ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಕರನ್ಯಾಸಾದ್ಯಮಪಿ ತೈಃ ಕೃತ್ವಾ ವಾಥ ನ ವಾ ಕ್ರಮಾತ್ ಶಿರೋವದನಹೃದ್ಗುಹ್ಯಪಾದೇಷ್ವೇತಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್

ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೈಯಾಸ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಲೆ, ಮುಖ, ಹೃದಯ, ಗುಪ್ತಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ತತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾದಿವಕ್ತ್ರಾಣಿ ಪಶ್ಚಿಮಾಂತಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್ ಈಶಾನಸ್ಯ ಕಲಾಃ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಸ್ವೇತೇಷು ಚ ಕ್ರಮಾತ್

ಆಮೇಲೆ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆ ಮುಖವಿಟ್ಟಂತೆ ಮುಖಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಈಶಾನನ ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಐದು ಬಿಳಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು.

ತತಶ್ಚತುರ್ಷು ವಕ್ತ್ರೇಷು ಪುರುಷಸ್ಯ ಕಲಾ ಅಪಿ ಚತಸ್ರಃ ಪ್ರಣಿಧಾತವ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವಾದಿಕ್ರಮಯೋಗತಃ

ನಂತರ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರುಷನ ನಾಲ್ಕು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಹೃತ್ಕಂಠಾಂಸೇಷು ನಾಭೌ ಚ ಕುಕ್ಷೌ ಪೃಷ್ಠೇ ಚ ವಕ್ಷಸಿ ಅಘೋರಸ್ಯ ಕಲಾಶ್ಚಾಷ್ಟೌ ಪಾದಯೋರಪಿ ಹಸ್ತಯೋಃ

ಹೃದಯ, ಗಂಟಲು, ಭುಜಗಳು, ನಾಭಿ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಅಘೋರನ ಎಂಟು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ಕಾಲು ಮತ್ತು ಕೈಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಡಬೇಕು.

ಪಶ್ಚಾತ್ತ್ರಯೋಃದಶಕಲಾಃ ಪಾಯುಮೇಢ್ರೋರುಜಾನುಷು ಜಂಘಾಸ್ಫಿಕ್ಕಟಿಪಾರ್ಶ್ವೇಷು ವಾಮದೇವಸ್ಯ ಭಾವಯೇತ್

ನಂತರ, ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪಾಯು, ಲಿಂಗ, ಮೊಣಕಾಲು, ಕಾಲು, ಸೊಂಟ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ವಾಮದೇವನ ಹತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ಘ್ರಾಣೇ ಶಿರಸಿ ಬಾಹ್ವೋಶ್ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್ಕಲ್ಪವಿತ್ತಮಃ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾನ್ಯಾಸಮೇವಂ ಕೃತ್ವಾನುಪೂರ್ವಶಃ

ಮೂಗು, ತಲೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಮுப்பತ್ತೆಂಟು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು.

ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಣವವಿದ್ಧೀಮಾನ್ಪ್ರಣವನ್ಯಾಸಮಾಚರೇತ್ ಬಾಹುದ್ವಯೇ ಕೂರ್ಪರಯೋಸ್ತಥಾ ಚ ಮಣಿಬನ್ಧಯೋಃ

ನಂತರ, ಪ್ರಣವ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳು, ಮೊಣಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಮಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪಾರ್ಶ್ವೋದರೋರುಜಂಘೇಷು ಪಾದಯೋಃ ಪೃಷ್ಠತಸ್ತಥಾ ಇತ್ಥಂ ಪ್ರಣವವಿನ್ಯಾಸಂ ಕೃತ್ವಾ ನ್ಯಾಸವಿಚಕ್ಷಣಃ

ಬದಿಗಳು, ಹೊಟ್ಟೆ, ತೊಡೆಯು, ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಬೆನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಣವ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿ, ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪರಿಣಿತನು ಮುಂದುವರೆಯಬೇಕು.

ಹಂಸನ್ಯಾಸಂ ಪ್ರಕುರ್ವೀತ ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರೇ ಯಥೋದಿತಮ್ ಬೀಜಂ ವಿಭಜ್ಯ ಹಂಸಸ್ಯ ನೇತ್ರಯೋರ್ಘ್ರಾಣಯೋರಪಿ

ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಹಂಸ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಂಸ ಬೀಜವನ್ನು ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಗುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಇಡಬೇಕು.

ವಿಭಜ್ಯ ಬಾಹುನೇತ್ರಾಸ್ಯಲಲಾಟೇ ಘ್ರಾಣಯೋರಪಿ ಕಕ್ಷಯೋಃ ಸ್ಕನ್ಧಯೋಶ್ಚೈವ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಸ್ತನಯೋಸ್ತಥಾ

ಅದನ್ನು ಕೈಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು, ಬಾಯಿ, ನಾಸಿಕ, ಮೂಗು, ಕುಕ್ಕು, ಭುಜಗಳು, ಬದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು.

ಕಠ್ಯೋಃ ಪಾಣ್ಯೋರ್ಗುಲ್ಫಯೋಶ್ಚ ಯದ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಂಗವರ್ತ್ಮನಾ ಹಂಸನ್ಯಾಸಮಿಮಂ ಕೃತ್ವಾ ನ್ಯಸೇತ್ಪಞ್ಚಾಕ್ಷರೀಂ ತತಃ

ಕಟ್ಟು, ಕೈಗಳು, ಗುಳ್ಫಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಐದು ಅಂಗಗಳ ವಿಧಾನದಿಂದ ಹಂಸ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಯಥಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಾರ್ಗೇಣ ಶಿವತ್ವಂ ಯೇನ ಜಾಯತೇ ನಾಶಿವಃ ಶಿವಮಭ್ಯಸ್ಯೇನ್ನಾಶಿವಃ ಶಿವಮರ್ಚಯೇತ್

ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಮಾರ್ಗದಂತೆ, ಶಿವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನದಿಂದ, ಶಿವನಲ್ಲದವನು ಶಿವನನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬಾರದು ಅಥವಾ ಪೂಜಿಸಬಾರದು.

ನಾಶಿವಸ್ತು ಶಿವಂ ಧ್ಯಾಯೇನ್ನಾಶಿವಮ್ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾಚ್ಛಿವಮ್ ತಸ್ಮಾಚ್ಛೈವೀಂ ತನುಂ ಕೃತ್ವಾ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಚ ಪಶುಭಾವನಾಮ್

ಶಿವನಲ್ಲದವನು ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬಾರದು, ಅವನು ಶಿವನನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಶೈವ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪಶುಭಾವನೆಯನ್ನು ತೊರೆದು—

ಶಿವೋ ಽಹಮಿತಿ ಸಂಚಿನ್ತ್ಯ ಶೈವಂ ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್ ಕರ್ಮಯಜ್ಞಸ್ತಪೋಯಜ್ಞೋ ಜಪಯಜ್ಞಸ್ತದುತ್ತರಃ ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞೋ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಃ ಪಞ್ಚ ಯಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ

ನಾನು ಶಿವನು ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಿ, ಶೈವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಕರ್ಮಯಜ್ಞ, ತಪೋಯಜ್ಞ, ಜಪಯಜ್ಞ, ನಂತರ ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞ—ಈ ಐದು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಕರ್ಮಯಜ್ಞರತಾಃ ಕೇಚಿತ್ತಪೋಯಜ್ಞರತಾಃ ಪರೇ ಜಪಯಜ್ಞರತಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞರತಾಸ್ತಥಾ

ಕೆಲವರು ಕರ್ಮಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ತಪೋಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಜಪಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞದಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞರತಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ವಿಶಿಷ್ಟಾಶ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ಕ್ರಮಯಜ್ಞೋ ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕಾಮಾಕಾಮವಿಭೇದತಃ

ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರತಿ ಯಜ್ಞವೂ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅಕಾಮ ಭೇದದಿಂದ ಕ್ರಮಯಜ್ಞವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಕಾಮಾನ್ಕಾಮೀ ತತೋ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಕಾಮಾಸಕ್ತಃ ಪುನರ್ಭವೇತ್ ಅಕಾಮೇ ರುದ್ರಭವನೇ ಭೋಗಾನ್ಭುಕ್ತ್ವಾ ತತಶ್ಚ್ಯುತಃ

ಕಾಮಿಯು, ಕಾಮಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅಕಾಮಿ, ರುದ್ರನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ತಪೋಯಜ್ಞರತೋ ಭೂತ್ವಾ ಜಾಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ತಪಸ್ವೀ ಚ ಪುನಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಭೋಗಾನ್ ಭುಕ್ತ್ವಾ ತತಶ್ಚ್ಯುತಃ

ತಪೋಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ತಪಸ್ವಿಯು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನಂತರ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಜಪಧ್ಯಾನರತೋ ಭೂತ್ವಾ ಜಾಯತೇ ಭುವಿ ಮಾನವಃ ಜಪಧ್ಯಾನರತೋ ಮರ್ತ್ಯಸ್ತದ್ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಶಾದಿಹ

ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯನು, ಆ ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ—

ಜ್ಞಾನಂ ಲಬ್ಧ್ವಾಚಿರಾದೇವ ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ತಸ್ಮಾನ್ಮುಕ್ತೋ ಶಿವಾಜ್ಞಪ್ತಃ ಕರ್ಮಯಜ್ಞೋ ಽಪಿ ದೇಹಿನಾಮ್

ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದವನಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಶಿವನೊಂದಿಗಿನ ಏಕತ್ವ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದವರು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಯಜ್ಞವೂ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಕಾಮಃ ಕಾಮಸಂಯುಕ್ತೋ ಬನ್ಧಾಯೈವ ಭವಿಷ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚಸು ಯಜ್ಞೇಷು ಧ್ಯಾನಜ್ಞಾನಪರೋ ಭವೇತ್

ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಮುಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಆಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಐದು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ಇಡಬೇಕು.

ಧ್ಯಾನಂ ಜ್ಞಾನಂ ಚ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿ ತೀರ್ಣಸ್ತೇನ ಭವಾರ್ಣವಃ ಹಿಂಸಾದಿದೋಷನಿರ್ಮುಕ್ತೋ ವಿಶುದ್ಧಶ್ಚಿತ್ತಸಾಧನಃ

ಯಾರ ಬಳಿ ಧ್ಯಾನವೂ ಜ್ಞಾನವೂ ಇದೆ, ಅವನು ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಬಹುದು; ಹಿಂಸೆ ಮುಂತಾದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞಃ ಪರಸ್ತಸ್ಮಾದಪವರ್ಗಫಲಪ್ರದಃ ಬಹಿಃ ಕರ್ಮಕರಾ ಯದ್ವನ್ನಾತೀವ ಫಲಭಾಗಿನಃ

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅದು ಮುಕ್ತಿಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಹೊರಗಿನ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ ಫಲವೇ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನರೇನ್ದ್ರಭವನೇ ತದ್ವದತ್ರಾಪಿ ಕರ್ಮಿಣಃ ಧ್ಯಾನಿನಾಂ ಹಿ ವಪುಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಭವೇತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮೈಶ್ವರಮ್

ರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿರುವವರಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಧ್ಯಾನಿಗಳ ರೂಪ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ದೈವಿಕ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.

ಯಥೇಹ ಕರ್ಮಣಾಂ ಸ್ಥೂಲಂ ಮೃತ್ಕಾಷ್ಠಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತಮ್ ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞರತಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾನ್ಪಾಷಾಣಮೃಣ್ಮಯಾನ್

ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳ ಸ್ಥೂಲ ರೂಪಗಳು ಮಣ್ಣು, ಮರ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವಂತೆ, ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ನಾತ್ಯಂತಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಂತೇ ಶಿವಯಾಥಾತ್ಮ್ಯವೇದನಾತ್ ಆತ್ಮಸ್ಥಂ ಯಃ ಶಿವಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಬಹಿರಭ್ಯರ್ಚಯೇನ್ನರಃ

ಶಿವನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಹೊರಗಿನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಪರಮ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲಾಗದು; ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶಿವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗೆ ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಫಲ ಸಿಗದು.

ಹಸ್ತಸ್ಥಂ ಫಲಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಲಿಹೇತ್ಕೂರ್ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಜ್ಞಾನಾದ್ಧ್ಯಾನಂ ಭವೇದ್ಧ್ಯಾನಾಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಭೂಯಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ

ಹಸ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಹಣ್ಣನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಕೋನೆಯನ್ನು ಚಪ್ಪುವುದನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಧ್ಯಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ತದುಭಾಭ್ಯಾಂ ಭವೇನ್ಮುಕ್ತಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯಾನರತೋ ಭವೇತ್ ದ್ವಾದಶಾನ್ತೇ ತಥಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಲಲಾಟೇ ಭ್ರೂಯುಗಾನ್ತರೇ

ಈ ಎರಡರಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಬೇಕು—ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲ ದೂರದಲ್ಲಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಾಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ.

ನಾಸಾಗ್ರೇ ವಾ ತಥಾಸ್ಯೇ ವಾ ಕನ್ಧರೇ ಹೃದಯೇ ತಥಾ ನಾಭೌ ವಾ ಶಾಶ್ವತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ರದ್ಧಾವಿದ್ಧೇನ ಚೇತಸಾ

ಅಥವಾ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಯಲ್ಲಿ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ—ಈ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು.