ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಬಾಲಾಗ್ರಮಾತ್ರೋ ಹೃನ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಚಿಂತ್ಯೋ ದಹರಾಂತರೇ ಹಿರಣ್ಯಕೇಶಃ ಪದ್ಮಾಕ್ಷೋ ಹ್ಯರುಣಸ್ತಾಮ್ರ ಏವ ಚ

ಹೃದಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹುಲ್ಲಿನ ತುದಿಯಷ್ಟು ಸಣ್ಣವನಾಗಿ, ಹೃದಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾದವನು; ಹಿರಣ್ಯವರ್ಣ ಕೂದಲಿನವನು, ಕಮಲದ ಕಣ್ಣುಗಳವನು, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ತಾಮ್ರವರ್ಣದವನು.

ಯೋ ಽವಸರ್ಪತ್ಯ ಸೌ ದೇವೋ ನೀಲಗ್ರೀವೋ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಸೌಮ್ಯೋ ಘೋರಸ್ತಥಾ ಮಿಶ್ರಶ್ಚಾಕ್ಷಾರಶ್ಚಾಮೃತೋ ಽವ್ಯಯಃ

ಅವನೇ ಇಳಿದುಬರುವ ದೇವರು, ನೀಲಕಂಠ, ಹೊಳೆಯುವವನೂ, ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನೂ, ಭಯಾನಕನೂ, ಮಿಶ್ರಸ್ವರೂಪನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ, ಅಮೃತರೂಪಿಯೂ, ಕ್ಷಯರಹಿತನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಸ ಪುಂವಿಶೇಷಃ ಪರಮೋ ಭಗವಾನನ್ತಕಾಂತಕಃ ಚೇತನಚೇತನೋನ್ಮುಕ್ತಃ ಪ್ರಪಞ್ಚಾಚ್ಚ ಪರಾತ್ಪರಃ

ಅವನು ಪರಮ ಪುರುಷ, ಭಗವಂತ, ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು; ಜಡ ಮತ್ತು ಚೇತನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಮೀರಿ, ಪರಮಪರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಶಿವೇನಾತಿಶಯತ್ವೇನ ಜ್ಞಾನೈಶ್ವರ್ಯೇ ವಿಲೋಕಿತೇ ಲೋಕೇಶಾತಿಶಯತ್ವೇನ ಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ

ಶಿವನ ಅಪಾರವಾದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೂ, ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಪ್ರಧಾನನು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರತಿಸರ್ಗಪ್ರಸೂತಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾಂ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಸ್ತರಮ್ ಉಪದೇಷ್ಟಾ ಸ ಏವಾದೌ ಕಾಲಾವಚ್ಛೇದವರ್ತಿನಾಮ್

ಪ್ರತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕಾಲದ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟುವ ಬ್ರಹ್ಮರಿಗೆ, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವವನು ಅವನೇ.

ಕಾಲಾವಚ್ಛೇದಯುಕ್ತಾನಾಂ ಗುರೂಣಾಮಪ್ಯಸೌ ಗುರುಃ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಸರ್ವೇಶಃ ಕಾಲಾವಚ್ಛೇದವರ್ಜಿತಃ

ಕಾಲಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ಗುರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನೇ ಗುರು; ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನೇ ದೇವತೆ; ಅವನು ಕಾಲದ ಮಿತಿಗೆ ಒಳಪಡದವನು.

ಶುದ್ಧಾ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ ತಸ್ಯ ಶಕ್ತಿಸ್ಸರ್ವಾತಿಶಾಯಿನೀ ಜ್ಞಾನಮಪ್ರತಿಮಂ ನಿತ್ಯಂ ವಪುರತ್ಯನ್ತನಿರ್ಮಿತಮ್

ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಶುದ್ಧವೂ, ಸಹಜವೂ, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು; ಅವನ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಅದು ಶಾಶ್ವತ; ಅವನ ರೂಪ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಮಿತ.

ಐಶ್ವರ್ಯಮಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಂ ಸುಖಮಾತ್ಯನ್ತಿಕಂ ಬಲಮ್ ತೇಜಃಪ್ರಭಾವೋ ವೀರ್ಯಂ ಚ ಕ್ಷಮಾ ಕಾರುಣ್ಯಮೇವ ಚ

ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ; ಅವನ ಆನಂದವು ಅತ್ಯುನ್ನತ; ಅವನ ಶಕ್ತಿ, ಪ್ರಕಾಶ, ಬಲ, ಸಹನೆ, ದಯೆ — ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಪಾರ.

ಪರಿಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಸರ್ಗಾದ್ಯೈರ್ನಾತ್ಮನೋ ಽಸ್ತಿ ಪ್ರಯೋಜನಮ್ ಪರಾನುಗ್ರಹ ಏವಾಸ್ಯ ಫಲಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ

ಪೂರ್ಣನಾದ ಅವನಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲ; ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವೇ ಪರರ ಹಿತ.

ಪ್ರಣವೋ ವಾಚಕಸ್ತಸ್ಯ ಶಿವಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಶಿವರುದ್ರಾದಿಶಬ್ದಾನಾಂ ಪ್ರಣವೋ ಹಿ ಪರಸ್ಸ್ಮೃತಃ

ಪ್ರಣವ ಎಂಬ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವೇ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶಿವನ ನಾಮ; ಶಿವ, ರುದ್ರ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಂಭೋ ಪ್ರಣವವಾಚ್ಯಸ್ಯ ಭವನಾತ್ತಜ್ಜಪಾದಪಿ ಯಾ ಸಿದ್ಧಿಸ್ಸಾ ಪರಾ ಪ್ರಾಪ್ಯಾ ಭವತ್ಯೇವ ನ ಸಂಶಯಃ

ಶಂಭುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಜಪಿಸಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಧನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ತಸ್ಮಾದೇಕಾಕ್ಷರಂ ದೇವಮಾಹುರಾಗಮಪಾರಗಾಃ ವಾಚ್ಯವಾಚಕಯೋರೈಕ್ಯಂ ಮನ್ಯಮಾನಾ ಮನಸ್ವಿನಃ

ಆದ್ದರಿಂದ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ತಿಳಿದವರು, ಆ ಒಂದು ಅಕ್ಷರದ ದೇವರನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹೆಸರಿಗೂ, ಅದರ ಅರ್ಥಕ್ಕೂ ಏಕ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ವೇದಮೂರ್ಧನಿ ಅಕಾರಶ್ಚಾಪ್ಯುಕಾರಶ್ಚ ಮಕಾರೋ ನಾದ ಇತ್ಯಪಿ

ವೇದಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳೆಂದರೆ: 'ಅ', 'ಉ', 'ಮ' ಎಂಬ ಧ್ವನಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾದ.

ಅಕಾರಂ ಬಹ್ವೃಚಂ ಪ್ರಾಹುರುಕಾರೋ ಯಜುರುಚ್ಯತೇ ಮಕಾರಃ ಸಾಮನಾದೋಸ್ಯ ಶ್ರುತಿರಾಥರ್ವಣೀ ಸ್ಮೃತಾಃ

'ಅ' ಎಂಬುದು ಋಗ್ವೇದ, 'ಉ' ಯಜುರ್ವೇದ, 'ಮ' ಸಾಮವೇದ, ನಾದವು ಅಥರ್ವಣವೇದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಕಾರಶ್ಚ ಮಹಾಬೀಜಂ ರಜಃ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಚತುರ್ಮುಖಃ ಉಕಾರಃ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಯೋನಿಃ ಸತ್ತ್ವಂ ಪಾಲಯಿತಾ ಹರಿಃ

'ಅ' ಎಂಬುದು ಮಹಾಬೀಜ, ರಜೋಗುಣ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ; 'ಉ' ಪ್ರಕೃತಿ, ಯೋನಿ, ಸತ್ವಗುಣ, ರಕ್ಷಕನಾದ ಹರಿಯು.

ಮಕಾರಃ ಪುರುಷೋ ಬೀಜಂ ತಮಃ ಸಂಹಾರಕೋ ಹರಃ ನಾದಃ ಪರಃ ಪುಮಾನೀಶೋ ನಿರ್ಗುಣೋ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಃ ಶಿವಃ

'ಮ' ಎಂಬುದು ಪುರುಷ, ಬೀಜ, ತಮೋಗುಣ, ಸಂಹಾರಕನಾದ ಹರ; ನಾದವು ಗುಣಾತೀತ, ಕ್ರಿಯಾತೀತ, ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಶಿವನು.

ಸರ್ವಂ ತಿಸೃಭಿರೇವೇದಂ ಮಾತ್ರಾಭಿರ್ನಿಖಿಲಂ ತ್ರಿಧಾ ಅಭಿಧಾಯ ಶಿವಾತ್ಮಾನಂ ಬೋಧಯತ್ಯರ್ಧಮಾತ್ರಯಾ

ಈ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದೆಲ್ಲವೂ ಈ ಜಗತ್ತು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯಿಂದ ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಂ ನಾಪರಮಸ್ತಿ ಕಿಂಚಿದ್ಯಸ್ಮಾನ್ನಾಣೀಯೋ ನ ಜ್ಯಾಯೋ ಽಸ್ತಿ ಕಿಂಚಿತ್ ವೃಕ್ಷ ಇವ ಸ್ತಬ್ಧೋ ದಿವಿ ತಿಷ್ಠತ್ಯೇಕಸ್ತೇನೇದಂ ಪೂರ್ಣಂ ಪುರುಷೇಣ ಸರ್ವಮ್

ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಅವನಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದೂ, ದೊಡ್ಡದೂ ಇಲ್ಲ; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಮರದಂತೆ, ಅವನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತುಂಬಿರುವ ಪರಮ ಪುರುಷನು.

ಶಕ್ತಿಸ್ಸ್ವಾಭವಿಕೀ ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾ ವಿಶ್ವವಿಲಕ್ಷಣಾ ಏಕಾನೇಕಸ್ಯ ರೂಪೇಣ ಭಾತಿ ಭಾನೋರಿವ ಪ್ರಭಾ

ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಸಹಜವಾದುದು, ಅವನ ಜ್ಞಾನವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ; ಅದು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಹಗಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಂತೆ.

ಅನಂತಾಃ ಶಕ್ತಯೋ ಯಸ್ಯಾ ಇಚ್ಛಾಜ್ಞಾನಕ್ರಿಯಾದಯಃ ಮಾಯಾದ್ಯಾಶ್ಚಾಭವನ್ವಹ್ನೋರ್ವಿಸ್ಫುಲಿಂಗಾ ಯಥಾ ತಥಾ

ಅವನ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅನಂತ, ಇಚ್ಛೆ, ಜ್ಞಾನ, ಕ್ರಿಯೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು; ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಅವು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಕಣಗಳಂತೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಸದಾಶಿವೇಶ್ವರಾದ್ಯಾ ಹಿ ವಿದ್ಯಾ ಽವಿದ್ಯೇಶ್ವರಾದಯಃ ಅಭವನ್ಪುರುಷಾಶ್ಚಾಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಶ್ಚ ಪರಾತ್ಪರಾ

ಅವಳಿಂದ ಸದಾಶಿವ, ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಇತರರು, ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ, ಅವಿದ್ಯೇಶ್ವರರು, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಪರಮ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು.

ಮಹದಾದಿವಿಶೇಷಾಂತಾಸ್ತ್ವಜಾದ್ಯಾಶ್ಚಾಪಿ ಮೂರ್ತಯಃ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಸ್ತಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ತಸ್ಯಾಃ ಕಾರ್ಯಂ ನ ಸಂಶಯಃ

ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ವಿಶೇಷಗಳ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಜಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮತ್ತೇನಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ಆ ಎಲ್ಲವೂ ಅವಳ ಕಾರ್ಯವೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಸಾ ಶಕ್ತಿಸ್ಸರ್ವಗಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಪ್ರಬೋಧಾನಂದರೂಪಿಣೀ ಶಕ್ತಿಮಾನುಚ್ಯತೇ ದೇವಶ್ಶಿವಶ್ಶೀತಾಂಶುಭೂಷಣಃ

ಅವಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ, ಜಾಗೃತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಶಕ್ತಿ. ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ ಶಿವನೇ.

ವೇದ್ಯಶ್ಶಿವಶ್ಶಿವಾ ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಚೈವ ಶ್ರುತಿಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ಧೃತಿರೇಷಾ ಸ್ಥಿತಿರ್ನಿಷ್ಠಾ ಜ್ಞಾನೇಚ್ಛಾಕರ್ಮಶಕ್ತಯಃ

ಶಿವನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು, ಶಿವನೇ ಜ್ಞಾನ, ವಿವೇಕ, ಹಾಗೆಯೇ ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ. ಅವಳೇ ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಸ್ಥಿರತೆ, ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ, ಇಚ್ಛೆ, ಕ್ರಿಯೆ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಗಳು.

ಆಜ್ಞಾ ಚೈವ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ದ್ವೇ ವಿದ್ಯೇ ಚ ಪರಾಪರೇ ಶುದ್ಧವಿದ್ಯಾ ಶುದ್ಧಕಲಾ ಸರ್ವಂ ಶಕ್ತಿಕೃತಂ ಯತಃ

ಆಜ್ಞೆ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಎರಡು ವಿಧದ ಜ್ಞಾನಗಳು—ಪರ ಮತ್ತು ಅಪರ, ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನ, ಶುದ್ಧ ಕಲಾ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿವೆ.

ಮಾಯಾ ಚ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಜೀವೋ ವಿಕಾರೋ ವಿಕೃತಿಸ್ತಥಾ ಅಸಚ್ಚ ಸಚ್ಚ ಯತ್ಕಿಂಚಿತ್ತಯಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ತತಮ್

ಮಾಯೆ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಜೀವ, ಪರಿವರ್ತನೆ, ಬದಲಾವಣೆ, ಅಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ—ಯಾವುದೇ ಇದ್ದರೂ, ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಅವಳಿಂದಲೇ ತುಂಬಿದೆ.

ಸಾ ದೇವೀ ಮಾಯಯಾ ಸರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಂ ಸಚರಾಚರಮ್ ಮೋಹಯತ್ಯಪ್ರಯತ್ನೇನ ಮೋಚಯತ್ಯಪಿ ಲೀಲಯಾ

ಆ ದೇವಿ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸಕಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು, ಚರಾಚರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ; ತನ್ನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೂ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.

ಅನಯಾ ಸಹ ಸರ್ವೇಶಃ ಸಪ್ತವಿಂಶಪ್ರಕಾರಯಾ ವಿಶ್ವಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮುಕ್ತಿರತ್ರ ಪ್ರವರ್ತತೇ

ಅವಳೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಲರ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ದೇವರು ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಮುಕ್ಷವಃ ಪುರಾ ಕೇಚಿನ್ಮುನಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ ಸಂಶಯಾವಿಷ್ಟಮನಸೋ ವಿಸ್ಮೃಶಂತಿ ಯಥಾತಥಮ್

ಒಮ್ಮೆ, ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಕೆಲವರು, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಋಷಿಗಳು, ಸಂಶಯದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಲೋಚಿಸಿದರು.