ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಸ ಶಿವಸ್ಸರ್ವಮೇವೇದಂ ಸ್ವಕೀಯಾಭಿಶ್ಚ ಮೂರ್ತಿಭಿಃ ಅಧಿತಿಷ್ಠತ್ಯಮೇಯಾತ್ಮಾ ಹ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಮನುಸ್ಮೃತಮ್

ಆ ಶಿವನು, ಅಳವಡಿಸಲಾಗದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಿಯಾದವನು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರೂಪಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನದೇ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಥಾ ರುದ್ರೋ ಮಹೇಶಾನಸ್ಸದಾಶಿವಃ ಮೂರ್ತಯಸ್ತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯಾಭಿರ್ವಿಶ್ವಮಿದಂ ತತಮ್

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ಮಹೇಶನ, ಸದಾಶಿವ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ರೂಪಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ತುಂಬಿದೆ.

ಅಥಾನ್ಯಾಶ್ಚಾಪಿ ತನವಃ ಪಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಹ್ವಯಾಃ ತನೂಭಿಸ್ತಾಭಿರಾವ್ಯಾಪ್ತಮಿಹ ಕಿಂಚಿನ್ನ ವಿದ್ಯತೇ

ಮತ್ತೂ ಐದು ರೂಪಗಳಿವೆ, ಅವು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು; ಆ ರೂಪಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಹೊರತುಪಡದೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಈಶಾನಃ ಪುರುಷೋ ಽಘೋರೋ ವಾಮಃ ಸದ್ಯಸ್ತಥೈವ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಯೇತಾನಿ ದೇವಸ್ಯ ಮೂರ್ತಯಃ ಪಞ್ಚ ವಿಶ್ರುತಾಃ

ಈಶಾನ, ಪುರುಷ, ಅಘೋರ, ವಾಮ, ಸದ್ಯ—ಈ ಐದು ದೇವರ ರೂಪಗಳು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಈಶಾನಾಖ್ಯಾ ತು ಯಾ ತಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿರಾದ್ಯಾ ಗರೀಯಸೀ ಭೋಕ್ತಾರಂ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಮಧಿತಿಷ್ಠತಿ

ಈಶಾನ ಎಂಬ ಅವನ ಮೊದಲನೆಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ರೂಪವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅನುಭವಿಸುವವನಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಾಣೋಸ್ತತ್ಪುರುಷಾಖ್ಯಾ ಯಾ ಮೂರ್ತಿರ್ಮೂರ್ತಿಮತಃ ಪ್ರಭೋಃ ಗುಣಾಶ್ರಯಾತ್ಮಕಂ ಭೋಗ್ಯಮವ್ಯಕ್ತಮಧಿತಿಷ್ಠತಿ

ಸ್ಥಾಣು ಎಂಬ ತತ್ಪುರುಷ ರೂಪವು ಗುಣಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಭೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಧರ್ಮಾದ್ಯಷ್ಟಾಂಗಸಂಯುಕ್ತಂ ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವಂ ಪಿನಾಕಿನಃ ಅಧಿತಿಷ್ಠತ್ಯಘೋರಾಖ್ಯಾ ಮೂರ್ತಿರತ್ಯಂತಪೂಜಿತಾ

ಧರ್ಮಾದಿ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಿನಾಕಿನನ ಅತಿ ಪೂಜಿತವಾದ ಅಘೋರ ರೂಪವು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಾಮದೇವಾಹ್ವಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಂ ಮಹಾದೇವಸ್ಯ ವೇಧಸಃ ಅಹಂಕೃತೇರಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀಮಾಹುರಾಗಮವೇದಿನಃ

ವೇದಶನಾದ ಮಹಾದೇವನ ವಾಮದೇವ ಎಂಬ ರೂಪವು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಆಗಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸದ್ಯೋ ಜಾತಾಹ್ವಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಂ ಶಮ್ಭೋರಮಿತವರ್ಚಸಃ ಮಾನಸಃ ಸಮಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀಂ ಮತಿಮಂತಃ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ

ಅಮಿತವಾದ ಕೀರ್ತಿಯ ಶಂಭುವಿನ ಸದ್ಯೋಜಾತ ಎಂಬ ರೂಪವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ವಾಚಃ ಶಬ್ದಸ್ಯ ವಿಭೋರ್ವ್ಯೋಮ್ನಸ್ತಥೈವ ಚ ಈಶ್ವರೀಮೀಶ್ವರಸ್ಯೇಮಾಮೀಶಾಖ್ಯಾಂ ಹಿ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ

ಕಿವಿ, ಮಾತು, ಶಬ್ದ ಹಾಗೂ ಆಕಾಶವನ್ನು ಈಶಾನ ಎಂಬ ದೇವರ ಈಶ್ವರೀ ರೂಪವು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

ತ್ವಕ್ಪಾಣಿಸ್ಪರ್ಶವಾಯೂನಾಮೀಶ್ವರೀಂ ಮೂರ್ತಿಮೈಶ್ವರೀಮ್ ಪುರುಷಾಖ್ಯಂ ವಿದುಸ್ಸರ್ವೇ ಪುರಾಣಾರ್ಥವಿಶಾರದಾಃ

ಚರ್ಮ, ಕೈ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ವಾಯುಗಳನ್ನು ಪುರುಷ ಎಂಬ ರೂಪವು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಪುರಾಣಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.

ಚಕ್ಷುಷಶ್ಚರಣಸ್ಯಾಪಿ ರೂಪಸ್ಯಾಗ್ನೇಸ್ತಥೈವ ಚ ಅಘೋರಾಖ್ಯಾಮಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀಂ ಮೂರ್ತಿಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ

ಚಾಕ್ಷುಷ ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಚಲನೆ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವ ಅಘೋರ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ರಮನಾಯಾಶ್ಚ ಪಾಯೋಶ್ಚ ರಸಸ್ಯಾಪಾಂ ತಥೈವ ಚ ಈಶ್ವರೀಂ ವಾಮದೇವಾಖ್ಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಂ ತನ್ನಿರತಾಂ ವಿದುಃ

ಆನಂದ, ನಾಲಿಗೆ, ರುಚಿ ಮತ್ತು ನೀರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾಮದೇವ ಎಂಬ ಇಶ್ವರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಘ್ರಾಣಸ್ಯ ಚೈವೋಪಸ್ಥಸ್ಯ ಗಂಧಸ್ಯ ಚ ಭುವಸ್ತಥಾ ಸದ್ಯೋ ಜಾತಾಹ್ವಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಮೀಶ್ವರೀಂ ಸಂಪ್ರಚಕ್ಷತೇ

ಮೂಗು, ಜನನೇಂದ್ರಿಯ, ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವ ಸದ್ಯೋಜಾತ ಎಂಬ ಇಶ್ವರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮೂರ್ತಯಃ ಪಞ್ಚ ದೇವಸ್ಯ ವಂದನೀಯಾಃ ಪ್ರಯತ್ನತಃ ಶ್ರೇಯೋರ್ಥಿಭಿರ್ನರೈರ್ನಿತ್ಯಂ ಶ್ರೇಯಸಾಮೇಕಹೇತವಃ

ಈ ದೇವರ ಐದು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸದಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುವವರು ಪರಮಮಂಗಳವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳೇ ಶುಭದ ಮೂಲ ಕಾರಣ.

ತಸ್ಯ ದೇವಾದಿದೇವಸ್ಯ ಮೂರ್ತ್ಯಷ್ಟಕಮಯಂ ಜಗತ್ ತಸ್ಮಿನ್ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿತಂ ವಿಶ್ವಂ ಸೂತ್ರೇ ಮಣಿಗಣಾ ಇವ

ಆ ದೇವರಲ್ಲಿ, ದೇವರ ದೇವರಾದ ಅವನ ಎಂಟು ರೂಪಗಳಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಹಾರದಲ್ಲಿ ಹಾರಳಿನಂತೆ.

ಈಶಾನಶ್ಚ ಮಹಾದೇವೋ ಮೂರ್ತಯಶ್ಚಾಷ್ಟ ವಿಶ್ರುತಾಃ

ಈಶಾನ ಎಂಬ ಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಎಂಟು ರೂಪಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭೂಮ್ಯಂಭೋಗ್ನಿಮರುದ್ವ್ಯೋಮಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾರ್ಕನಿಶಾಕರಾಃ ಅಧಿಷ್ಠಿತಾ ಮಹೇಶಸ್ಯ ಶರ್ವಾದ್ಯೈರಷ್ಟಮೂರ್ತಿಭಿಃ

ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ, ಆಕಾಶ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮಹೇಶನು ಶರ್ವ ಮೊದಲಾದ ಎಂಟು ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಚರಾಚರಾತ್ಮಕಂ ವಿಶ್ವಂ ಧತ್ತೇ ವಿಶ್ವಂಭರಾತ್ಮಿಕಾ ಶಾರ್ವೀರ್ಶಿವಾಹ್ವಯಾ ಮೂರ್ತಿರಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ನಿಶ್ಚಯಃ

ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಶರ್ವಿ ಅಥವಾ ಶಿವ ಎಂಬ ರೂಪವು ಧರಿಸಿದೆ; ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಶ್ಚಿತ ತಾತ್ಪರ್ಯ.

ಸಂಜೀವನಂ ಸಮಸ್ತಸ್ಯ ಜಗತಸ್ಸಲಿಲಾತ್ಮಿಕಾ ಭಾವೀತಿ ಗೀಯತೇ ಮೂರ್ತಿಭವಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಃ

ನೀರು ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮನ ರೂಪವು ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಜೀವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಹಿರಂತರ್ಗತಾ ವಿಶ್ವಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ತೇಜೋಮಯೀ ಶುಭಾ ರೌದ್ರೀ ರುದ್ರಾವ್ಯಯಾ ಮೂರ್ತಿರಾಸ್ಥಿತಾ ಘೋರರೂಪಿಣೀ

ರೌದ್ರಿ ಎಂಬ ಶುಭರೂಪವು, ರುದ್ರನ ರೂಪವಾಗಿ, ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿಯೂ, ಭಯಾನಕ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ.

ಸ್ಪಂದಯತ್ಯನಿಲಾತ್ಮದಂ ಬಿಭರ್ತಿ ಸ್ಪಂದತೇ ಸ್ವಯಮ್ ಔಗ್ರೀತಿ ಕಥ್ಯತೇ ಸದ್ಭಿರ್ಮೂರ್ತಿರುಗ್ರಸ್ಯ ವೇಧಸಃ

ಉಗ್ರ ಎಂಬ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ರೂಪವು ಚಲನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಾನೇ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವಾವಕಾಶದಾ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಕಾ ಗಗನಾತ್ಮಿಕಾ ಮೂರ್ತಿರ್ಭೀಮಸ್ಯ ಭೀಮಾಖ್ಯಾ ಭೂತವೃಂದಸ್ಯ ಭೇದಿಕಾ

ಭೀಮ ಎಂಬ ರೂಪವು ಎಲ್ಲ ಜಾಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ, ಆಕಾಶ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂತಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಮಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರನಿವಾಸಿನೀ ಮೂರ್ತಿಃ ಪಶುಪತೇರ್ಜ್ಞೇಯಾ ಪಶುಪಾಶನಿಕೃಂತನೀ

ಪಶುಪತಿಯ ರೂಪವು ಎಲ್ಲರ ಅಧಿಪತಿ, ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳ ಬಂಧನವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವವನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ದೀಪಯಂತೀ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ದಿವಾಕರಸಮಾಹ್ವಯಾ ಈಶಾನಾಖ್ಯಮಹೇಶಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿರ್ದಿವಿ ವಿಸರ್ಪತಿ

ಸೂರ್ಯನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈಶಾನ ಎಂಬ ಮಹೇಶನ ರೂಪವು ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯೋ ವಿಶ್ವಮಮೃತಾಂಶುರ್ನಿಶಾಕರಃ ಮಹಾದೇವಸ್ಯ ಸಾ ಮೂರ್ತಿರ್ಮಹಾದೇವಸಮಾಹ್ವಯಾ

ಮಹಾದೇವನ ರೂಪವಾದ ಚಂದ್ರನು ಅಮೃತವನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ಪೋಷಿಸುವವನು ಎಂಬ ಮಹಾದೇವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.

ಆತ್ಮಾ ತಸ್ಯಾಷ್ಟಮೀ ಮೂರ್ತಿಃ ಶಿವಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ವ್ಯಾಪಿಕೇತರಮೂರ್ತೀನಾಂ ವಿಶ್ವಂ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿವಾತ್ಮಕಮ್

ಶಿವನ ಎಂಟನೆಯ ರೂಪವು ಅವನ ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ; ಅವನು ಉಳಿದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ಶಿವಸ್ವರೂಪವಾಗಿಸಿದೆ.

ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಮೂಲಸೇಕೇನ ಶಾಖಾಃ ಪುಷ್ಯಂತಿ ವೈ ಯಥಾ ಶಿವಸ್ಯ ಪೂಜಯಾ ತದ್ವತ್ಪುಷ್ಯತ್ಯಸ್ಯ ವಪುರ್ಜಗತ್

ಮರದ ಬೇರುಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕಿದರೆ ಶಾಖೆಗಳು ಹಸಿರಾಗುವಂತೆ, ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ದೇಹವು ಹಸಿರಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವಾಭಯಪ್ರದಾನಂ ಚ ಸರ್ವಾನುಗ್ರಹಣಂ ತಥಾ ಸರ್ವೋಪಕಾರಕರಣಂ ಶಿವಸ್ಯಾರಾಧನಂ ವಿದುಃ

ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ ಎಲ್ಲ ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು, ಎಲ್ಲ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.