ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ವರ್ತಮಾನಾನ್ಯತೀತಾನಿ ಭವಿಷ್ಯನ್ತ್ಯಪಿ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ ದಿಶಶ್ಚ ವಿದಿಶಶ್ಚೈವ ಕಾಲಭೇದಾಃ ಕಲಾದಯಃ

ಈಗಿರುವವು, ಹೋದವು, ಮುಂದಾಗುವವು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಮಧ್ಯದಿಕ್ಕುಗಳು, ಕಾಲದ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳು—

ಯಚ್ಚ ಕಿಂಚಿಜ್ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ದೃಶ್ಯತೇ ಶ್ರೂಯತೇ ಽಪಿ ವಾ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶಂಕರಸ್ಯಾಜ್ಞಾ ಬಲೇನ ಸಮಧಿಷ್ಠಿತಮ್

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಾದರೂ, ಕೇಳುವುದಾದರೂ, ಎಲ್ಲವೂ ಶಂಕರನ ಆದೇಶದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಆಜ್ಞಾಬಲಾತ್ತಸ್ಯ ಧರಾ ಸ್ಥಿತೇಹ ಧರಾಧರಾ ವಾರಿಧರಾಃ ಸಮುದ್ರಾಃ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಾಃ ಶಕ್ರಮುಖಾಶ್ಚ ದೇವಾಃ ಸ್ಥಿರಂ ಚಿರಂ ವಾ ಚಿದಚಿದ್ಯದಸ್ತಿ

ಅವನ ಆದೇಶದ ಬಲದಿಂದ ಭೂಮಿ, ಪರ್ವತಗಳು, ಮೋಡಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಇಂದ್ರನಾದ ದೇವತೆಗಳು, ಚಲಿಸುವದು, ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುವದು, ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳದು, ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದದು—ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ.

ಅತ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯಮಿದಂ ಕೃಷ್ಣ ಶಂಭೋರಮಿತಕರ್ಮಣಃ ಆಜ್ಞಾಕೃತಂ ಶೃಣುಷ್ವೈತಚ್ಛ್ರುತಂ ಶ್ರುತಿಮುಖೇ ಮಯಾ

ಈದು ಅತ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದುದು, ಕೃಷ್ಣಾ! ಶಂಭುವಿನ ಅಪಾರ ಕಾರ್ಯಗಳು; ನಾನು ವೇದದಿಂದ ಕೇಳಿದುದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳು.

ಪುರಾ ಕಿಲ ಸುರಾಃ ಸೇಂದ್ರಾ ವಿವದಂತಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ ಅಸುರಾನ್ಸಮರೇ ಜಿತ್ವಾ ಜೇತಾಹಮಹಮಿತ್ಯುತ

ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಜಗಳವಾಡಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಸುರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, 'ನಾನು ಗೆದ್ದೆ, ನಾನು ಗೆದ್ದೆ' ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಟ್ಟರು.

ತದಾ ಮಹೇಶ್ವರಸ್ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯತೋ ವರವೇಷಧೃಕ್ ಸ್ವಲಕ್ಷಣೈರ್ವಿಹೀನಾಂಗಃ ಸ್ವಯಂ ಯಕ್ಷ ಇವಾಭವತ್

ಆಗ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದೆ, ಯಕ್ಷನಂತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

ಸ ತಾನಾಹ ಸುರಾನೇಕಂ ತೃಣಮಾದಾಯ ಭೂತಲೇ ಯ ಏತದ್ವಿಕೃತಂ ಕರ್ತುಂ ಕ್ಷಮತೇ ಸ ತು ದೈತ್ಯಜಿತ್

ಅವನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಒಂದು ಹುಲ್ಲಿನ ತುಂಡು ತೆಗೆದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, 'ನೀವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ದೈತ್ಯ ಜಯನು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಯಕ್ಷಸ್ಯ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಜ್ರಪಾಣಿಃ ಶಚೀಪತಿಃ ಕಿಂಚಿತ್ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಿಹಸ್ಯೈನಂ ತೃಣಮಾದಾತುಮುದ್ಯತಃ

ಯಕ್ಷನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ವಜ್ರಪಾಣಿಯಾದ ಶಚೀಪತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೋಪದಿಂದ ನಗುತ್ತಾ ಆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಎತ್ತಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.

ನ ತತ್ತೃಣಮುಪದಾತುಂ ಮನಸಾಪಿ ಚ ಶಕ್ಯತೇ ಯಥಾ ತಥಾಪಿ ತಚ್ಛೇತ್ತುಂ ವಜ್ರಂ ವಜ್ರಧರೋ ಽಸೃಜತ್

ಅವನಿಗೆ ಆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ವಜ್ರವನ್ನು ಎಸೆದನು.

ತದ್ವಜ್ರಂ ನಿಜವಜ್ರೇಣ ಸಂಸೃಷ್ಟಮಿವ ಸರ್ವತಃ ತೃಣೇನಾಭಿಹತಂ ತೇನ ತಿರ್ಯಗಗ್ರಂ ಪಪಾತ ಹ

ಆ ವಜ್ರವು ಯಕ್ಷನ ವಜ್ರಕ್ಕೆ ತಾಕಿ, ಆ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು ಬದಿಗೆ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು.

ತತಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಸುಸಂರಬ್ಧಾ ಲೋಕಪಾಲಾ ಮಹಾಬಲಾಃ ಸಸೃಜುಸ್ತೃಣಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಸ್ವಾಯುಧಾನಿ ಸಹಸ್ರಶಃ

ನಂತರ ಇನ್ನಿತರ ಲೋಕಪಾಲರು, ಬಹಳ ಕೋಪದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಆ ಹುಲ್ಲಿನತ್ತ ಎಸೆದರು.

ಪ್ರಜಜ್ಜ್ವಾಲ ಮಹಾವಹ್ನಿಃ ಪ್ರಚಂಡಃ ಪವನೋ ವವೌ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ಽಪಾಂಪತಿರ್ಯದ್ವತ್ಪ್ರಲಯೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ

ಅಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಅಗ್ನಿ ಹೊತ್ತಿ, ಭಾರೀ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು, ನೀರಿನ ಅಧಿಪತಿ ತುಂಬಿ ಹರಿದು, ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಂತೆ ಆಯಿತು.

ಏವಂ ದೇವೈಸ್ಸಮಾರಬ್ಧಂ ತೃಣಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಯತ್ನತಃ ವ್ಯರ್ಥಮಾಸೀದಹೋ ಕೃಷ್ಣ ಯಕ್ಷಸ್ಯಾತ್ಮಬಲೇನ ವೈ

ಹೀಗೆ ಕೃಷ್ಣಾ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಸೇರಿ ಆ ಹುಲ್ಲಿನ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಯಕ್ಷನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರದು ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು.

ತದಾಹ ಯಕ್ಷಂ ದೇವೇಂದ್ರಃ ಕೋ ಭವಾನಿತ್ಯಮರ್ಷಿತಃ ತತಸ್ಸ ಪಶ್ಯತಾಮೇವ ತೇಷಾಮಂತರಧಾದಥ

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರನು ಆ ಯಕ್ಷನನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ಕೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಯಾರು?' ಎಂದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಆ ಯಕ್ಷನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟನು.

ತದಂತರೇ ಹೈಮವತೀ ದೇವೀ ದಿವ್ಯವಿಭೂಷಣಾ ಆವಿರಾಸೀನ್ನಭೋರಂಗೇ ಶೋಭಮಾನಾ ಶುಚಿಸ್ಮಿತಾ

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯದ ದೇವಿ ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದವಳಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು.

ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಸ್ಮಯಾವಿಷ್ಟಾ ದೇವಾಃ ಶಕ್ರಪುರೋಗಮಾಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಯಕ್ಷಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುಃ ಕೋ ಽಸೌ ಯಕ್ಷೋ ವಿಲಕ್ಷಣಃ

ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದರು; ಅವಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಅವರು ಆ ಯಕ್ಷನು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿದರು: 'ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಯಕ್ಷನು ಯಾರು?' ಎಂದು.

ಸಾ ಽಬ್ರವೀತ್ಸಸ್ಮಿತಂ ದೇವೀ ಸ ಯುಷ್ಮಾಕಮಗೋಚರಃ ತೇನೇದಂ ಭ್ರಮ್ಯತೇ ಚಕ್ರಂ ಸಂಸಾರಾಖ್ಯಂ ಚರಾಚರಮ್

ಆ ದೇವಿ ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಳು: 'ಅವನು ನಿಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅತೀತನು. ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಚಕ್ರವು ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ, ಜಡಚೇತನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.'

ತೇನಾದೌ ಕ್ರಿಯತೇ ವಿಶ್ವಂ ತೇನ ಸಂಹ್ರಿಯತೇ ಪುನಃ ನ ತನ್ನಿಯನ್ತಾ ಕಶ್ಚಿತ್ಸ್ಯಾತ್ತೇನ ಸರ್ವಂ ನಿಯಮ್ಯತೇ

ಆತನಿಂದಲೇ ಮೊದಲಿಗೆ ಜಗತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆತನಿಂದಲೇ ಮತ್ತೆ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಇಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಾ ಮಹಾದೇವೀ ತತ್ರೈವಾಂತರಧತ್ತ ವೈ ದೇವಾಶ್ಚ ವಿಸ್ಮಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ತಾಂ ಪ್ರಣಮ್ಯ ದಿವಂ ಯಯುಃ

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾದೇವಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರಧಾನವಾದಳು; ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.

ಶೃಣು ಕೃಷ್ಣ ಮಹೇಶಸ್ಯ ಶಿವಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮಭಿಸ್ತತಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಜಗದೇತಚ್ಚರಾಚರಮ್

ಕೃಷ್ಣಾ, ಮಹೇಶನಾದ ಶಿವನು ಪರಮಾತ್ಮನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕೇಳು. ಅವನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು, ಚಲಿಸುವದೂ ಸ್ಥಿರವಾದದೂ, ಎಲ್ಲವೂ ತುಂಬಿದೆ.

ಸ ಶಿವಸ್ಸರ್ವಮೇವೇದಂ ಸ್ವಕೀಯಾಭಿಶ್ಚ ಮೂರ್ತಿಭಿಃ ಅಧಿತಿಷ್ಠತ್ಯಮೇಯಾತ್ಮಾ ಹ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಮನುಸ್ಮೃತಮ್

ಆ ಶಿವನು, ಅಳವಡಿಸಲಾಗದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಿಯಾದವನು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರೂಪಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನದೇ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಥಾ ರುದ್ರೋ ಮಹೇಶಾನಸ್ಸದಾಶಿವಃ ಮೂರ್ತಯಸ್ತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯಾಭಿರ್ವಿಶ್ವಮಿದಂ ತತಮ್

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ಮಹೇಶನ, ಸದಾಶಿವ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ರೂಪಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ತುಂಬಿದೆ.

ಅಥಾನ್ಯಾಶ್ಚಾಪಿ ತನವಃ ಪಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಹ್ವಯಾಃ ತನೂಭಿಸ್ತಾಭಿರಾವ್ಯಾಪ್ತಮಿಹ ಕಿಂಚಿನ್ನ ವಿದ್ಯತೇ

ಮತ್ತೂ ಐದು ರೂಪಗಳಿವೆ, ಅವು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು; ಆ ರೂಪಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಹೊರತುಪಡದೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಈಶಾನಃ ಪುರುಷೋ ಽಘೋರೋ ವಾಮಃ ಸದ್ಯಸ್ತಥೈವ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಯೇತಾನಿ ದೇವಸ್ಯ ಮೂರ್ತಯಃ ಪಞ್ಚ ವಿಶ್ರುತಾಃ

ಈಶಾನ, ಪುರುಷ, ಅಘೋರ, ವಾಮ, ಸದ್ಯ—ಈ ಐದು ದೇವರ ರೂಪಗಳು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಈಶಾನಾಖ್ಯಾ ತು ಯಾ ತಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿರಾದ್ಯಾ ಗರೀಯಸೀ ಭೋಕ್ತಾರಂ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಮಧಿತಿಷ್ಠತಿ

ಈಶಾನ ಎಂಬ ಅವನ ಮೊದಲನೆಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ರೂಪವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅನುಭವಿಸುವವನಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಾಣೋಸ್ತತ್ಪುರುಷಾಖ್ಯಾ ಯಾ ಮೂರ್ತಿರ್ಮೂರ್ತಿಮತಃ ಪ್ರಭೋಃ ಗುಣಾಶ್ರಯಾತ್ಮಕಂ ಭೋಗ್ಯಮವ್ಯಕ್ತಮಧಿತಿಷ್ಠತಿ

ಸ್ಥಾಣು ಎಂಬ ತತ್ಪುರುಷ ರೂಪವು ಗುಣಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಭೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಧರ್ಮಾದ್ಯಷ್ಟಾಂಗಸಂಯುಕ್ತಂ ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವಂ ಪಿನಾಕಿನಃ ಅಧಿತಿಷ್ಠತ್ಯಘೋರಾಖ್ಯಾ ಮೂರ್ತಿರತ್ಯಂತಪೂಜಿತಾ

ಧರ್ಮಾದಿ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಿನಾಕಿನನ ಅತಿ ಪೂಜಿತವಾದ ಅಘೋರ ರೂಪವು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಾಮದೇವಾಹ್ವಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಂ ಮಹಾದೇವಸ್ಯ ವೇಧಸಃ ಅಹಂಕೃತೇರಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀಮಾಹುರಾಗಮವೇದಿನಃ

ವೇದಶನಾದ ಮಹಾದೇವನ ವಾಮದೇವ ಎಂಬ ರೂಪವು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಆಗಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸದ್ಯೋ ಜಾತಾಹ್ವಯಾಂ ಮೂರ್ತಿಂ ಶಮ್ಭೋರಮಿತವರ್ಚಸಃ ಮಾನಸಃ ಸಮಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀಂ ಮತಿಮಂತಃ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ

ಅಮಿತವಾದ ಕೀರ್ತಿಯ ಶಂಭುವಿನ ಸದ್ಯೋಜಾತ ಎಂಬ ರೂಪವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.