ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ತತಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಸುಸಂರಬ್ಧಾ ಲೋಕಪಾಲಾ ಮಹಾಬಲಾಃ ಸಸೃಜುಸ್ತೃಣಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಸ್ವಾಯುಧಾನಿ ಸಹಸ್ರಶಃ

ನಂತರ ಇನ್ನಿತರ ಲೋಕಪಾಲರು, ಬಹಳ ಕೋಪದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಆ ಹುಲ್ಲಿನತ್ತ ಎಸೆದರು.

ಪ್ರಜಜ್ಜ್ವಾಲ ಮಹಾವಹ್ನಿಃ ಪ್ರಚಂಡಃ ಪವನೋ ವವೌ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ಽಪಾಂಪತಿರ್ಯದ್ವತ್ಪ್ರಲಯೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ

ಅಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಅಗ್ನಿ ಹೊತ್ತಿ, ಭಾರೀ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು, ನೀರಿನ ಅಧಿಪತಿ ತುಂಬಿ ಹರಿದು, ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಂತೆ ಆಯಿತು.

ಏವಂ ದೇವೈಸ್ಸಮಾರಬ್ಧಂ ತೃಣಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಯತ್ನತಃ ವ್ಯರ್ಥಮಾಸೀದಹೋ ಕೃಷ್ಣ ಯಕ್ಷಸ್ಯಾತ್ಮಬಲೇನ ವೈ

ಹೀಗೆ ಕೃಷ್ಣಾ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಸೇರಿ ಆ ಹುಲ್ಲಿನ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಯಕ್ಷನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರದು ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು.

ತದಾಹ ಯಕ್ಷಂ ದೇವೇಂದ್ರಃ ಕೋ ಭವಾನಿತ್ಯಮರ್ಷಿತಃ ತತಸ್ಸ ಪಶ್ಯತಾಮೇವ ತೇಷಾಮಂತರಧಾದಥ

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರನು ಆ ಯಕ್ಷನನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ಕೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಯಾರು?' ಎಂದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಆ ಯಕ್ಷನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟನು.

ತದಂತರೇ ಹೈಮವತೀ ದೇವೀ ದಿವ್ಯವಿಭೂಷಣಾ ಆವಿರಾಸೀನ್ನಭೋರಂಗೇ ಶೋಭಮಾನಾ ಶುಚಿಸ್ಮಿತಾ

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯದ ದೇವಿ ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದವಳಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು.

ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಸ್ಮಯಾವಿಷ್ಟಾ ದೇವಾಃ ಶಕ್ರಪುರೋಗಮಾಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಯಕ್ಷಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುಃ ಕೋ ಽಸೌ ಯಕ್ಷೋ ವಿಲಕ್ಷಣಃ

ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದರು; ಅವಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಅವರು ಆ ಯಕ್ಷನು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿದರು: 'ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಯಕ್ಷನು ಯಾರು?' ಎಂದು.

ಸಾ ಽಬ್ರವೀತ್ಸಸ್ಮಿತಂ ದೇವೀ ಸ ಯುಷ್ಮಾಕಮಗೋಚರಃ ತೇನೇದಂ ಭ್ರಮ್ಯತೇ ಚಕ್ರಂ ಸಂಸಾರಾಖ್ಯಂ ಚರಾಚರಮ್

ಆ ದೇವಿ ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಳು: 'ಅವನು ನಿಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅತೀತನು. ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಚಕ್ರವು ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ, ಜಡಚೇತನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.'

ತೇನಾದೌ ಕ್ರಿಯತೇ ವಿಶ್ವಂ ತೇನ ಸಂಹ್ರಿಯತೇ ಪುನಃ ನ ತನ್ನಿಯನ್ತಾ ಕಶ್ಚಿತ್ಸ್ಯಾತ್ತೇನ ಸರ್ವಂ ನಿಯಮ್ಯತೇ

ಆತನಿಂದಲೇ ಮೊದಲಿಗೆ ಜಗತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆತನಿಂದಲೇ ಮತ್ತೆ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಇಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಾ ಮಹಾದೇವೀ ತತ್ರೈವಾಂತರಧತ್ತ ವೈ ದೇವಾಶ್ಚ ವಿಸ್ಮಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ತಾಂ ಪ್ರಣಮ್ಯ ದಿವಂ ಯಯುಃ

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾದೇವಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರಧಾನವಾದಳು; ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.

ಶೃಣು ಕೃಷ್ಣ ಮಹೇಶಸ್ಯ ಶಿವಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮಭಿಸ್ತತಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಜಗದೇತಚ್ಚರಾಚರಮ್

ಕೃಷ್ಣಾ, ಮಹೇಶನಾದ ಶಿವನು ಪರಮಾತ್ಮನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕೇಳು. ಅವನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು, ಚಲಿಸುವದೂ ಸ್ಥಿರವಾದದೂ, ಎಲ್ಲವೂ ತುಂಬಿದೆ.

ಸ ಶಿವಸ್ಸರ್ವಮೇವೇದಂ ಸ್ವಕೀಯಾಭಿಶ್ಚ ಮೂರ್ತಿಭಿಃ ಅಧಿತಿಷ್ಠತ್ಯಮೇಯಾತ್ಮಾ ಹ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಮನುಸ್ಮೃತಮ್

ಆ ಶಿವನು, ಅಳವಡಿಸಲಾಗದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಿಯಾದವನು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರೂಪಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನದೇ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಥಾ ರುದ್ರೋ ಮಹೇಶಾನಸ್ಸದಾಶಿವಃ ಮೂರ್ತಯಸ್ತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯಾಭಿರ್ವಿಶ್ವಮಿದಂ ತತಮ್

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ಮಹೇಶನ, ಸದಾಶಿವ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ರೂಪಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ತುಂಬಿದೆ.

ಅಥಾನ್ಯಾಶ್ಚಾಪಿ ತನವಃ ಪಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಹ್ವಯಾಃ ತನೂಭಿಸ್ತಾಭಿರಾವ್ಯಾಪ್ತಮಿಹ ಕಿಂಚಿನ್ನ ವಿದ್ಯತೇ

ಮತ್ತೂ ಐದು ರೂಪಗಳಿವೆ, ಅವು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು; ಆ ರೂಪಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಹೊರತುಪಡದೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಈಶಾನಃ ಪುರುಷೋ ಽಘೋರೋ ವಾಮಃ ಸದ್ಯಸ್ತಥೈವ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಯೇತಾನಿ ದೇವಸ್ಯ ಮೂರ್ತಯಃ ಪಞ್ಚ ವಿಶ್ರುತಾಃ

ಈಶಾನ, ಪುರುಷ, ಅಘೋರ, ವಾಮ, ಸದ್ಯ—ಈ ಐದು ದೇವರ ರೂಪಗಳು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಈಶಾನಾಖ್ಯಾ ತು ಯಾ ತಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿರಾದ್ಯಾ ಗರೀಯಸೀ ಭೋಕ್ತಾರಂ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಮಧಿತಿಷ್ಠತಿ

ಈಶಾನ ಎಂಬ ಅವನ ಮೊದಲನೆಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ರೂಪವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅನುಭವಿಸುವವನಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಾಣೋಸ್ತತ್ಪುರುಷಾಖ್ಯಾ ಯಾ ಮೂರ್ತಿರ್ಮೂರ್ತಿಮತಃ ಪ್ರಭೋಃ ಗುಣಾಶ್ರಯಾತ್ಮಕಂ ಭೋಗ್ಯಮವ್ಯಕ್ತಮಧಿತಿಷ್ಠತಿ

ಸ್ಥಾಣು ಎಂಬ ತತ್ಪುರುಷ ರೂಪವು ಗುಣಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಭೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಧರ್ಮಾದ್ಯಷ್ಟಾಂಗಸಂಯುಕ್ತಂ ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವಂ ಪಿನಾಕಿನಃ ಅಧಿತಿಷ್ಠತ್ಯಘೋರಾಖ್ಯಾ ಮೂರ್ತಿರತ್ಯಂತಪೂಜಿತಾ

ಧರ್ಮಾದಿ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಿನಾಕಿನನ ಅತಿ ಪೂಜಿತವಾದ ಅಘೋರ ರೂಪವು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಾಮದೇವಾಹ್ವಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಂ ಮಹಾದೇವಸ್ಯ ವೇಧಸಃ ಅಹಂಕೃತೇರಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀಮಾಹುರಾಗಮವೇದಿನಃ

ವೇದಶನಾದ ಮಹಾದೇವನ ವಾಮದೇವ ಎಂಬ ರೂಪವು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಆಗಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸದ್ಯೋ ಜಾತಾಹ್ವಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಂ ಶಮ್ಭೋರಮಿತವರ್ಚಸಃ ಮಾನಸಃ ಸಮಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀಂ ಮತಿಮಂತಃ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ

ಅಮಿತವಾದ ಕೀರ್ತಿಯ ಶಂಭುವಿನ ಸದ್ಯೋಜಾತ ಎಂಬ ರೂಪವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ವಾಚಃ ಶಬ್ದಸ್ಯ ವಿಭೋರ್ವ್ಯೋಮ್ನಸ್ತಥೈವ ಚ ಈಶ್ವರೀಮೀಶ್ವರಸ್ಯೇಮಾಮೀಶಾಖ್ಯಾಂ ಹಿ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ

ಕಿವಿ, ಮಾತು, ಶಬ್ದ ಹಾಗೂ ಆಕಾಶವನ್ನು ಈಶಾನ ಎಂಬ ದೇವರ ಈಶ್ವರೀ ರೂಪವು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

ತ್ವಕ್ಪಾಣಿಸ್ಪರ್ಶವಾಯೂನಾಮೀಶ್ವರೀಂ ಮೂರ್ತಿಮೈಶ್ವರೀಮ್ ಪುರುಷಾಖ್ಯಂ ವಿದುಸ್ಸರ್ವೇ ಪುರಾಣಾರ್ಥವಿಶಾರದಾಃ

ಚರ್ಮ, ಕೈ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ವಾಯುಗಳನ್ನು ಪುರುಷ ಎಂಬ ರೂಪವು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಪುರಾಣಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.

ಚಕ್ಷುಷಶ್ಚರಣಸ್ಯಾಪಿ ರೂಪಸ್ಯಾಗ್ನೇಸ್ತಥೈವ ಚ ಅಘೋರಾಖ್ಯಾಮಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀಂ ಮೂರ್ತಿಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ

ಚಾಕ್ಷುಷ ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಚಲನೆ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವ ಅಘೋರ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ರಮನಾಯಾಶ್ಚ ಪಾಯೋಶ್ಚ ರಸಸ್ಯಾಪಾಂ ತಥೈವ ಚ ಈಶ್ವರೀಂ ವಾಮದೇವಾಖ್ಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಂ ತನ್ನಿರತಾಂ ವಿದುಃ

ಆನಂದ, ನಾಲಿಗೆ, ರುಚಿ ಮತ್ತು ನೀರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾಮದೇವ ಎಂಬ ಇಶ್ವರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಘ್ರಾಣಸ್ಯ ಚೈವೋಪಸ್ಥಸ್ಯ ಗಂಧಸ್ಯ ಚ ಭುವಸ್ತಥಾ ಸದ್ಯೋ ಜಾತಾಹ್ವಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಮೀಶ್ವರೀಂ ಸಂಪ್ರಚಕ್ಷತೇ

ಮೂಗು, ಜನನೇಂದ್ರಿಯ, ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವ ಸದ್ಯೋಜಾತ ಎಂಬ ಇಶ್ವರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮೂರ್ತಯಃ ಪಞ್ಚ ದೇವಸ್ಯ ವಂದನೀಯಾಃ ಪ್ರಯತ್ನತಃ ಶ್ರೇಯೋರ್ಥಿಭಿರ್ನರೈರ್ನಿತ್ಯಂ ಶ್ರೇಯಸಾಮೇಕಹೇತವಃ

ಈ ದೇವರ ಐದು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸದಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುವವರು ಪರಮಮಂಗಳವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳೇ ಶುಭದ ಮೂಲ ಕಾರಣ.

ತಸ್ಯ ದೇವಾದಿದೇವಸ್ಯ ಮೂರ್ತ್ಯಷ್ಟಕಮಯಂ ಜಗತ್ ತಸ್ಮಿನ್ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿತಂ ವಿಶ್ವಂ ಸೂತ್ರೇ ಮಣಿಗಣಾ ಇವ

ಆ ದೇವರಲ್ಲಿ, ದೇವರ ದೇವರಾದ ಅವನ ಎಂಟು ರೂಪಗಳಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಹಾರದಲ್ಲಿ ಹಾರಳಿನಂತೆ.

ಈಶಾನಶ್ಚ ಮಹಾದೇವೋ ಮೂರ್ತಯಶ್ಚಾಷ್ಟ ವಿಶ್ರುತಾಃ

ಈಶಾನ ಎಂಬ ಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಎಂಟು ರೂಪಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭೂಮ್ಯಂಭೋಗ್ನಿಮರುದ್ವ್ಯೋಮಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾರ್ಕನಿಶಾಕರಾಃ ಅಧಿಷ್ಠಿತಾ ಮಹೇಶಸ್ಯ ಶರ್ವಾದ್ಯೈರಷ್ಟಮೂರ್ತಿಭಿಃ

ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ, ಆಕಾಶ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮಹೇಶನು ಶರ್ವ ಮೊದಲಾದ ಎಂಟು ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಚರಾಚರಾತ್ಮಕಂ ವಿಶ್ವಂ ಧತ್ತೇ ವಿಶ್ವಂಭರಾತ್ಮಿಕಾ ಶಾರ್ವೀರ್ಶಿವಾಹ್ವಯಾ ಮೂರ್ತಿರಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ನಿಶ್ಚಯಃ

ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಶರ್ವಿ ಅಥವಾ ಶಿವ ಎಂಬ ರೂಪವು ಧರಿಸಿದೆ; ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಶ್ಚಿತ ತಾತ್ಪರ್ಯ.