ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ದರ್ಭಾಗ್ನೌ ವಾದಹೇತ್ಕಾಷ್ಠಂಶಿವಮಂತ್ರಂಸಮುಚ್ಚರನ್ ಸಮ್ಯಕ್ಸಂಶೋಧ್ಯವಸ್ತ್ರೇಣನವಕುಂಭೇನಿಧಾಪಯೇತ್

ಅಥವಾ, ದರ್ಭೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮರದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಿ, ಶಿವಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಬೂದನ್ನು ಇಡಬೇಕು.

ದೀಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ ತತ್ತು ಸಂಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಮನ್ಯತೇ ಪೂಜ್ಯತೇಪಿ ಚ ಭಸ್ಮಶಬ್ದಾರ್ಥ ಏವಂ ಹಿ ಶಿವಃಪೂರ್ವಂತಥಾ ಽಕರೋತ್

ಪ್ರಭೆಯಿಗಾಗಿ ಆ ಬೂದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; 'ಬಸ್ಮ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಇದೇ, ಏಕೆಂದರೆ ಶಿವನು ಹಿಂದೆ ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು.

ಯಥಾಸ್ವವಿಷಯೇರಾಜಾಸಾರಂಗೃಹ್ಣಾತಿಯತ್ಕರಮ್ ಯಥಾಮನುಷ್ಯಾಃಸಸ್ಯಾದೀನ್ದಗ್ಧ್ವಾಸಾರಂಭಜಂತಿವೈ

ಯಾವ ರೀತಿ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಜನರು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಅದರ ಉತ್ತಮ ಭಾಗವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಯಥಾಹಿಜಾಠರಾಗ್ನಿಶ್ಚಭಕ್ಷ್ಯಾದೀನ್ವಿವಿಧಾನ್ಬಹೂನ್ ದಗ್ಧ್ವಾಸಾರತರಂಸಾರಾತ್ಸ್ವದೇಹಂಪರಿಪುಷ್ಯತಿ

ಹಾಗೆಯೇ, ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಜಠರಾಗ್ನಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಅವುಗಳಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದು ದೇಹವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.

ತಥಾಪ್ರಪಞ್ಚಕರ್ತಾಪಿಸಶಿವಃಪರಮೇಶ್ವರಃ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠೇಯಪ್ರಪಞ್ಚಸ್ಯದಗ್ಧ್ವಾಸಾರಂಗೃಹೀತವಾನ್

ಅದೇವಿಧವಾಗಿ, ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು, ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ದಗ್ಧ್ವಾಪ್ರಪಞ್ಚಂತದ್ಭಸ್ಮಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯಾರೋಪಯಚ್ಛಿವಃ ಉದ್ಧೂಲನೇನವ್ಯಾಜೇನ ಜಗತ್ಸಾರಂ ಗೃಹೀತವಾನ್

ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಆ ಬೂದನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಶಿವನು, ಹಚ್ಚುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾರವನ್ನೇ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಸ್ವರತ್ನಂಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ಸ್ವಕೀಯೇಹಿಶರೀರಕೇ ಕೇಶಮಾಕಾಶಸಾರೇಣವಾಯುಸಾರೇಣವೈಮುಖಮ್

ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಅವನ ಕೂದಲು ಆಕಾಶದ ಸಾರದಿಂದ, ಮುಖವು ಗಾಳಿಯ ಸಾರದಿಂದ, ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು ಹೀಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

ಹೃದಯಂಚಾಗ್ನಿಸಾರೇಣತ್ವಪಾಂಸಾರೇಣವೈಕಟಿಮ್ ಜಾನುಚಾವನಿಸಾರೇಣತದ್ವತ್ಸರ್ವಂ ತದಂಗಕಮ್

ಹೃದಯವನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ಸಾರದಿಂದ, ಚರ್ಮವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಸಾರದಿಂದ, ಮೊಣಕಾಲನ್ನು ನೀರಿನ ಸಾರದಿಂದ; ಹೀಗೆಯೇ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳೂ ವಿವಿಧ ಸಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವೋಶ್ಚರುದ್ರಾಣಾಂಸಾರಂಚೈವತ್ರಿಪುಂಡ್ರಕಮ್ ತಥಾತಿಲಕರೂಪೇಣಲಲಾಟಾನ್ತೇಮಹೇಶ್ವರಃ

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರರ ಸಾರವೇ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ; ಅದನ್ನೇ ಮಹೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ನಲ್ಲೆ ಮೇಲೆ ತಿಲಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಭವೃದ್ಧ್ಯಾಸರ್ವಮೇತದ್ಧಿಮನ್ಯತೇಸ್ವಯಮೈತ್ಯಸೌ ಪ್ರಪಞ್ಚಸಾರಸರ್ವಸ್ವಮನೇನೈವವಶೀಕೃತಮ್

ಇದನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನು ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರವನ್ನು ಅವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ತಸ್ಮಾದಸ್ಯವಶೀಕರ್ತಾನಾಸ್ತೀತಿಸಶಿವಃಸ್ಮೃತಃ ಯಥಾಸರ್ವಮೃಗಾಣಾಂಚಹಿಂಸಕೋಮೃಗಹಿಂಸಕಃ

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸುವವನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಿಂಹವು ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದುದೋ ಹಾಗೆ.

ಅಸ್ಯಹಿಂಸಾಮೃಗೋನಾಸ್ತಿತತಸ್ಮಾತ್ಸಿಂಹ ಇತೀರಿತಃ ಶಂ ನಿತ್ಯಂಸುಖಮಾನಂದಮಿಕಾರಃ ಪುರುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗೂ ಅವನಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದುದಿಲ್ಲ, ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಸಿಂಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; 'ಶ' ಎಂದರೆ ಸದಾ ಸುಖ ಮತ್ತು ಆನಂದ, 'ಮ' ಎಂದರೆ ಪುರುಷನು.

ವಕಾರಃ ಶಕ್ತಿರಮೃತಂಮೇಲನಂಶಿವ ಉಚ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದೇವಂಸ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಶಿವಂಕೃತ್ವಾರ್ಚಯೇಚ್ಛಿವಮ್

'ವ' ಎಂದರೆ ಶಕ್ತಿ, ಅಮೃತ, ಮತ್ತು ಐಕ್ಯ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೀಗೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಶಿವನಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ತಸ್ಮಾದುದ್ಧೂಲನಂಪೂರ್ವಂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಂಧಾರಯೇತ್ಪರಮ್ ಪೂಜಾಕಾಲೇಹಿಸಜಲಂಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂನಿರ್ಜಲಂಭವೇತ್

ಆದ್ದರಿಂದ, ಬೂದು ಹಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ಧರಿಸಬೇಕು; ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿಯೂ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಧರಿಸಬಹುದು.

ದಿವಾವಾ ಯದಿವಾರಾತ್ರೌನಾರೀವಾಥನರೋಪಿವಾ ಪೂಜಾರ್ಥಂಸಜಲಂಭಸ್ಮತ್ರಿಪುಂಡ್ರೇಣೈವಧಾರಯೇತ್

ಹಗಲಿರಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ, ಮಹಿಳೆ ಅಥವಾ ಪುರುಷ, ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಪೂಜೆಗೆ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೂದಿನ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.

ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಂಸಜಲಂಭಸ್ಮಧೃತ್ವಾಪೂಜಾಂಕರೋತಿಯಃ ಶಿವಪೂಜಾಂಫಲಂಸಾಂಗಂತಸ್ಯೈವಹಿಸುನಿಶ್ಚಿತಮ್

ಯಾರು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೂದಿನ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಭಸ್ಮವೈಶಿವಮಂತ್ರೇಣಧೃತ್ವಾಹ್ಯತ್ಯಾಶ್ರಮೀಭವೇತ್ ಶಿವಾಶ್ರಮೀತಿಸಂಪ್ರೋಕ್ತಃ ಶಿವೈಕಪರಮೋಯತಃ

ಶಿವಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬೂದು ಧರಿಸಿದವನು ನಿಜವಾದ ಆಶ್ರಮಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನನ್ನು ಶಿವಾಶ್ರಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಶಿವನೊಬ್ಬನಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ.

ಶಿವವ್ರತೈಕನಿಷ್ಠಸ್ಯನಾಶೌಚಂನಚಸೂತಕಮ್ ಲಲಾಟೇ ಽಗ್ರೇಸಿತಂಭಸ್ಮತಿಲಕಂಧಾರಯೇನ್ಮೃದಾ

ಶಿವವ್ರತಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ನಿಷ್ಠನಾದವನು ಅಶೌಚ ಅಥವಾ ಸೂತಕವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯ ಭಸ್ಮದಿಂದ ತಿಲಕವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.

ಸ್ವಹಸ್ತಾದ್ಗುರುಹಸ್ತಾದ್ವಾಶಿವಭಕ್ತಸ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ ಗುಣಾನ್ರುಂಧ ಇತಿ ಪ್ರೋಕ್ತೋಗುರುಶಬ್ದಸ್ಯವಿಗ್ರಹಃ

ತಾನು ಅಥವಾ ಗುರುವು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಈ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ, ಅದು ಶಿವಭಕ್ತನ ಗುರುತು. ಇದು ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದೇ 'ಗುರು' ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ.

ಸವಿಕಾರಾನ್ರಾಜಸಾದೀನ್ಗುಣಾನ್ರುಂಧೇವ್ಯಪೋಹತಿ ಗುಣಾತೀತಃ ಪರಶಿವೋಗುರುರೂಪಂಸಮಾಶ್ರಿತಃ

ಅವನು ರಜೋಗುಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಪರಮ ಶಿವನು ಗುರು ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಾನೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಗುಣತ್ರಯಂವ್ಯಪೋಹ್ಯಾಗ್ರೇಶಿವಂಬೋಧಯತೀತಿಸಃ ವಿಶ್ವಸ್ತಾನಾಂತುಶಿಷ್ಯಾಣಾಂಗುರುರಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ

ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಮೊದಲು ಶಿವನನ್ನು ಅರಿವು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಂಬಿಕೆಯಿರುವ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಅವನು 'ಗುರು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಗುರುಶರೀರಂತುಗುರುಲಿಂಗಂಭವೇದ್ಬುಧಃ ಗುರುಲಿಂಗಸ್ಯಪೂಜಾತುಗುರುಶುಶ್ರೂಷಣಂ ಭವೇತ್

ಆದ್ದರಿಂದ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗುರುನ ದೇಹವನ್ನೇ ಗುರುಲಿಂಗ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುರುನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು ಗುರುಲಿಂಗದ ಪೂಜೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರುತಂಕರೋತಿಶುಶ್ರೂಷಾಕಾಯೇನಮನಸಾಗಿರಾ ಉಕ್ತಂ ಯದ್ಗುರುಣಾಪೂರ್ವಂ ಶಕ್ಯಂವಾ ಽಶಕ್ಯಮೇವವಾ

ತಾನು ಕೇಳಿದುದನ್ನೂ, ಗುರುವು ಮೊದಲು ಹೇಳಿದುದನ್ನೂ, ಸಾಧ್ಯವಾದರೂ ಅಥವಾ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಶಿಷ್ಯನು ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾತಿನಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಕರೋತ್ಯೇವಹಿಪೂತಾತ್ಮಾಪ್ರಾಣೈರಪಿಧನೈರಪಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶಾಸನೇಯೋಗ್ಯಃ ಶಿಷ್ಯ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ

ಪವಿತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನವನು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಧನದಿಂದಲೂ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ದೀಕ್ಷೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಶಿಷ್ಯನು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಶರೀರಾದ್ಯರ್ಥಕಂಸರ್ವಂಗುರೋರ್ದತ್ತ್ವಾಸುಶಿಷ್ಯಕಃ ಅಗ್ರಪಾಕಂನಿವೇದ್ಯಾಗ್ರೇಭುಂಜೀಯಾದ್ಗುರ್ವನುಜ್ಞಯಾ

ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗುರುಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಷ್ಯನು, ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಗುರುನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ತಿನ್ನಬಹುದು.

ಶಿಷ್ಯಃಪುತ್ರ ಇತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸದಾಶಿಷ್ಯತ್ವಯೋಗತಃ ಜಿಹ್ವಾಲಿಂಗಾನ್ಮಂತ್ರಶುಕ್ರಂಕರ್ಣಯೋನೌನಿಷಿಚ್ಯವೈ

ಶಿಷ್ಯನು ಸದಾ 'ಪುತ್ರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಶಿಷ್ಯತ್ವದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ. ನಾಲಿಗೆ, ಲಿಂಗ, ಮಂತ್ರ, ವೀರ್ಯ, ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಗರ್ಭ—all consecrated.

ಜಾತಃಪುತ್ರೋಮಂತ್ರಪುತ್ರಃಪಿತರಂಪೂಜಯೇದ್ಗುರುಮ್ ನಿಮಜ್ಜಯತಿಪುತ್ರಂವೈಸಂಸಾರೇಜನಕಃಪಿತಾ

ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಮಂತ್ರಪುತ್ರನು ಗುರುನನ್ನು ತಂದೆಯಂತೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ತಂದೆ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಂತಾರಯತಿಸಂಸಾರಾದ್ಗುರುರ್ವೈಬೋಧಕಃ ಪಿತಾ ಉಭಯೋರಂತರಂಜ್ಞಾತ್ವಾಪಿತರಂಗುರುಮರ್ಚಯೇತ್

ಗುರುನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಪಾರಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಇಬ್ಬರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಗುರುನನ್ನು ತಂದೆಯಂತೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಅಂಗಶುಶ್ರೂಷಯಾಚಾಪಿ ಧನಾದ್ಯೈಃ ಸ್ವಾರ್ಜಿತೈರ್ಗುರುಮ್ ಪಾದಾದಿಕೇಶಪರ್ಯಂತಂಲಿಂಗಾನ್ಯಂಗಾನಿಯದ್ಗುರೋಃ

ತಾನೇ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಧನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ, ಗುರುನ ಪಾದದಿಂದ ಕೂದಲಿನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು.