ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಶಿವಸ್ಸದಾಶಿವಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಶಿವಾ ಸಾ ಚ ಮನೋನ್ಮನೀ ಶಿವೋ ಮಹೇಶ್ವರೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಶಿವಾ ಮಾಯೇತಿ ಕಥ್ಯತೇ

ಶಿವನು ಸದಾಶಿವ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಅವಳು ಮನೋನ್ಮನಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಶಿವನು ಮಹೇಶ್ವರ, ಅವಳು ಮಾಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.

ಪುರುಷಃ ಪರಮೇಶಾನಃ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ರುದ್ರೋ ಮಹೇಶ್ವರಸ್ಸಾಕ್ಷಾದ್ರುದ್ರಾಣೀ ರುದ್ರವಲ್ಲಭಾ

ಪುರುಷನು ಪರಮೇಶ್ವರ, ಪ್ರಕೃತಿಯು ಪರಮೇಶ್ವರಿ; ರುದ್ರನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮಹೇಶ್ವರ, ರುದ್ರಾಣಿಯು ರುದ್ರನ ಪ್ರಿಯೆ.

ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಶ್ವೇಶ್ವರೋ ದೇವೋ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಪ್ರಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಶಿವೋ ಯದಾ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣೀ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಿಯಾ

ವಿಷ್ಣುವು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ಪ್ರಿಯೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದಾಗ ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಬ್ರಹ್ಮಾಣಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಭಾಸ್ಕರೋ ಭಗವಾಞ್ಛಂಭುಃ ಪ್ರಭಾ ಭಗವತೀ ಶಿವಾ ಮಹೇಂದ್ರೋ ಮನ್ಮಥಾರಾತಿಃ ಶಚೀ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಕನ್ಯಕಾ

ಭಾಸ್ಕರನು ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಶಂಭು, ಅವನ ಪ್ರಕಾಶವೇ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಶಿವೆ; ಮಹೇಂದ್ರನು ಮನ್ಮಥನ ಶತ್ರು, ಶಚಿಯು ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳು.

ಜಾತವೇದಾ ಮಹಾದೇವಃ ಸ್ವಾಹಾ ಶರ್ವಾರ್ಧದೇಹಿನೀ ಯಮಸ್ತ್ರಿಯಂಬಕೋ ದೇವಸ್ತತ್ಪ್ರಿಯಾ ಗಿರಿಕನ್ಯಕಾ

ಜಾತವೇದನು ಮಹಾದೇವ, ಸ್ವಾಹಾ ಶರ್ವನ ಅರ್ಧದೇಹಿನಿ; ಯಮನು ತ್ರ್ಯಂಬಕ ದೇವ, ಅವನ ಪ್ರಿಯೆ ಪರ್ವತದ ಮಗಳು.

ನಿರೃತಿರ್ಭಗವಾನೀಶೋ ನೈರೃತೀ ನಗನಂದನೀ ವರುಣೋ ಭಗವಾನ್ರುದ್ರೋ ವಾರುಣೀ ಭೂಧರಾತ್ಮಜಾ

ನಿರೃತಿಯು ಭಗವಾನ್ ಈಶ, ನೈರೃತಿಯು ಪರ್ವತದ ಮಗಳು; ವರుణನು ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರ, ವಾರುಣಿಯು ಪರ್ವತದ ಮಗಳು.

ಬಾಲೇಂದುಶೇಖರೋ ವಾಯುಃ ಶಿವಾ ಶಿವಮನೋಹರಾ ಯಕ್ಷೋ ಯಜ್ಞಶಿರೋಹರ್ತಾ ಋದ್ಧಿರ್ಹಿಮಗಿರೀನ್ದ್ರಜಾ

ಬಾಲಚಂದ್ರಶೇಖರನಾದ ವಾಯು ಶಿವ, ಶಿವೆ ಮನೋಹರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಯಕ್ಷನು ಯಜ್ಞಶಿರೋಹರ್ತ, ಋದ್ದಿಯು ಹಿಮಗಿರೀಂದ್ರನ ಮಗಳು.

ಚಂದ್ರಾರ್ಧಶೇಖರಶ್ಚಂದ್ರೋ ರೋಹಿಣೀ ರುದ್ರವಲ್ಲಭಾ ಈಶಾನಃ ಪರಮೇಶಾನಸ್ತದಾರ್ಯಾ ಪರಮೇಶ್ವರೀ

ಚಂದ್ರಾರ್ಧಶೇಖರನು ಚಂದ್ರ, ರೋಹಿಣಿಯು ರುದ್ರನ ಪ್ರಿಯೆ; ಈಶಾನನು ಪರಮೇಶ್ವರ, ಅವನ ಆರ್ಯೆ ಪರಮೇಶ್ವರಿ.

ಅನಂತವಲಯೋ ಽನಂತೋ ಹ್ಯನಂತಾನಂತವಲ್ಲಭಾ ಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರಃ ಕಾಲಾರಿಃ ಕಾಲೀ ಕಾಲಾಂತಕಪ್ರಿಯಾ

ಅನಂತನು ಅನಂತವಲಯಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನು, ಅವನ ಪ್ರಿಯೆ ಅನಂತಳೇ; ಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರನು ಕಾಲನ ಶತ್ರು, ಕಾಲಿಯು ಕಾಲಾಂತಕನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಪುರುಷಾಖ್ಯೋ ಮನುಶ್ಶಂಭುಃ ಶತರೂಪಾ ಶಿವಪ್ರಿಯಾ ದಕ್ಷಸ್ಸಾಕ್ಷಾನ್ಮಹಾದೇವಃ ಪ್ರಸೂತಿಃ ಪರಮೇಶ್ವರೀ

ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು ಮನುವೂ ಶಂಭುವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಶತರೂಪಾ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯೆ; ದಕ್ಷನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮಹಾದೇವ, ಪ್ರಸೂತಿಯು ಪರಮೇಶ್ವರಿ.

ರುಚಿರ್ಭವೋ ಭವಾನೀ ಚ ಬುಧೈರಾಕೂತಿರುಚ್ಯತೇ ಭೃಗುರ್ಭಗಾಕ್ಷಿಹಾ ದೇವಃ ಖ್ಯಾತಿಸ್ತ್ರಿನಯನಪ್ರಿಯಾ

ರುಚಿಯು ಭವ, ಭವಾನಿಯು ಆಕೃತಿ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಭೃಗುನು ಭಗನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದ ದೇವ, ಖ್ಯಾತಿಯು ತ್ರಿನಯನನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಮರೀಚಿಭಗವಾನ್ರುದ್ರಃ ಸಂಭೂತಿಶ್ಶರ್ವವಲ್ಲಭಾ ಗಂಗಾಧರೋ ಽಂಗಿರಾ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ಸಾಕ್ಷಾದುಮಾ ಸ್ಮೃತಾ

ಮರೀಚಿಯು ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ರುದ್ರ, ಸಂಭೂತಿಯು ಶರ್ವನ ಪ್ರಿಯೆ; ಗಂಗಾಧರನು ಅಂಗಿರಸ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಸ್ಮೃತಿಯು ನಿಜಕ್ಕೂ ಉಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.

ಪುಲಸ್ತ್ಯಃ ಶಶಭೃನ್ಮೌಲಿಃ ಪ್ರೀತಿಃ ಕಾಂತಾ ಪಿನಾಕಿನಃ ಪುಲಹಸ್ತ್ರಿಪುರಧ್ವಂಸೀ ತತ್ಪ್ರಿಯಾ ತು ಶಿವಪ್ರಿಯಾ

ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಚಂದ್ರಧಾರಿ, ಪ್ರೀತಿಯು ಪಿನಾಕಿನನ ಪ್ರಿಯೆ; ಪುಲಹನು ತ್ರಿಪುರವಿನಾಶಕ, ಅವನ ಪ್ರಿಯೆ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಕ್ರತುಧ್ವಂಸೀ ಕ್ರತುಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಂನತಿರ್ದಯಿತಾ ವಿಭೋಃ ತ್ರಿನೇತ್ರೋ ಽತ್ರಿರುಮಾ ಸಾಕ್ಷಾದನಸೂಯಾ ಸ್ಮೃತಾ ಬುಧೈಃ

ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೇ ಯಜ್ಞ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಭಕ್ತಿಯೇ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು; ಮೂವರು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವನು ಇಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಕಣ್ಣುಗಳವನಲ್ಲ; ಉಮಾದೇವಿಯೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನುಸೂಯೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಶ್ಯಪಃ ಕಾಲಹಾ ದೇವೋ ದೇವಮಾತಾ ಮಹೇಶ್ವರೀ ವಸಿಷ್ಠೋ ಮನ್ಮಥಾರಾತಿರ್ದೇವೀ ಸಾಕ್ಷಾದರುಂಧತೀ

ಕಶ್ಯಪನೇ ಕಾಲದೇವರು; ದೇವತೆಗಳ ತಾಯಿ ಮಹೇಶ್ವರಿ; ವಸಿಷ್ಠನು ಮನ್ಮಥನ ಶತ್ರು; ದೇವಿಯೇ ನಿಜವಾಗಿ ಅರುಂಧತಿ.

ಶಂಕರಃ ಪುರುಷಾಸ್ಸರ್ವೇ ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ಸರ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಸರ್ವೇ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಯೋರೇವ ವಿಭೂತಯಃ

ಶಂಕರನೇ ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರು; ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹೇಶ್ವರಿ; ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇವರಿಬ್ಬರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾದವರು.

ವಿಷಯೀ ಭಗವಾನೀಶೋ ವಿಷಯಃ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಶ್ರಾವ್ಯಂ ಸರ್ವಮುಮಾರೂಪಂ ಶ್ರೋತಾ ಶೂಲವರಾಯುಧಃ

ಭಗವಂತನು ಅನುಭವಿಸುವವನು; ಪರಮೇಶ್ವರಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವವಳು; ಕೇಳಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಉಮಾದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವೇ; ಕೇಳುವವನು ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ.

ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ ವಸ್ತುಜಾತಂ ತು ಧತ್ತೇ ಶಂಕರವಲ್ಲಭಾ ಪ್ರಷ್ಟಾ ಸ ಏವ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಬಾಲಚನ್ದ್ರಾವತಂಸಕಃ

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಗಳು ಶಂಕರನ ಪ್ರಿಯೆಯಾದ ದೇವಿಯಲ್ಲಿವೆ; ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವನು ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಿಶ್ವಾತ್ಮ.

ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ ವಸ್ತುರೂಪಂ ತು ಬಿಭರ್ತಿ ವಕ್ತವಲ್ಲಭಾ ದ್ರಷ್ಟಾ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರೋ ದೇವಃ ಶಶಿಖಂಡಶಿಖಾಮಣಿಃ

ನೋಡಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲರೂಪಗಳನ್ನೂ ಮಾತಾಡುವವನ ಪ್ರಿಯೆ ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ; ನೋಡುವವನು ವಿಶ್ವದೇಶ್ವರ, ಚಂದ್ರಕಿರೀಟ ಧಾರಿ ದೇವರು.

ರಸಜಾತಂ ಮಹಾದೇವೀ ದೇವೋ ರಸಯಿತಾ ಶಿವಃ ಪ್ರೇಯಜಾತಂ ಚ ಗಿರಿಜಾ ಪ್ರೇಯಾಂಶ್ಚೈವ ಗರಾಶನಃ

ರಸದ ಸಾರವೇ ಮಹಾದೇವಿ; ರುಚಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಶಿವ; ಪ್ರೀತಿಯ ಸಾರವೇ ಗಿರಿಜಾ; ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಗಿರೀಶ.

ಮಂತವ್ಯವಸ್ತುತಾಂ ಧತ್ತೇ ಸದಾ ದೇವೀ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಮಂತಾ ಸ ಏವ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಮಹಾದೇವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ

ಯಾವುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೋ ಅದನ್ನು ಸದಾ ಮಹೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ತನ್ನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ; ಯೋಚಿಸುವವನು ವಿಶ್ವಾತ್ಮ, ಮಹಾದೇವ ಮಹೇಶ್ವರ.

ಬೋದ್ಧವ್ಯವಸ್ತುರೂಪಂ ತು ಬಿಭರ್ತಿ ಭವವಲ್ಲಭಾ ದೇವಸ್ಸ ಏವ ಭಗವಾನ್ಬೋದ್ಧಾ ಮುಗ್ಧೇನ್ದುಶೇಖರಃ

ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಭವದೇವಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಅರಿಯುವವನು ತಾಜಾ ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ ಭಗವಂತನೇ.

ಪ್ರಾಣಃ ಪಿನಾಕೀ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಭಗವಾನ್ಪ್ರಭುಃ ಪ್ರಾಣಸ್ಥಿತಿಸ್ತು ಸರ್ವೇಷಾಮಂಬಿಕಾ ಚಾಂಬುರೂಪಿಣೀ

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣವೇ ಪಿನಾಕಧಾರಿ ಭಗವಂತನು; ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಜಲರೂಪಿಣಿಯಾದ ಅಂಬಿಕೆ.

ಬಿಭರ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರತಾಂ ದೇವೀ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕವಲ್ಲಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞತ್ವಂ ತದಾ ಧತ್ತೇ ಭಗವಾನಂತಕಾಂತಕಃ

ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನ ಪ್ರಿಯೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ; ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಮನ ಶತ್ರುವಾದ ಭಗವಂತನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಅಹಃ ಶೂಲಾಯುಧೋ ದೇವಃ ಶೂಲಪಾಣಿಪ್ರಿಯಾ ನಿಶಾ ಆಕಾಶಃ ಶಂಕರೋ ದೇವಃ ಪೃಥಿವೀ ಶಂಕರಪ್ರಿಯಾ

ಹಗಲು ತ್ರಿಶೂಲಾಯುಧಧಾರಿ ದೇವರು; ರಾತ್ರಿಯು ಶೂಲಪಾಣಿಯ ಪ್ರಿಯೆ; ಆಕಾಶ ಶಂಕರ ದೇವರು; ಭೂಮಿ ಶಂಕರನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಸಮುದ್ರೋ ಭಗವಾನೀಶೋ ವೇಲಾ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಕನ್ಯಕಾ ವೃಕ್ಷೋ ವೃಷಧ್ವಜೋ ದೇವೋ ಲತಾ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಪ್ರಿಯಾ

ಸಮುದ್ರನೇ ಭಗವಂತನು; ಕರೆಯು ಪರ್ವತರಾಜನ ಪುತ್ರಿ; ಮರವು ವೃಷಧ್ವಜ ದೇವರು; ಲತೆಯು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ಪ್ರಿಯೆ.

ಪುಂಲ್ಲಿಂಗಮಖಿಲಂ ಧತ್ತೇ ಭಗವಾನ್ಪುರಶಾಸನಃ ಸ್ತ್ರಿಲಿಂಗಂ ಚಾಖಿಲಂ ಧತ್ತೇ ದೇವೀ ದೇವಮನೋರಮಾ

ನಗರಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲಾ ಪುಂಲಿಂಗ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ದೇವತೆಗಳ ಮನೋರಮಾದೇವಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ.

ಶಬ್ದಜಾಲಮಶೇಷಂ ತು ಧತ್ತೇ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಲ್ಲಭಾ ಅರ್ಥಸ್ವರೂಪಮಖಿಲಂ ಧತ್ತೇ ಮುಗ್ಧೇನ್ದುಶೇಖರಃ

ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಿಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಬ್ದಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ; ಮೃದುಚಂದ್ರಕಲೆಯುಳ್ಳ ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಥಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಪದಾರ್ಥಸ್ಯ ಯಾ ಯಾ ಶಕ್ತಿರುದಾಹೃತಾ ಸಾ ಸಾ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರೀ ದೇವೀ ಸ ಸ ಸರ್ವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ

ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ, ಆ ಶಕ್ತಿಯೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ; ಆ ವಸ್ತುವೇ ಮಹೇಶ್ವರನು.