ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಯದರ್ಥಮಾತ್ರನಿರ್ಭಾಸಂ ಸ್ತಿಮಿತೋ ದಧಿವತ್ಸ್ಥಿತಮ್ ಸ್ವರೂಪಶೂನ್ಯವದ್ಭಾನಂ ಸಮಾಧಿರಭಿಧೀಯತೇ

ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದ ವಸ್ತುವೇ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದು, ಅದು ಮೊಸರು ಹದವಾದಂತೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೋ, ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಮರೆತುಹೋಗಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನೇ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಧ್ಯೇಯೇ ಮನಃ ಸಮಾವೇಶ್ಯ ಪಶ್ಯೇದಪಿ ಚ ಸುಸ್ಥಿರಮ್ ನಿರ್ವಾಣಾನಲವದ್ಯೋಗೀ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಃ ಪ್ರಗೀಯತೇ

ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಡಸಿಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಕಾಣುವನು. ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಯೋಗಿಯನ್ನು ಮುಕ್ತಿಯ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊಗಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನ ಶೃಣೋತಿ ನ ಚಾಘ್ರಾತಿ ನ ಜಲ್ಪತಿ ನ ಪಶ್ಯತಿ ನ ಚ ಸ್ಪರ್ಶಂ ವಿಜಾನಾತಿ ನ ಸಂಕಲ್ಪಯತೇ ಮನಃ

ಅವನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ವಾಸನೆ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ನವಾಭಿಮನ್ಯತೇ ಕಿಂಚಿದ್ಬಧ್ಯತೇ ನ ಚ ಕಾಷ್ಟವತ್ ಏವಂ ಶಿವೇ ವಿಲೀನಾತ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಥ ಇಹೋಚ್ಯತೇ

ಅವನು ಏನನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬಂಧನದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಮರದ ತುಂಡಿನಂತೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ಲೀನವಾದಾಗ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಥಃ ಸ್ಪನ್ದತೇ ನ ಕದಾಚನ ತಥಾ ಸಮಾಧಿನಿಷ್ಠೋ ಽಪಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ವಿಚಲೇತ್ಸುಧೀಃ

ಹಗುರವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿದರೆ ಅದು ಯಾವತ್ತೂ ಅಲೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಜ್ಞಾನಿಯು ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಏವಮಭ್ಯಸತಶ್ಚಾರಂ ಯೋಗಿನೋ ಯೋಗಮುತ್ತಮಮ್ ತದನ್ತರಾಯಾ ನಶ್ಯಂತಿ ವಿಘ್ನಾಃ ಸರ್ವೇ ಶನೈಃಶನೈಃ

ಈ ರೀತಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಯೋಗಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪರಮ ಯೋಗ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಲಸ್ಯಂ ವ್ಯಾಧಯಸ್ತೀವ್ರಾಃ ಪ್ರಮಾದಃ ಸ್ಥಾನಸಂಶಯಃ ಅನವಸ್ಥಿತಚಿತ್ತತ್ವಮಶ್ರದ್ಧಾ ಭ್ರಾಂತಿದರ್ಶನಮ್

ಆಲಸ್ಯ, ಗಂಭೀರವಾದ ರೋಗಗಳು, ಅಜಾಗರೂಕತೆ, ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ, ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸು, ನಂಬಿಕೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವುದು—

ದುಃಖಾನಿ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಂ ಚ ವಿಷಯೇಷು ಚ ಲೋಲತಾ ದಶೈತೇ ಯುಞ್ಜತಾಂ ಪುಂಸಾಮನ್ತರಾಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ

ಬಾಧೆ, ಮನನೊಂದು ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಚಲತೆ—ಈ ಹತ್ತು ಯೋಗ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಆಲಸ್ಯಮಲಸತ್ತ್ವಂ ತು ಯೋಗಿನಾಂ ದೇಹಚೇತನೋಃ ಧಾತುವೈಷಮ್ಯಜಾ ದೋಷಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ಕರ್ಮದೋಷಜಾಃ

ಆಲಸ್ಯ ಎಂದರೆ ಯೋಗಿಯ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಜಡತೆ; ದೇಹದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರೋಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ಕೆಟ್ಟ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದೋಷಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಮಾದೋ ನಾಮ ಯೋಗಸ್ಯ ಸಾಧನಾ ನಾಮ ಭಾವನಾ ಇದಂ ವೇತ್ಯುಭಯಾಕ್ರಾನ್ತಂ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸ್ಥಾನಸಂಶಯಃ

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಎಂದರೆ ಮರೆತುಹೋಗುವುದು; ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಧ್ಯಾನ. ಈ ಎರಡರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜ್ಞಾನವೇ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ.

ಅಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಹಿ ಮನಸಸ್ತ್ವನವಸ್ಥಿತಿರುಚ್ಯತೇ ಅಶ್ರದ್ಧಾ ಭಾವರಹಿತಾ ವೃತ್ತಿರ್ವೈ ಯೋಗವರ್ತ್ಮನಿ

ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದಿರುವುದನ್ನು ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ನಂಬಿಕೆಯ ಕೊರತೆ ಎಂದರೆ ಯೋಗದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಾವವಿಲ್ಲದ ಮನೋಭಾವ.

ವಿಪರ್ಯಸ್ತಾ ಮತಿರ್ಯಾ ಸಾ ಭ್ರಾಂತಿರಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ದುಃಖಮಜ್ಞಾನಜಂ ಪುಂಸಾಂ ಚಿತ್ತಸ್ಯಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಂ ವಿದುಃ

ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವುದನ್ನೇ ಭ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ಆಂತರಿಕ ಪೀಡೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಆಧಿಭೌತಿಕಮಂಗೋತ್ಥಂ ಯಚ್ಚ ದುಃಖಂ ಪುರಾ ಕೃತೈಃ ಆಧಿದೈವಿಕಮಾಖ್ಯಾತಮಶನ್ಯಸ್ತ್ರವಿಷಾದಿಕಮ್

ದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬರುವ ದುಃಖವನ್ನು ಭೌತಿಕ ಪೀಡೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಗ್ರಹಗಳು ಅಥವಾ ವಿಷದಿಂದ ಬರುವದು ದೈವಿಕ ಪೀಡೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತಜಂ ಮೋಕ್ಷಂ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ವಿಷಯೇಷು ವಿಚಿತ್ರೇಷು ವಿಭ್ರಮಸ್ತತ್ರ ಲೋಲತಾ

ಮೋಕ್ಷದ ಆಸೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಬರುವ ಮನನೊಂದು ಹೋಗುವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾದರೆ ಅದನ್ನು ಚಂಚಲತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶಾನ್ತೇಷ್ವೇತೇಷು ವಿಘ್ನೇಷು ಯೋಗಾಸಕ್ತಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ದಿವ್ಯಾಸ್ತೇ ಸಿದ್ಧಿಸೂಚಕಾಃ

ಈ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಶಾಂತವಾದಾಗ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಯೋಗಿಗೆ ದೈವಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ಸಿದ್ಧಿಯ ಸೂಚನೆಗಳು.

ಪ್ರತಿಭಾ ಶ್ರವಣಂ ವಾರ್ತಾ ದರ್ಶನಾಸ್ವಾದವೇದನಾಃ ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಷಡಿತ್ಯೇತೇ ವ್ಯಯೇ ಯೋಗಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಯಃ

ಪ್ರತಿಭೆ, ಕೇಳುವುದು, ಸುದ್ದಿ, ಕಾಣುವುದು, ರುಚಿ, ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ — ಈ ಆರು ಕೂಡ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತಡೆಗಳು. ಅವುಗಳು ಇಲ್ಲದಾಗ ಯೋಗದ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಸೂಕ್ಷ್ಮೇ ವ್ಯವಹಿತೇ ಽತೀತೇ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟೇ ತ್ವನಾಗತೇ ಪ್ರತಿಭಾ ಕಥ್ಯತೇ ಯೋ ಽರ್ಥೇ ಪ್ರತಿಭಾಸೋ ಯಥಾತಥಮ್

ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು, ದೂರವಾದುದು, ಹಿಂದಿನದು ಅಥವಾ ಮುಂಬರುವದು — ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರವಣಂ ಸರ್ವಶಬ್ದಾನಾಂ ಶ್ರವಣೇ ಚಾಪ್ರಯತ್ನತಃ ವಾರ್ತ್ತಾ ವಾರ್ತ್ತಾಸು ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ದೇಹಿನಾಮ್

ಎಲ್ಲಾ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುವುದು ಕೇಳುವುದು ಎಂದು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹೊಂದುವುದು ಸುದ್ದಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದರ್ಶನಂ ನಾಮ ದಿವ್ಯಾನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಚಾಪ್ರಯತ್ನತಃ ತಥಾಸ್ವಾದಶ್ಚ ದಿವ್ಯೇಷು ರಸೇಷ್ವಾಸ್ವಾದ ಉಚ್ಯತೇ

ದೈವಿಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ನೋಡುವುದು ಕಾಣುವುದು ಎಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ದೈವಿಕ ರುಚಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದನ್ನು ರುಚಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ಪರ್ಶನಾಧಿಗಮಸ್ತದ್ವದ್ವೇದನಾ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಾ ಗನ್ಧಾದೀನಾಂ ಚ ದಿವ್ಯಾನಾಮಾಬ್ರಹ್ಮಭುವನಾಧಿಪಾಃ

ಹಾಗೆಯೇ, ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ವಾಸನೆಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅನುಭವವನ್ನು ವೇದನೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿಗಳವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ.

ಸಂತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಚ ರತ್ನಾನಿ ಪ್ರಯಚ್ಛಂತಿ ಬಹೂನಿ ಚ ಸ್ವಚ್ಛನ್ದಮಧುರಾ ವಾಣೀ ವಿವಿಧಾಸ್ಯಾತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ

ರತ್ನಗಳು ಇದ್ದು, ಬಹಳಷ್ಟು ನೀಡಲಾಗುತ್ತವೆ; ಸ್ವತಃ ಉಂಟಾಗುವ ಮಧುರವಾದ ವಿವಿಧ ಮಾತುಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ.

ರಸಾಯನಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ದಿವ್ಯಾಶ್ಚೌಷಧಯಸ್ತಥಾ ಸಿಧ್ಯಂತಿ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯೈನಂ ದಿಶಂತಿ ಸುರಯೋಷಿತಃ

ಎಲ್ಲಾ ಅಮೃತಗಳು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಔಷಧಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದಾಗ ದೇವಯಾನಿಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವರು.

ಯೋಗಸಿದ್ಧ್ಯೈಕದೇಶೇ ಽಪಿ ದೃಷ್ಟೇ ಮೋಕ್ಷೇ ಭವೇನ್ಮತಿಃ ದೃಷ್ಟಮೇತನ್ಮಯಾ ಯದ್ವತ್ತದ್ವನ್ಮೋಕ್ಷೋ ಭವೇದಿತಿ

ಯೋಗದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡರೂ ಮನಸ್ಸು ಮುಕ್ತಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ: 'ನಾನು ಇದನ್ನು ಕಂಡಂತೆ, ಮುಕ್ತಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೃಶತಾ ಸ್ಥೂಲತಾ ಬಾಲ್ಯಂ ವಾರ್ಧಕ್ಯಂ ಚೈವ ಯೌವನಮ್ ನಾನಾಚಾತಿಸ್ವರೂಪಂ ಚ ಚತುರ್ಣಾಂ ದೇಹಧಾರಣಮ್

ಕೂದಲು, ದಪ್ಪ, ಬಾಲ್ಯ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಯೌವನ — ಹಾಗೆಯೇ ಅನೇಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪಗಳು — ಇವು ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿಗಳು.

ಪಾರ್ಥಿವಾಂಶಂ ವಿನಾ ನಿತ್ಯಂ ಸುರಭಿರ್ಗನ್ಧಸಂಗ್ರಹಃ ಏವಮಷ್ಟಗುಣಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಪೈಶಾಚಂ ಪಾರ್ಥಿವಂ ಪದಮ್

ಭೂತತ್ವವಿಲ್ಲದೆ ಸದಾ ಸುಗಂಧಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿರುತ್ತದೆ; ಈ ರೀತಿ ಎಂಟು ಗುಣಗಳನ್ನು ಪೈಶಾಚಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಜಲೇ ನಿವಸನಂ ಚೈವ ಭೂಮ್ಯಾಮೇವಂ ವಿನಿರ್ಗಮಃ ಇಚ್ಛೇಚ್ಛಕ್ತಃ ಸ್ವಯಂ ಪಾತುಂ ಸಮುದ್ರಮಪಿ ನಾತುರಃ

ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವದು ಸಾಧ್ಯ; ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ಕುಡಿಯಬಹುದು, ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ.

ಯತ್ರೇಚ್ಛತಿ ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತತ್ರೈವ ಜಲದರ್ಶನಮ್ ವಿನಾ ಕುಮ್ಭಾದಿಕಂ ಪಾಣೌ ಜಲಸಞ್ಚಯಧಾರಣಮ್

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ನೀರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು; ಕುಂಭ ಅಥವಾ ಪಾತ್ರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೈಯಲ್ಲೇ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.

ಯದ್ವಸ್ತು ವಿರಸಞ್ಚಾಪಿ ಭೋಕ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್ ರಸಾದಿಕಂ ಭವೇಚ್ಚಾನ್ಯತ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ದೇಹಧಾರಣಮ್

ಯಾವುದೇ ರುಚಿಯಿಲ್ಲದ ವಸ್ತುವನ್ನು ತಿನ್ನಬೇಕೆಂದರೆ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅದು ರುಚಿಕರವಾಗುತ್ತದೆ; ಬೇರೆಡೆ ಮೂರು ರೀತಿಯ ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ನಿರ್ವ್ರಣತ್ವಂ ಶರೀರಸ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವೈಶ್ಚ ಸಮನ್ವಿತಮ್ ತದಿದಂ ಷೋಡಶಗುಣಮಾಪ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯಮದ್ಭುತಮ್

ದೇಹಕ್ಕೆ ಗಾಯಗಳಿಲ್ಲದೆ ಭೌತಿಕ ಗುಣಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ; ಇದನ್ನು ಹದಿನಾರು ವಿಧದ ಅದ್ಭುತ ಐಶ್ವರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.