ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ತೇಷಾಂ ಪತಿತ್ವಾದ್ದೇವೇಶಃ ಶಿವಃ ಪಶುಪತಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ಮಲಮಾಯಾದಿಭಿಃ ಪಾಶೈಃ ಸ ಬಧ್ನಾತಿ ಪಶೂನ್ಪತಿಃ

ಅವರ ಮೇಲೆ ಒಡೆಯತ್ವವಿರುವುದರಿಂದ ಶಿವನು ಪಶುಪತಿ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಶುದ್ಧತೆ, ಮಾಯೆ ಮುಂತಾದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಸ ಏವ ಮೋಚಕಸ್ತೇಷಾಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸಿತಃ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವಾನಿ ಮಾಯಾಕರ್ಮಗುಣಾ ಅಮೀ

ಅವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ಅವನೇ ಅವರ ಮುಕ್ತಿದಾತನು. ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳು—ಮಾಯೆ, ಕರ್ಮ, ಗುಣಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಅವುಗಳೆ.

ವಿಷಯಾ ಇತಿ ಕಥ್ಯನ್ತೇ ಪಾಶಾ ಜೀವನಿಬನ್ಧನಾಃ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯಂತಾನ್ ಪಶೂನ್ಬದ್ಧ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರಃ

ಇವುಗಳನ್ನೇ 'ವಿಷಯ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಜೀವಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗಿರುವವು. ಮಹೇಶ್ವರನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹುಲ್ಲಿನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಪಾಶೈರೇತೈಃ ಪತಿರ್ದೇವಃ ಕಾರ್ಯಂ ಕಾರಯತಿ ಸ್ವಕಮ್ ತಸ್ಯಾಜ್ಞಯಾ ಮಹೇಶಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪುರುಷೋಚಿತಾಮ್

ಈ ಬಂಧನಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವರು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವನು. ಮಹೇಶನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ, ಪುರುಷನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಬುದ್ಧಿಂ ಪ್ರಸೂತೇ ಸಾ ಬುದ್ಧಿರಹಂಕಾರಮಹಂಕೃತಿಃ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ದಶೈಕಂ ಚ ತನ್ಮಾತ್ರಾಪಞ್ಚಕಂ ತಥಾ

ಅವಳು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಆ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅಹಂಕಾರ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಮನಸ್ಸು, ಹಾಗೆಯೇ ಐದು ಸೂಕ್ಷ್ಮತತ್ತ್ವಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಶಾಸನಾದ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶಿವಸ್ಯ ಶಿವದಾಯಿನಃ ತನ್ಮಾತ್ರಾಣ್ಯಪಿ ತಸ್ಯೈವ ಶಾಸನೇನ ಮಹೀಯಸಾ

ದೇವದೇವನಾದ ಶಿವನು, ಶುಭವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮತತ್ತ್ವಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಮಹಾಭೂತಾನ್ಯಶೇಷಾಣಿ ಭಾವಯಂತ್ಯನುಪೂರ್ವಶಃ ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಾಂ ತೃಣಾನ್ತಾನಾಂ ದೇಹಿನಾಂ ದೇಹಸಂಗತಿಮ್

ಎಲ್ಲ ಮಹಾಭೂತಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹುಲ್ಲಿನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಮಹಾಭೂತಾನ್ಯಶೇಷಾಣಿ ಜನಯಂತಿ ಶಿವಾಜ್ಞಯಾ ಅಧ್ಯವಸ್ಯತಿ ವೈ ಬುದ್ಧಿರಹಂಕಾರೋಭಿಮನ್ಯತೇ

ಮಹಾ ಭೂತಗಳೆಲ್ಲವೂ ಶಿವನ ಆದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಬುದ್ಧಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಹಂಕಾರವು ಇದನ್ನು ನನ್ನದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಿತ್ತಂ ಚೇತಯತೇ ಚಾಪಿ ಮನಃ ಸಂಕಲ್ಪಯತ್ಯಪಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಚ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಶಬ್ದಾದೀನ್ವಿಷಯಾನ್ ಪೃಥಕ್

ಚಿತ್ತವು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಶ್ರವಣ ಮೊದಲಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.

ಸ್ವಾನೇವ ನಾನ್ಯಾನ್ದೇವಸ್ಯ ದಿವ್ಯೇನಾಜ್ಞಾಬಲೇನ ವೈ ವಾಗಾದೀನ್ಯಪಿ ಯಾನ್ಯಾಸಂಸ್ತಾನಿ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದರಂತೆ ಅಲ್ಲ, ದೇವರ ದಿವ್ಯ ಆದೇಶದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಮಾತು ಮತ್ತು ಇತರ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಹೀಗೆಯೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಯಥಾ ಸ್ವಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ತಿ ನಾನ್ಯತ್ಕಿಂಚಿಚ್ಛಿವಾಜ್ಞಯಾ ಶಬ್ದಾದಯೋಪಿ ಗೃಹ್ಯಂತೇ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ವಚನಾದಯಃ

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶಿವನ ಆದೇಶದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅಲ್ಲ; ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾತು ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಅವಿಲಂಘ್ಯಾ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಮಾಜ್ಞಾ ಶಂಭೋರ್ಗರೀಯಸೀ ಅವಕಾಶಮಶೇಷಾಣಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಸಂಪ್ರಯಚ್ಛತಿ

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶಂಭುವಿನ ಆದೇಶವನ್ನು ಮೀರಿ ಯಾರೂ ಹೋಗಲಾಗದು, ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು; ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಆಕಾಶಃ ಪರಮೇಶಸ್ಯ ಶಾಸನಾದೇವ ಸರ್ವಗಃ ಪ್ರಾಣಾದ್ಯೈಶ್ಚ ತಥಾ ನಾಮಭೇದೈರಂತರ್ಬಹಿರ್ಜಗತ್

ಆಕಾಶವು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಜಗತ್ತು ಇದೆ.

ಬಿಭರ್ತಿ ಸರ್ವಂ ಶರ್ವಸ್ಯ ಶಾಸನೇನ ಪ್ರಭಞ್ಜನಃ ಹವ್ಯಂ ವಹತಿ ದೇವಾನಾಂ ಕವ್ಯಂ ಕವ್ಯಾಶಿನಾಮಪಿ

ಶರ್ವನ ಆದೇಶದಿಂದ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಮದ ಹವನವನ್ನು, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡವನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಾಕಾದ್ಯಂ ಚ ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಃ ಪರಮೇಶ್ವರಶಾಸನಾತ್ ಸಂಜೀವನಾದ್ಯಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಕುರ್ವತ್ಯಾಪಸ್ತದಾಜ್ಞಯಾ

ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಪಾಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಆ ಆದೇಶದಿಂದ ನೀರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಜೀವ ನೀಡುವ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವಮ್ಭರಾ ಜಗನ್ನಿತ್ಯಂ ಧತ್ತೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಾಜ್ಞಯಾ ದೇವಾನ್ಪಾತ್ಯಸುರಾನ್ ಹಂತಿ ತ್ರಿಲೋಕಮಭಿರಕ್ಷತಿ

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ಆದೇಶದಿಂದ ಭೂಮಿ ಸದಾ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅವಳು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ, ದೈತ್ಯರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಆಜ್ಞಯಾ ತಸ್ಯ ದೇವೇನ್ದ್ರಃ ಸರ್ವೈರ್ದೇವೈರಲಂಘ್ಯಯಾ ಆಧಿಪತ್ಯಮಪಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಕುರುತೇ ವರುಣಸ್ಸದಾ

ಅವನ ಆದೇಶದಿಂದ ದೇವೇಂದ್ರನು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ; ವರుణನು ಸದಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಾನೆ.

ಪಾಶೈರ್ಬಧ್ನಾತಿ ಚ ಯಥಾ ದಂಡ್ಯಾಂಸ್ತಸ್ಯೈವ ಶಾಸನಾತ್ ದದಾತಿ ನಿತ್ಯಂ ಯಕ್ಷೇನ್ದ್ರೋ ದ್ರವಿಣಂ ದ್ರವಿಣೇಶ್ವರಃ

ಅದೇ ಆದೇಶದಿಂದ ಅವನು ದಂಡನೀಯರನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಕ್ಷರಾಧಿಪತಿ ಸದಾ ಧನದ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಪುಣ್ಯಾನುರೂಪಂ ಭೂತೇಭ್ಯಃ ಪುರುಷಸ್ಯಾನುಶಾಸನಾತ್ ಕರೋತಿ ಸಂಪದಃ ಶಶ್ವಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಚಾಪಿ ಸುಮೇಧಸಾಮ್

ಪುನ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉಪದೇಶದಿಂದ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ನಿಗ್ರಹಂ ಚಾಪ್ಯಸಾಧೂನಾಮೀಶಾನಶ್ಶಿವಶಾಸನಾತ್ ಧತ್ತೇ ತು ಧರಣೀಂ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಶೇಷಃ ಶಿವನಿಯೋಗತಃ

ಶಿವನ ಆದೇಶದಿಂದ ಅವನು ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶೇಷನು ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತಾಳುತ್ತಾನೆ.

ಯಾಮಾಹುಸ್ತಾಮಸೀಂ ರೌದ್ರೀಂ ಮೂರ್ತಿಮಂತಕರೀಂ ಹರೇಃ ಸೃಜತ್ಯಶೇಷಮೀಶಸ್ಯ ಶಾಸನಾಚ್ಚತುರಾನನಃ

ಹರಿಯ ತಮಸ್ಸು, ಕ್ರೂರತೆ ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ತರುವ ರೂಪವೆಂದು ಹೇಳುವದು, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈಶ್ವರನ ಆದೇಶದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನ್ಯಾಭಿರ್ಮೂರ್ತಿಭಿಃ ಸ್ವಾಭಿಃ ಪಾತಿ ಚಾಂತೇ ನಿಹನ್ತಿ ಚ ವಿಷ್ಣುಃ ಪಾಲಯತೇ ವಿಶ್ವಂ ಕಾಲಕಾಲಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್

ತನ್ನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲದ ಸ್ವಾಮಿಯ ಆದೇಶದಿಂದ ಅವನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸೃಜತೇ ತ್ರಸತೇ ಚಾಪಿ ಸ್ವಕಾಭಿಸ್ತನುಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಹರತ್ಯಂತೇ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಹರಸ್ತಸ್ಯೈವ ಶಾಸನಾತ್

ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಭಯಪಡುವನು, ತನ್ನ ಮೂರು ರೂಪಗಳಿಂದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಹರಿ ಅದೇ ಆದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸೃಜತ್ಯಪಿ ಚ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ತ್ರಿಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ತು ರಕ್ಷತಿ ಕಾಲಃ ಕರೋತಿ ಸಕಲಂ ಕಾಲಸ್ಸಂಹರತಿ ಪ್ರಜಾಃ

ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಕಾಲವೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕಾಲಃ ಪಾಲಯತೇ ವಿಶ್ವಂ ಕಾಲಕಾಲಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ತ್ರಿಭಿರಂಶೈರ್ಜಗದ್ಬಿಭ್ರತ್ತೇಜೋಭಿರ್ವೃಷ್ಟಿಮಾದಿಶನ್

ಕಾಲನು ಕಾಲಕಾಲನ ಆದೇಶದಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಇತರವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ದಿವಿ ವರ್ಷತ್ಯಸೌ ಭಾನುರ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ಪುಷ್ಣಾತ್ಯೋಷಧಿಜಾತಾನಿ ಭೂತಾನ್ಯಾಹ್ಲಾದಯತ್ಯಪಿ

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಭಾನು ದೇವರ ಆದೇಶದಿಂದ ಮಳೆ ಸುರಿದು, ಸೂರ್ಯನು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ದೇವೈಶ್ಚ ಪೀಯತೇ ಚಂದ್ರಶ್ಚನ್ದ್ರಭೂಷಣಶಾಸನಾತ್ ಆದಿತ್ಯಾ ವಸವೋ ರುದ್ರಾ ಅಶ್ವಿನೌ ಮರುತಸ್ತಥಾ

ಚಂದ್ರಭೂಷಣನ ಆದೇಶದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ; ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಅಶ್ವಿನಿಗಳು, ಮರುತ್ಗಣವೂ ಸಹ.

ಖೇಚರಾ ಋಷಯಸ್ಸಿದ್ಧಾ ಭೋಗಿನೋ ಮನುಜಾ ಮೃಗಾಃ ಪಶವಃ ಪಕ್ಷಿಣಶ್ಚೈವ ಕೀಟಾದ್ಯಾಃ ಸ್ಥಾವರಾಣಿ ಚ

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು, ಋಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಭೋಗಿಗಳು, ಮಾನವರು, ಕಾಡುಮೃಗಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರಗಳೂ ಸಹ—

ನದ್ಯಸ್ಸಮುದ್ರಾ ಗಿರಯಃ ಕಾನನಾನಿ ಸರಾಂಸಿ ಚ ವೇದಾಃ ಸಾಂಗಾಶ್ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಮಂತ್ರಸ್ತೋಮಮಖಾದಯಃ

ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು, ಸ್ತುತಿಗಳು, ಹೋಮಗಳು—