ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ವಿಗ್ರಹಂ ದೇವದೇವಸ್ಯ ವಿಶ್ವಮೇತಚ್ಚರಾಚರಮ್ ತದೇವಂ ನ ವಿಜಾನಂತಿ ಪಶವಃ ಪಾಶಗೌರವಾತ್

ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ದೇವರಾದ ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪವೇ. ಆದರೆ ಬಂಧನಗಳ ಭಾರದಿಂದ ಕೂಡಿರುವವರು ಇದನ್ನು ಅರಿಯಲಾಗದು.

ತಮೇಕಮೇವ ಬಹುಧಾ ವದಂತಿ ಯದುನಂದನ ಅಜಾನನ್ತಃ ಪರಂ ಭಾವಮವಿಕಲ್ಪಂ ಮಹರ್ಷಯಃ

ಯದು ವಂಶದವರೇ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪರಮ, ಏಕ, ಅವಿಭಕ್ತ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಅದನ್ನೇ ಅನೇಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂ ಚ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕಂ ತಥಾ ಕೇಚಿದಾಹುರ್ಮಹಾದೇವಮನಾದಿನಿಧನಂ ಪರಮ್

ಕೆಲವರು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಕೆಳಗಿನ ರೂಪವೂ, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾದ ಉನ್ನತ ರೂಪವೂ, ಆದಿ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪರಮ ದೇವನೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಭೂತೇಂದ್ರಿಯಾಂತಃಕರಣಪ್ರಧಾನವಿಷಯಾತ್ಮಕಮ್ ಅಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಚಿದಾತ್ಮಕಮ್

ಭೂತಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ.

ಬೃಹತ್ತ್ವಾದ್ಬೃಹಣತ್ವಾದ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಚೇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ಉಭೇ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರೂಪೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಽಧಿಪತೇಃ ಪ್ರಭೋಃ ವಿದ್ಯಾ ಽವಿದ್ಯಾಸ್ವರೂಪೀತಿ ಕೈಶ್ಚಿದೀಶೋ ನಿಗದ್ಯತೇ

ದುಡ್ಡುತನದಿಂದ ಅಥವಾ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪಗಳು; ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕೆಲವರು ಜ್ಞಾನ-ಅಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯಾಂ ತು ಚೇತನಾಂ ಪ್ರಾಹುಸ್ತಥಾವಿದ್ಯಾಮಚೇತನಾಮ್ ವಿದ್ಯಾ ಽವಿದ್ಯಾತ್ಮಕಂ ಚೈವ ವಿಶ್ವಂ ವಿಶ್ವಗುರೋರ್ವಿಭೋಃ

ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಚೈತನ್ಯ, ಅಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಜಡತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ವವೇ ವಿಶ್ವಗುರುವಿನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ರೂಪಮೇವ ನ ಸಂದೇಹೋ ವಿಶ್ವಂ ತಸ್ಯ ವಶೇ ಯತಃ ಭ್ರಾಂತಿರ್ವಿದ್ಯಾ ಪರಾ ಚೇತಿ ಶಾರ್ವಂ ರೂಪಂ ಪರಂ ವಿದುಃ

ಈ ಜಗತ್ತು ಅವನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವನ ವಶದಲ್ಲಿದೆ. ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾನವೆಂದು, ಶಿವನ ಪರಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉನ್ನತವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಯಥಾಬುದ್ಧಿರರ್ಥೇಷು ಬಹುಧಾ ಭ್ರಾಂತಿರುಚ್ಯತೇ ಯಥಾರ್ಥಾಕಾರಸಂವಿತ್ತಿರ್ವಿದ್ಯೇತಿ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ

ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುವುದನ್ನು ಭ್ರಮೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ವಾಸ್ತವ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದೇ ಜ್ಞಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಕಲ್ಪರಹಿತಂ ತತ್ತ್ವಂ ಪರಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ವೈಪರೀತ್ಯಾದಸಚ್ಛಬ್ದಃ ಕಥ್ಯತೇ ವೇದವಾದಿಭಿಃ

ಯಾವ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಭೇದವಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ಪರಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ವೇದವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಸತ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ತಯೋಃ ಪತಿತ್ವಾತ್ತು ಶಿವಃ ಸದಸತ್ಪತಿರುಚ್ಯತೇ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಾತ್ಮಕಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಪರಂ ಪರೇ

ಈ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನು, ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್‌ನ ಅಧಿಪತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವವನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ಷರಸ್ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಕೂಟಸ್ಥೋ ಽಕ್ಷರ ಉಚ್ಯತೇ ಉಭೇ ತೇ ಪರಮೇಶಸ್ಯ ರೂಪೇ ತಸ್ಯ ವಶೇ ಯತಃ

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಕ್ಷರ, ಅಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಸ್ಥಿರವಾದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡು ಪರಮೇಶ್ವರನ ರೂಪಗಳು, ಅವನ ವಶದಲ್ಲಿವೆ.

ತಯೋಃ ಪರಃ ಶಿವಃ ಶಾಂತಃ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಾಪರಸ್ಸ್ಮೃತಃ ಸಮಷ್ಟಿವ್ಯಷ್ಠಿರೂಪಂ ಚ ಸಮಷ್ಟಿವ್ಯಷ್ಟಿಕಾರಣಮ್

ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಪರಮ, ಶಾಂತ, ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವವನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಸಮಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಷ್ಟಿ ರೂಪವೂ, ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಕಾರಣವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ವದಂತಿ ಮುನಯಃ ಕೇಚಿಚ್ಛಿವಂ ಪರಮಕಾರಣಮ್ ಸಮಷ್ಟಿಮಾಹುರವ್ಯಕ್ತಂ ವ್ಯಷ್ಟಿಂ ವ್ಯಕ್ತಂ ತಥೈವ ಚ

ಕೆಲವರು ಮುನಿಗಳು ಶಿವನೇ ಪರಮ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಮಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತ, ವ್ಯಷ್ಟಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತೇ ರೂಪೇ ಪರಮೇಶಸ್ಯ ತದಿಚ್ಛಾಯಾಃ ಪ್ರವರ್ತನಾತ್ ತಯೋಃ ಕಾರಣಭಾವೇನ ಶಿವಂ ಪರಮಕಾರಣಮ್

ಪರಮೇಶ್ವರನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಈ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದುದರಿಂದ ಶಿವನು ಪರಮ ಕಾರಣ.

ಕಾರಣಾರ್ಥವಿದಃ ಪ್ರಾಹುಃ ಸಮಷ್ಟಿವ್ಯಷ್ಟಿಕಾರಣಮ್ ಜಾತಿವ್ಯಕ್ತಿಸ್ವರೂಪೀತಿ ಕಥ್ಯತೇ ಕೈಶ್ಚಿದೀಶ್ವರಃ

ಕಾರಣದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅವನು ಸಮಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಈಶ್ವರನನ್ನು ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಾ ಪಿಂಡೇಪ್ಯನುವರ್ತೇತ ಸಾ ಜಾತಿರಿತಿ ಕಥ್ಯತೇ ವ್ಯಕ್ತಿರ್ವ್ಯಾವೃತ್ತಿರೂಪಂ ತಂ ಪಿಣ್ಡಜಾತೇಃ ಸಮಾಶ್ರಯಮ್

ಯಾವುದು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೋ ಅದನ್ನು ಜಾತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪ, ಅದು ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಜಾತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.

ಜಾತಯೋ ವ್ಯಕ್ತಯಶ್ಚೈವ ತದಾಜ್ಞಾಪರಿಪಾಲಿತಾಃ ಯತಸ್ತತೋ ಮಹಾದೇವೋ ಜಾತಿವ್ಯಕ್ತಿವಪುಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾದೇವನು ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರೂಪ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನಪುರುಷವ್ಯಕ್ತಕಾಲಾತ್ಮಾ ಕಥ್ಯತೇ ಶಿವಃ ಪ್ರಧಾನಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪ್ರಾಹುಃಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಪುರುಷಂ ತಥಾ

ಪ್ರಧಾನ, ಪುರುಷ, ವ್ಯಕ್ತ, ಕಾಲ ಎಂಬ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು, ಪುರುಷನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವಾನಿ ವ್ಯಕ್ತಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ ಕಾಲಃ ಕಾರ್ಯಪ್ರಪಞ್ಚಸ್ಯ ಪರಿಣಾಮೈಕಕಾರಣಮ್

ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರಾದವರು ವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲವೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಏಷಾಮೀಶೋ ಽಧಿಪೋ ಧಾತಾ ಪ್ರವರ್ತಕನಿವರ್ತಕಃ ಆವಿರ್ಭಾವತಿರೋಭಾವಹೇತುರೇಕಃ ಸ್ವರಾಡಜಃ

ಈ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಈಶ್ವರನು ಅಧಿಪತಿ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪ್ರೇರಕ ಹಾಗೂ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು. ಅವನು ಪ್ರಪಂಚದ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾಗೂ ಅಡಗುವ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಕಾರಣ, ಸ್ವತಂತ್ರನು, ಜನನರಹಿತನು.

ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಧಾನಪುರುಷವ್ಯಕ್ತಕಾಲಸ್ವರೂಪವಾನ್ ಹೇತುರ್ನೇತಾಧಿಪಸ್ತೇಷಾಂ ಧಾತಾ ಚೋಕ್ತಾ ಮಹೇಶ್ವರಃ

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಧಾನ, ಪುರುಷ, ವ್ಯಕ್ತ, ಕಾಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ಇವರಿಗೆ ಕಾರಣ, ಅಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ ಆಗಿರುವ ಮಹೇಶ್ವರನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವಿರಾಡ್ಢಿರಣ್ಯಗರ್ಭಾತ್ಮಾ ಕೈಶ್ಚಿದೀಶೋ ನಿಗದ್ಯತೇ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋ ಲೋಕಾನಾಂ ಹೇತುರ್ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕೋ ವಿರಾಟ್

ಕೆಲವರು ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ವಿರಾಟ್ ಹಾಗೂ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನು ಲೋಕಗಳ ಕಾರಣ, ವಿರಾಟ್ ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.

ಅಂತರ್ಯಾಮೀ ಪರಶ್ಚೇತಿ ಕಥ್ಯತೇ ಕವಿಭಿಶ್ಶಿವಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ತೈಜಸವಿಶ್ವಾತ್ಮೇತ್ಯಪರೇ ಸಂಪ್ರಚಕ್ಷತೇ

ಕವಿಗಳು ಶಿವನನ್ನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಪರಾತ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞೆ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತುರೀಯಮಪರೇ ಪ್ರಾಹುಃ ಸೌಮ್ಯಮೇವ ಪರೇ ವಿದುಃ ಮಾತಾ ಮಾನಂ ಚ ಮೇಯಂ ಚ ಮತಿಂ ಚಾಹುರಥಾಪರೇ

ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ಶಾಂತ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅವನನ್ನು ತಾಯಿ, ಪ್ರಮಾಣ, ಪ್ರಮೇಯ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ತಾ ಕ್ರಿಯಾ ಚ ಕಾರ್ಯಂ ಚ ಕರಣಂ ಕಾರಣಂ ಪರೇ ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತ್ಯಾತ್ಮೇತ್ಯಪರೇ ಸಂಪ್ರಚಕ್ಷತೇ

ಕೆಲವರು ಅವನು ಕರ್ತೃ, ಕ್ರಿಯೆ, ಕಾರ್ಯ, ಸಾಧನ ಮತ್ತು ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನು ಜಾಗ್ರತ, ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಆತ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ತುರೀಯಮಪರೇ ಪ್ರಾಹುಸ್ತುರ್ಯಾತೀತಮಿತೀತರೇ ತಮಾಹುರ್ವಿಗುಣಂ ಕೇಚಿದ್ಗುಣವನ್ತಂ ಪರೇ ವಿದುಃ

ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಿತಿಗೂ ಮೀರುವವನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಅವನು ಗುಣರಹಿತನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನು ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವವನು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಕೇಚಿತ್ಸಂಸಾರಿಣಂ ಪ್ರಾಹುಸ್ತಮಸಂಸಾರಿಣಂ ಪರೇ ಸ್ವತಂತ್ರಮಪರೇ ಪ್ರಾಹುರಸ್ವತಂತ್ರಂ ಪರೇ ವಿದುಃ

ಕೆಲವರು ಅವನು ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಬಂಧನವಾಗಿರುವವನು ಎಂದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನು ಬಂಧನವಿಲ್ಲದವನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಅವನು ಸ್ವತಂತ್ರನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನು ಸ್ವತಂತ್ರನಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಘೋರಮಿತ್ಯಪರೇ ಪ್ರಾಹುಃ ಸೌಮ್ಯಮೇವ ಪರೇ ವಿದುಃ ರಾಗವಂತಂ ಪರೇ ಪ್ರಾಹುರ್ವೀತರಾಗಂ ತಥಾ ಪರೇ

ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ಭಯಾನಕನು ಎಂದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ಶಾಂತನು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಅವನು ಆಸಕ್ತನಾಗಿರುವವನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನು ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಂ ಚ ಪರೇ ಪ್ರಾಹುಃ ಸಕ್ರಿಯಂ ಚೇತರೇ ಜನಾಃ ನಿರಿಂದ್ರಿಯಂ ಪರೇ ಪ್ರಾಹುಃ ಸೇಂದ್ರಿಯಂ ಚ ತಥಾಪರೇ

ಕೆಲವರು ಅವನು ಕ್ರಿಯಾರಹಿತನು ಎಂದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಅವನು ಇಂದ್ರಿಯರಹಿತನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿರುವವನು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.