ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ರುಚಿರ್ಭವೋ ಭವಾನೀ ಚ ಬುಧೈರಾಕೂತಿರುಚ್ಯತೇ ಭೃಗುರ್ಭಗಾಕ್ಷಿಹಾ ದೇವಃ ಖ್ಯಾತಿಸ್ತ್ರಿನಯನಪ್ರಿಯಾ

ರುಚಿಯು ಭವ, ಭವಾನಿಯು ಆಕೃತಿ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಭೃಗುನು ಭಗನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದ ದೇವ, ಖ್ಯಾತಿಯು ತ್ರಿನಯನನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಮರೀಚಿಭಗವಾನ್ರುದ್ರಃ ಸಂಭೂತಿಶ್ಶರ್ವವಲ್ಲಭಾ ಗಂಗಾಧರೋ ಽಂಗಿರಾ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ಸಾಕ್ಷಾದುಮಾ ಸ್ಮೃತಾ

ಮರೀಚಿಯು ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ರುದ್ರ, ಸಂಭೂತಿಯು ಶರ್ವನ ಪ್ರಿಯೆ; ಗಂಗಾಧರನು ಅಂಗಿರಸ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಸ್ಮೃತಿಯು ನಿಜಕ್ಕೂ ಉಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.

ಪುಲಸ್ತ್ಯಃ ಶಶಭೃನ್ಮೌಲಿಃ ಪ್ರೀತಿಃ ಕಾಂತಾ ಪಿನಾಕಿನಃ ಪುಲಹಸ್ತ್ರಿಪುರಧ್ವಂಸೀ ತತ್ಪ್ರಿಯಾ ತು ಶಿವಪ್ರಿಯಾ

ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಚಂದ್ರಧಾರಿ, ಪ್ರೀತಿಯು ಪಿನಾಕಿನನ ಪ್ರಿಯೆ; ಪುಲಹನು ತ್ರಿಪುರವಿನಾಶಕ, ಅವನ ಪ್ರಿಯೆ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಕ್ರತುಧ್ವಂಸೀ ಕ್ರತುಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಂನತಿರ್ದಯಿತಾ ವಿಭೋಃ ತ್ರಿನೇತ್ರೋ ಽತ್ರಿರುಮಾ ಸಾಕ್ಷಾದನಸೂಯಾ ಸ್ಮೃತಾ ಬುಧೈಃ

ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೇ ಯಜ್ಞ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಭಕ್ತಿಯೇ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು; ಮೂವರು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವನು ಇಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಕಣ್ಣುಗಳವನಲ್ಲ; ಉಮಾದೇವಿಯೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನುಸೂಯೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಶ್ಯಪಃ ಕಾಲಹಾ ದೇವೋ ದೇವಮಾತಾ ಮಹೇಶ್ವರೀ ವಸಿಷ್ಠೋ ಮನ್ಮಥಾರಾತಿರ್ದೇವೀ ಸಾಕ್ಷಾದರುಂಧತೀ

ಕಶ್ಯಪನೇ ಕಾಲದೇವರು; ದೇವತೆಗಳ ತಾಯಿ ಮಹೇಶ್ವರಿ; ವಸಿಷ್ಠನು ಮನ್ಮಥನ ಶತ್ರು; ದೇವಿಯೇ ನಿಜವಾಗಿ ಅರುಂಧತಿ.

ಶಂಕರಃ ಪುರುಷಾಸ್ಸರ್ವೇ ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ಸರ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಸರ್ವೇ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಯೋರೇವ ವಿಭೂತಯಃ

ಶಂಕರನೇ ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರು; ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹೇಶ್ವರಿ; ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇವರಿಬ್ಬರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾದವರು.

ವಿಷಯೀ ಭಗವಾನೀಶೋ ವಿಷಯಃ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಶ್ರಾವ್ಯಂ ಸರ್ವಮುಮಾರೂಪಂ ಶ್ರೋತಾ ಶೂಲವರಾಯುಧಃ

ಭಗವಂತನು ಅನುಭವಿಸುವವನು; ಪರಮೇಶ್ವರಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವವಳು; ಕೇಳಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಉಮಾದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವೇ; ಕೇಳುವವನು ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ.

ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ ವಸ್ತುಜಾತಂ ತು ಧತ್ತೇ ಶಂಕರವಲ್ಲಭಾ ಪ್ರಷ್ಟಾ ಸ ಏವ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಬಾಲಚನ್ದ್ರಾವತಂಸಕಃ

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಗಳು ಶಂಕರನ ಪ್ರಿಯೆಯಾದ ದೇವಿಯಲ್ಲಿವೆ; ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವನು ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಿಶ್ವಾತ್ಮ.

ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ ವಸ್ತುರೂಪಂ ತು ಬಿಭರ್ತಿ ವಕ್ತವಲ್ಲಭಾ ದ್ರಷ್ಟಾ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರೋ ದೇವಃ ಶಶಿಖಂಡಶಿಖಾಮಣಿಃ

ನೋಡಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲರೂಪಗಳನ್ನೂ ಮಾತಾಡುವವನ ಪ್ರಿಯೆ ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ; ನೋಡುವವನು ವಿಶ್ವದೇಶ್ವರ, ಚಂದ್ರಕಿರೀಟ ಧಾರಿ ದೇವರು.

ರಸಜಾತಂ ಮಹಾದೇವೀ ದೇವೋ ರಸಯಿತಾ ಶಿವಃ ಪ್ರೇಯಜಾತಂ ಚ ಗಿರಿಜಾ ಪ್ರೇಯಾಂಶ್ಚೈವ ಗರಾಶನಃ

ರಸದ ಸಾರವೇ ಮಹಾದೇವಿ; ರುಚಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಶಿವ; ಪ್ರೀತಿಯ ಸಾರವೇ ಗಿರಿಜಾ; ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಗಿರೀಶ.

ಮಂತವ್ಯವಸ್ತುತಾಂ ಧತ್ತೇ ಸದಾ ದೇವೀ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಮಂತಾ ಸ ಏವ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಮಹಾದೇವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ

ಯಾವುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೋ ಅದನ್ನು ಸದಾ ಮಹೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ತನ್ನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ; ಯೋಚಿಸುವವನು ವಿಶ್ವಾತ್ಮ, ಮಹಾದೇವ ಮಹೇಶ್ವರ.

ಬೋದ್ಧವ್ಯವಸ್ತುರೂಪಂ ತು ಬಿಭರ್ತಿ ಭವವಲ್ಲಭಾ ದೇವಸ್ಸ ಏವ ಭಗವಾನ್ಬೋದ್ಧಾ ಮುಗ್ಧೇನ್ದುಶೇಖರಃ

ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಭವದೇವಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಅರಿಯುವವನು ತಾಜಾ ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ ಭಗವಂತನೇ.

ಪ್ರಾಣಃ ಪಿನಾಕೀ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಭಗವಾನ್ಪ್ರಭುಃ ಪ್ರಾಣಸ್ಥಿತಿಸ್ತು ಸರ್ವೇಷಾಮಂಬಿಕಾ ಚಾಂಬುರೂಪಿಣೀ

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣವೇ ಪಿನಾಕಧಾರಿ ಭಗವಂತನು; ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಜಲರೂಪಿಣಿಯಾದ ಅಂಬಿಕೆ.

ಬಿಭರ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರತಾಂ ದೇವೀ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕವಲ್ಲಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞತ್ವಂ ತದಾ ಧತ್ತೇ ಭಗವಾನಂತಕಾಂತಕಃ

ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನ ಪ್ರಿಯೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ; ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಮನ ಶತ್ರುವಾದ ಭಗವಂತನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಅಹಃ ಶೂಲಾಯುಧೋ ದೇವಃ ಶೂಲಪಾಣಿಪ್ರಿಯಾ ನಿಶಾ ಆಕಾಶಃ ಶಂಕರೋ ದೇವಃ ಪೃಥಿವೀ ಶಂಕರಪ್ರಿಯಾ

ಹಗಲು ತ್ರಿಶೂಲಾಯುಧಧಾರಿ ದೇವರು; ರಾತ್ರಿಯು ಶೂಲಪಾಣಿಯ ಪ್ರಿಯೆ; ಆಕಾಶ ಶಂಕರ ದೇವರು; ಭೂಮಿ ಶಂಕರನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಸಮುದ್ರೋ ಭಗವಾನೀಶೋ ವೇಲಾ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಕನ್ಯಕಾ ವೃಕ್ಷೋ ವೃಷಧ್ವಜೋ ದೇವೋ ಲತಾ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಪ್ರಿಯಾ

ಸಮುದ್ರನೇ ಭಗವಂತನು; ಕರೆಯು ಪರ್ವತರಾಜನ ಪುತ್ರಿ; ಮರವು ವೃಷಧ್ವಜ ದೇವರು; ಲತೆಯು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಪುಂಲ್ಲಿಂಗಮಖಿಲಂ ಧತ್ತೇ ಭಗವಾನ್ಪುರಶಾಸನಃ ಸ್ತ್ರಿಲಿಂಗಂ ಚಾಖಿಲಂ ಧತ್ತೇ ದೇವೀ ದೇವಮನೋರಮಾ

ನಗರಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲಾ ಪುಂಲಿಂಗ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ದೇವತೆಗಳ ಮನೋರಮಾದೇವಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ.

ಶಬ್ದಜಾಲಮಶೇಷಂ ತು ಧತ್ತೇ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಲ್ಲಭಾ ಅರ್ಥಸ್ವರೂಪಮಖಿಲಂ ಧತ್ತೇ ಮುಗ್ಧೇನ್ದುಶೇಖರಃ

ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಿಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಬ್ದಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ; ಮೃದುಚಂದ್ರಕಲೆಯುಳ್ಳ ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಥಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಪದಾರ್ಥಸ್ಯ ಯಾ ಯಾ ಶಕ್ತಿರುದಾಹೃತಾ ಸಾ ಸಾ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರೀ ದೇವೀ ಸ ಸ ಸರ್ವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ

ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ, ಆ ಶಕ್ತಿಯೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ; ಆ ವಸ್ತುವೇ ಮಹೇಶ್ವರನು.

ಯತ್ಪರಂ ಯತ್ಪವಿತ್ರಂ ಚ ಯತ್ಪುಣ್ಯಂ ಯಚ್ಚ ಮಂಗಲಮ್ ತತ್ತದಾಹ ಮಹಾಭಾಗಾಸ್ತಯೋಸ್ತೇಜೋವಿಜೃಂಭಿತಮ್

ಯಾವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವೋ, ಪವಿತ್ರವೋ, ಪುಣ್ಯವೋ, ಶುಭವೋ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಇವರಿಬ್ಬರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ವಿಸ್ತಾರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಯಥಾ ದೀಪಸ್ಯ ದೀಪ್ತಸ್ಯ ಶಿಖಾ ದೀಪಯತೇ ಗೃಹಮ್ ತಥಾ ತೇಜಸ್ತಯೋರೇತದ್ವ್ಯಾಪ್ಯ ದೀಪಯತೇ ಜಗತ್

ಹಾಗೆ ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆ ಮನೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಬೆಳಗುವಂತೆ, ಇವರಿಬ್ಬರ ತೇಜಸ್ಸು ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ.

ತೃಣಾದಿಶಿವಮೂರ್ತ್ಯಂತಂ ವಿಶ್ವಖ್ಯಾತಿಶಯಕ್ರಮಃ ಸನ್ನಿಕರ್ಷಕ್ರಮವಶಾತ್ತಯೋರಿತಿ ಪರಾ ಶ್ರುತಿಃ

ಹುಲ್ಲು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಶಿವನ ರೂಪದವರೆಗೆ, ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಅದ್ಭುತವಾದ ಕ್ರಮವು, ಅವುಗಳ ಸಮೀಪತೆಯ ಕ್ರಮದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಮ ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವಾಕಾರಾತ್ಮಕಾವೇತೌ ಸರ್ವಶ್ರೇಯೋವಿಧಾಯಿನೌ ಪೂಜನೀಯೌ ನಮಸ್ಕಾರ್ಯೌ ಚಿಂತನೀಯೌ ಚ ಸರ್ವದಾ

ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಎಲ್ಲ ಶುಭವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಸದಾ ಪೂಜಿಸಬೇಕಾದವರು, ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕಾದವರು, ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದವರು.

ಯಥಾಪ್ರಜ್ಞಮಿದಂ ಕೃಷ್ಣ ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಂ ಪರಮೇಶಯೋಃ ಕಥಿತಂ ಹಿ ಮಯಾ ತೇ ಽದ್ಯ ನ ತು ತಾವದಿಯತ್ತಯಾ

ಕೃಷ್ಣಾ, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಾನು ಇಂದು ನಿನಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರರ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

ತತ್ಕಥಂ ಶಕ್ಯತೇ ವಕ್ತುಂ ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಂ ಪರಮೇಶಯೋಃ ಮಹತಾಮಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮನಸೋ ಽಪಿ ಬಹಿರ್ಗತಮ್

ಪರಮೇಶ್ವರರ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು? ಅದು ಮಹಾನ್ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಅತೀತವಾಗಿದೆ.

ಅಂತರ್ಗತಮನನ್ಯಾನಾಮೀಶ್ವರಾರ್ಪಿತಚೇತಸಾಮ್ ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಬುದ್ಧ್ಯನಾರೂಢಮಾರೂಢಂ ಚ ಯಥೈವ ತತ್

ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಅವರಲ್ಲಿ ಅದು ಒಳಗೇ ಇದೆ; ಇತರರಿಗೆ ಅದು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಇದ್ದಷ್ಟೂ ಇದೆ.

ಯೇಯಮುಕ್ತಾ ವಿಭೂತಿರ್ವೈ ಪ್ರಾಕೃತೀ ಸಾ ಪರಾ ಮತಾ ಅಪ್ರಾಕೃತಾಂ ಪರಾಮನ್ಯಾಂ ಗುಹ್ಯಾಂ ಗುಹ್ಯವಿದೋ ವಿದುಃ

ಈ ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಮತ್ತೊಂದು ಅಪ್ರಾಕೃತವಾದ, ಪರಮವಾದ, ಗುಪ್ತವಾದ ವೈಭವವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಯತೋ ವಾಚೋ ನಿವರ್ತಂತೇ ಮನಸಾ ಚೇನ್ದ್ರಿಯೈಸ್ಸಹ ಅಪ್ರಾಕೃತೀ ಪರಾ ಚೈಷಾ ವಿಭೂತಿಃ ಪಾರಮೇಶ್ವರೀ

ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆ ಅಪ್ರಾಕೃತ, ಪರಮ ವೈಭವವನ್ನು ಪದಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಲುಪಲಾಗದೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ.

ಸೈವೇಹ ಪರಮಂ ಧಾಮ ಸೈವೇಹ ಪರಮಾ ಗತಿಃ ಸೈವೇಹ ಪರಮಾ ಕಾಷ್ಠಾ ವಿಭೂತಿಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ

ಅದೇ ಇಲ್ಲಿ ಪರಮ ಧಾಮ, ಅದೇ ಪರಮ ಗತಿ, ಅದೇ ಪರಮ ಗುರಿ—ಅದು ಪರಮೇಶ್ವರನ ವೈಭವ.