ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಪೂಜಾಂತೇಸ್ಥಾಪಯೇಲ್ಲಿಂಗಂಸಂಪುಟೇಷುಪೃಥಗ್ಗೃಹೇ ಕರಪೂಜಾನಿವೃತ್ತಾನಾಂಸ್ವಭೋಜ್ಯಂತುನಿವೇದಯೇತ್

ಪೂಜೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು. ನಿರ್ಗತಿಕರಾದವರು ತಮ್ಮ ಆಹಾರವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ನಿವೃತ್ತಾನಾಂಪರಂಸೂಕ್ಷ್ಮಲಿಂಗಮೇವವಿಶಿಷ್ಯತೇ ವಿಭೂತ್ಯಭ್ಯರ್ಚನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಭೂತಿಂಚನಿವೇದಯೇತ್

ನಿರ್ಗತಿಕರಾದವರಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ವಿಭೂತಿಯನ್ನೇ ಅರ್ಚನೆಗೂ, ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೂ ಬಳಸಬೇಕು.

ಪೂಜಾಂಕೃತ್ವಾಥತಲ್ಲಿಂಗಂಶಿರಸಾಧಾರಯೇತ್ಸದಾ ವಿಭೂತಿಸ್ತ್ರಿವಿಧಾಪ್ರೋಕ್ತಾಲೋಕವೇದಶಿವಾಗ್ನಿಭಿಃ

ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸದಾ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಬೇಕು. ವಿಭೂತಿ ಮೂರು ವಿಧವಾದುದು ಎಂದು ಲೋಕ, ವೇದ ಮತ್ತು ಶಿವಾಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಲೋಕಾಗ್ನಿಜಮಥೋ ಭಸ್ಮದ್ರವ್ಯಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮಾವಹೇತ್ ಮೃದ್ದಾರುಲೋಹರೂಪಾಣಾಂಧಾನ್ಯಾನಾಂಚತಥೈವಚ

ಲೋಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ವಸ್ತುಗಳ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು. ಮಣ್ಣು, ಮರ, ಲೋಹದ ರೂಪಗಳು, ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗೂ ಹೀಗೆಯೇ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ತಿಲಾದೀನಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂವಸ್ತ್ರಾದೀನಾಂತಥೈವ ಚ ತಥಾಪರ್ಯುಷಿತಾನಾಂಚಭಸ್ಮನಾಶಿದ್ಧಿರಿಷ್ಯತೇ

ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಹಳೆಯದಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಶ್ವಾದಿಭಿರ್ದೂಷಿತಾನಾಂಚಭಸ್ಮನಾಶುದ್ಧಿರಿಷ್ಯತೇ ಸಜಲಂನಿರ್ಜಲಂಭಸ್ಮ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ತು ಯೋಜಯೇತ್

ನಾಯಿ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಅಶುದ್ಧವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ನೀರಿಲ್ಲದೆ, ಯೋಗ್ಯವಾದಂತೆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ವೇದಾಗ್ನಿಜಂತಥಾಭಸ್ಮತತ್ಕರ್ಮಾಂತೇಷು ಧಾರಯೇತ್ ಮಂತ್ರೇಣಕ್ರಿಯಯಾಜನ್ಯಂಕರ್ಮಾಗ್ನೌ ಭಸ್ಮರೂಪಧೃಕ್

ವೇದಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ವಿಧಿಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಧರಿಸಬೇಕು.

ತದ್ಭಸ್ಮಧಾರಣಾತ್ಕರ್ಮ ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯಾರೋಪಿತಂ ಭವೇತ್ ಅಘೋರೇಣಾತ್ಮಂತ್ರೇಣ ಬಿಲ್ವಕಾಷ್ಠಂಪ್ರದಾಹಯೇತ್

ಆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಕರ್ಮವು ಸ್ವತಃ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಘೋರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಬಿಲ್ವ ಮರವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು.

ಶಿವಾಗ್ನಿರಿತಿಸಂಪ್ರೋಕ್ತಸ್ತೇನದಗ್ಧಂಶಿವಾಗ್ನಿಜಮ್ ಕಪಿಲಾಗೋಮಯಂ ಪೂರ್ವಂ ಕೇವಲಂ ಗವ್ಯಮೇವ ವಾ

ಅದು ಶಿವಾಗ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಹಚ್ಚಿದ ಭಸ್ಮವೇ ಶಿವಾಗ್ನಿ ಭಸ್ಮ. ಮೊದಲಿಗೆ ಕಪಿಲಾ ಹಸುವಿನ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಹಸುವಿನ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ಶಮ್ಯಸ್ವತ್ಥಪಲಾಶಾನ್ವಾವಟಾರಮ್ವಧಬಿಲ್ವಕಾನ್ ಶಿವಾಗ್ನಿನಾದಹೇಚ್ಛುದ್ಧಂತದ್ವೈಭಸ್ಮ ಶಿವಾಗ್ನಿಜಮ್

ಶಮೀ, ಅಶ್ವತ್ಥ, ಪಲಾಶ, ಓದುಂಬರ, ವಟ, ಬಿಲ್ವ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಮರಗಳ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು, ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ದೊರಕುವ ಬೂದು, ಶಿವನ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಸ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದರ್ಭಾಗ್ನೌ ವಾದಹೇತ್ಕಾಷ್ಠಂಶಿವಮಂತ್ರಂಸಮುಚ್ಚರನ್ ಸಮ್ಯಕ್ಸಂಶೋಧ್ಯವಸ್ತ್ರೇಣನವಕುಂಭೇನಿಧಾಪಯೇತ್

ಅಥವಾ, ದರ್ಭೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮರದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಿ, ಶಿವಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಬೂದನ್ನು ಇಡಬೇಕು.

ದೀಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ ತತ್ತು ಸಂಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಮನ್ಯತೇ ಪೂಜ್ಯತೇಪಿ ಚ ಭಸ್ಮಶಬ್ದಾರ್ಥ ಏವಂ ಹಿ ಶಿವಃಪೂರ್ವಂತಥಾ ಽಕರೋತ್

ಪ್ರಭೆಯಿಗಾಗಿ ಆ ಬೂದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; 'ಬಸ್ಮ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಇದೇ, ಏಕೆಂದರೆ ಶಿವನು ಹಿಂದೆ ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು.

ಯಥಾಸ್ವವಿಷಯೇರಾಜಾಸಾರಂಗೃಹ್ಣಾತಿಯತ್ಕರಮ್ ಯಥಾಮನುಷ್ಯಾಃಸಸ್ಯಾದೀನ್ದಗ್ಧ್ವಾಸಾರಂಭಜಂತಿವೈ

ಯಾವ ರೀತಿ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಜನರು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಅದರ ಉತ್ತಮ ಭಾಗವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಯಥಾಹಿಜಾಠರಾಗ್ನಿಶ್ಚಭಕ್ಷ್ಯಾದೀನ್ವಿವಿಧಾನ್ಬಹೂನ್ ದಗ್ಧ್ವಾಸಾರತರಂಸಾರಾತ್ಸ್ವದೇಹಂಪರಿಪುಷ್ಯತಿ

ಹಾಗೆಯೇ, ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಜಠರಾಗ್ನಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಅವುಗಳಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದು ದೇಹವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.

ತಥಾಪ್ರಪಞ್ಚಕರ್ತಾಪಿಸಶಿವಃಪರಮೇಶ್ವರಃ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠೇಯಪ್ರಪಞ್ಚಸ್ಯದಗ್ಧ್ವಾಸಾರಂಗೃಹೀತವಾನ್

ಅದೇವಿಧವಾಗಿ, ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು, ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ದಗ್ಧ್ವಾಪ್ರಪಞ್ಚಂತದ್ಭಸ್ಮಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯಾರೋಪಯಚ್ಛಿವಃ ಉದ್ಧೂಲನೇನವ್ಯಾಜೇನ ಜಗತ್ಸಾರಂ ಗೃಹೀತವಾನ್

ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಆ ಬೂದನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಶಿವನು, ಹಚ್ಚುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾರವನ್ನೇ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಸ್ವರತ್ನಂಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ಸ್ವಕೀಯೇಹಿಶರೀರಕೇ ಕೇಶಮಾಕಾಶಸಾರೇಣವಾಯುಸಾರೇಣವೈಮುಖಮ್

ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಅವನ ಕೂದಲು ಆಕಾಶದ ಸಾರದಿಂದ, ಮುಖವು ಗಾಳಿಯ ಸಾರದಿಂದ, ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು ಹೀಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

ಹೃದಯಂಚಾಗ್ನಿಸಾರೇಣತ್ವಪಾಂಸಾರೇಣವೈಕಟಿಮ್ ಜಾನುಚಾವನಿಸಾರೇಣತದ್ವತ್ಸರ್ವಂ ತದಂಗಕಮ್

ಹೃದಯವನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ಸಾರದಿಂದ, ಚರ್ಮವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಸಾರದಿಂದ, ಮೊಣಕಾಲನ್ನು ನೀರಿನ ಸಾರದಿಂದ; ಹೀಗೆಯೇ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳೂ ವಿವಿಧ ಸಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವೋಶ್ಚರುದ್ರಾಣಾಂಸಾರಂಚೈವತ್ರಿಪುಂಡ್ರಕಮ್ ತಥಾತಿಲಕರೂಪೇಣಲಲಾಟಾನ್ತೇಮಹೇಶ್ವರಃ

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರರ ಸಾರವೇ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ; ಅದನ್ನೇ ಮಹೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ನಲ್ಲೆ ಮೇಲೆ ತಿಲಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಭವೃದ್ಧ್ಯಾಸರ್ವಮೇತದ್ಧಿಮನ್ಯತೇಸ್ವಯಮೈತ್ಯಸೌ ಪ್ರಪಞ್ಚಸಾರಸರ್ವಸ್ವಮನೇನೈವವಶೀಕೃತಮ್

ಇದನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನು ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರವನ್ನು ಅವನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ತಸ್ಮಾದಸ್ಯವಶೀಕರ್ತಾನಾಸ್ತೀತಿಸಶಿವಃಸ್ಮೃತಃ ಯಥಾಸರ್ವಮೃಗಾಣಾಂಚಹಿಂಸಕೋಮೃಗಹಿಂಸಕಃ

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸುವವನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಿಂಹವು ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದುದೋ ಹಾಗೆ.

ಅಸ್ಯಹಿಂಸಾಮೃಗೋನಾಸ್ತಿತತಸ್ಮಾತ್ಸಿಂಹ ಇತೀರಿತಃ ಶಂ ನಿತ್ಯಂಸುಖಮಾನಂದಮಿಕಾರಃ ಪುರುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗೂ ಅವನಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದುದಿಲ್ಲ, ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಸಿಂಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; 'ಶ' ಎಂದರೆ ಸದಾ ಸುಖ ಮತ್ತು ಆನಂದ, 'ಮ' ಎಂದರೆ ಪುರುಷನು.

ವಕಾರಃ ಶಕ್ತಿರಮೃತಂಮೇಲನಂಶಿವ ಉಚ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದೇವಂಸ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಶಿವಂಕೃತ್ವಾರ್ಚಯೇಚ್ಛಿವಮ್

'ವ' ಎಂದರೆ ಶಕ್ತಿ, ಅಮೃತ, ಮತ್ತು ಐಕ್ಯ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೀಗೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಶಿವನಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ತಸ್ಮಾದುದ್ಧೂಲನಂಪೂರ್ವಂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಂಧಾರಯೇತ್ಪರಮ್ ಪೂಜಾಕಾಲೇಹಿಸಜಲಂಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂನಿರ್ಜಲಂಭವೇತ್

ಆದ್ದರಿಂದ, ಬೂದು ಹಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ಧರಿಸಬೇಕು; ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿಯೂ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಧರಿಸಬಹುದು.

ದಿವಾವಾ ಯದಿವಾರಾತ್ರೌನಾರೀವಾಥನರೋಪಿವಾ ಪೂಜಾರ್ಥಂಸಜಲಂಭಸ್ಮತ್ರಿಪುಂಡ್ರೇಣೈವಧಾರಯೇತ್

ಹಗಲಿರಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ, ಮಹಿಳೆ ಅಥವಾ ಪುರುಷ, ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಪೂಜೆಗೆ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೂದಿನ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.

ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಂಸಜಲಂಭಸ್ಮಧೃತ್ವಾಪೂಜಾಂಕರೋತಿಯಃ ಶಿವಪೂಜಾಂಫಲಂಸಾಂಗಂತಸ್ಯೈವಹಿಸುನಿಶ್ಚಿತಮ್

ಯಾರು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೂದಿನ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಭಸ್ಮವೈಶಿವಮಂತ್ರೇಣಧೃತ್ವಾಹ್ಯತ್ಯಾಶ್ರಮೀಭವೇತ್ ಶಿವಾಶ್ರಮೀತಿಸಂಪ್ರೋಕ್ತಃ ಶಿವೈಕಪರಮೋಯತಃ

ಶಿವಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬೂದು ಧರಿಸಿದವನು ನಿಜವಾದ ಆಶ್ರಮಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನನ್ನು ಶಿವಾಶ್ರಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಶಿವನೊಬ್ಬನಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ.

ಶಿವವ್ರತೈಕನಿಷ್ಠಸ್ಯನಾಶೌಚಂನಚಸೂತಕಮ್ ಲಲಾಟೇ ಽಗ್ರೇಸಿತಂಭಸ್ಮತಿಲಕಂಧಾರಯೇನ್ಮೃದಾ

ಶಿವವ್ರತಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ನಿಷ್ಠನಾದವನು ಅಶೌಚ ಅಥವಾ ಸೂತಕವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯ ಭಸ್ಮದಿಂದ ತಿಲಕವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.

ಸ್ವಹಸ್ತಾದ್ಗುರುಹಸ್ತಾದ್ವಾಶಿವಭಕ್ತಸ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ ಗುಣಾನ್ರುಂಧ ಇತಿ ಪ್ರೋಕ್ತೋಗುರುಶಬ್ದಸ್ಯವಿಗ್ರಹಃ

ತಾನು ಅಥವಾ ಗುರುವು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಈ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ, ಅದು ಶಿವಭಕ್ತನ ಗುರುತು. ಇದು ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದೇ 'ಗುರು' ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ.