ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಅಥ ಪಾಶುಪತಂ ಸಾಕ್ಷಾದ್ವ್ರತಂ ದ್ವಾದಶಮಾಸಿಕಮ್ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಮುನಿಸ್ತಸ್ಮೈ ಪ್ರದದೌ ಜ್ಞಾನಮುತ್ತಮಮ್

ಮತ್ತೆ, ಆ ಮಹರ್ಷಿಯು ಅವನಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಮಾಡಿಸಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

ತದಾಪ್ರಭೃತಿ ತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಮುನಯಶ್ಶಂಸಿತವ್ರತಾಃ ದಿವ್ಯಾಃ ಪಾಶುಪತಾಃ ಸರ್ವೇ ಪರಿವೃತ್ಯೋಪತಸ್ಥಿರೇ

ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಮುನಿಗಳು, ದಿವ್ಯ ಪಾಶುಪತರು, ವ್ರತದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು, ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.

ತತೋ ಗುರುನಿಯೋಗಾದ್ವೈ ಕೃಷ್ಣಃ ಪರಮಶಕ್ತಿಮಾನ್ ತಪಶ್ಚಕಾರ ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ಸಾಂಬಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಶಂಕರಮ್

ಆಮೇಲೆ, ಗುರುನ ಆದೇಶದಿಂದ ಪರಮ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನು, ಮಗನಿಗಾಗಿ ಶಂಭುವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.

ತಪಸೋ ತೇನ ವರ್ಷಾಂತೇ ದೃಷ್ಟೋ ಽಸೌ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ಶ್ರಿಯಾ ಪರಮಯಾ ಯುಕ್ತಸ್ಸಾಂಬಶ್ಚ ಸಗಣಶ್ಶಿವಃ

ಆ ತಪಸ್ಸಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪರಮ ಕಿರಣದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಸಾಮ್ಬನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

ವರಾರ್ಥಮಾವಿರ್ಭೂತಸ್ಯ ಹರಸ್ಯ ಸುಭಗಾಕೃತೇಃ ಸ್ತುತಿಂ ಚಕಾರ ನತ್ವಾಸೌ ಕೃಷ್ಣಃ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತಾಂಜಲಿಃ

ವರಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಅವತರಿಸಿದ ಸುಂದರ ರೂಪದ ಹರಿಯನ್ನು, ಕೃಷ್ಣನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿದನು.

ಸಾಂಬಂ ಸಮಗಣವ್ಯಗ್ರೋ ಲಬ್ಧವಾನ್ಪುತ್ರಮಾತ್ಮನಃ ತಪಸಾ ತುಷ್ಟಚಿತ್ತೇನ ದತ್ತಂ ವಿಷ್ಣೋಶ್ಶಿವೇನ ವೈ

ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ, ಅವನು ಸಾಮ್ಬನನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನಾಗಿ ಪಡೆದನು; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿವನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.

ಯಸ್ಮಾತ್ಸಾಂಬೋ ಮಹಾದೇವಃ ಪ್ರದದೌ ಪುತ್ರಮಾತ್ಮನಃ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಂಬವತೀಸೂನುಂ ಸಾಂಬಂ ಚಕ್ರೇ ಸ ನಾಮತಃ

ಮಹಾದೇವನು ತನ್ನ ಮಗನಾಗಿ ಸಾಮ್ಬನನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ, ಜಾಂಬವತಿಯ ಮಗನಿಗೆ ಸಾಮ್ಬ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟನು.

ತದೇತತ್ಕಥಿತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯಾಮಿತಕರ್ಮಣಃ ಮಹರ್ಷೇರ್ಜ್ಞಾನಲಾಭಶ್ಚ ಪುತ್ರಲಾಭಶ್ಚ ಶಂಕರಾತ್

ಇಗೋ, ಅಪಾರ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕೃಷ್ಣನ ಕುರಿತು, ಮಹರ್ಷಿಯ ಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಯೂ, ಶಂಕರನಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದ ಕಥೆಯೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯ ಇದಂ ಕೀರ್ತಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಶೃಣುಯಾಚ್ಛ್ರಾವಯೇತ್ತಥಾ ಸ ವಿಷ್ಣೋರ್ಜ್ಞಾನಮಾಸಾದ್ಯ ತೇನೈವ ಸಹ ಮೋದತೇ

ಯಾರು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಕೇಳುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಕಿಂ ತತ್ಪಾಶುಪತಂ ಜ್ಞಾನಂ ಕಥಂ ಪಶುಪತಿಶ್ಶಿವಃ ಕಥಂ ಧೌಮ್ಯಾಗ್ರಜಃ ಪೃಷ್ಟಃ ಕೃಷ್ಣೇನಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ

ಆ ಪಾಶುಪತ ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಏನು? ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ? ಧೌಮ್ಯನ ಹಿರಿಯನನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಕರ್ಮವಂತನಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದನು?

ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ವಾಯೋ ಶಂಕರವಿಗ್ರಹ ತತ್ಸಮೋ ನ ಹಿ ವಕ್ತಾಸ್ತಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇಷ್ವಪರಃ ಪ್ರಭುಃ

ವಾಯುದೇವರೇ, ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ—ಶಂಕರನ ರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಮ್ಮಂತೆ ಹೇಳಬಲ್ಲವರೂ, ನಿಮ್ಮಂತೆ ಪ್ರಭುವೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ.

ಇತ್ಯಾಕರ್ಣ್ಯ ವಚಸ್ತೇಷಾಂ ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಪ್ರಭಂಜನಃ ಸಂಸ್ಮೃತ್ಯ ಶಿವಮೀಶಾನಂ ಪ್ರವಕ್ತುಮುಪಚಕ್ರಮೇ

ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಹರ್ಷಿ ಪ್ರಭಂಜನನು, ಶಿವನನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಿ, ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಪುರಾ ಸಾಕ್ಷಾನ್ಮಹೇಶೇನ ಶ್ರೀಕಂಠಾಖ್ಯೇನ ಮನ್ದರೇ ದೇವ್ಯೈ ದೇವೇನ ಕಥಿತಂ ಜ್ಞಾನಂ ಪಾಶುಪತಂ ಪರಮ್

ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನು, ಶ್ರೀಕಂಠನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ, ದೇವತೆご ಪಾಶುಪತ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದನು.

ತದೇವ ಪೃಷ್ಟಂ ಕೃಷ್ಣೇನ ವಿಷ್ಣುನಾ ವಿಶ್ವಯೋನಿನಾ ಪಶುತ್ವಂ ಚ ಸುರಾದೀನಾಂ ಪತಿತ್ವಂ ಚ ಶಿವಸ್ಯ ಚ

ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ವಿಶ್ವದ ಮೂಲವಾಗಿರುವ ವಿಷ್ಣುವಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಕೇಳಿದನು—ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಅವರ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು.

ಯಥೋಪದಿಷ್ಟಂ ಕೃಷ್ಣಾಯ ಮುನಿನಾ ಹ್ಯುಪಮನ್ಯುನಾ ತಥಾ ಸಮಾಸತೋ ವಕ್ಷ್ಯೇ ತಚ್ಛೃಣುಧ್ವಮತಂದ್ರಿತಾಃ

ಮುನಿಯಾದ ಉಪಮನ್ಯು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನೋ, ಅದನ್ನೇ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.

ಪುರೋಪಮನ್ಯುಮಾಸೀನಂ ವಿಷ್ಣುಃಕೃಷ್ಣವಪುರ್ಧರಃ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಯಥಾನ್ಯಾಯಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್

ಹಿಂದೆ, ಕೃಷ್ಣನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಿಷ್ಣು, ಕುಳಿತಿದ್ದ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಯೋಗ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಭಗವಞ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ದೇವ್ಯೈ ದೇವೇನ ಭಾಷಿತಮ್ ದಿವ್ಯಂ ಪಾಶುಪತಂ ಜ್ಞಾನಂ ವಿಭೂತಿಂ ವಾಸ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ

ಭಗವಂತನೆ, ದೇವರು ದೇವಿಗೆ ಹೇಳಿದ ದಿವ್ಯ ಪಾಶುಪತ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ, ಅವನ ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಕಥಂ ಪಶುಪತಿರ್ದೇವಃ ಪಶವಃ ಕೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ಕೈಃ ಪಾಶೈಸ್ತೇ ನಿಬಧ್ಯಂತೇ ವಿಮುಚ್ಯಂತೇ ಚ ತೇ ಕಥಮ್

ಪಶುಪತಿಯಾದ ದೇವರು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ? ಯಾರು 'ಪಶು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ? ಯಾವ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಅವರು ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಹೇಗೆ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

ಇತಿ ಸಂಚೋದಿತಃ ಶ್ರೀಮಾನುಪಮನ್ಯುರ್ಮಹಾತ್ಮನಾ ಪ್ರಣಮ್ಯ ದೇವಂ ದೇವೀಂ ಚ ಪ್ರಾಹ ಪುಷ್ಟೋ ಯಥಾ ತಥಾ

ಈ ರೀತಿ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಉಪಮನ್ಯು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೇಳಿದಂತೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾಃ ಸ್ಥಾವರಾಂತಾಶ್ಚ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶೂಲಿನಃ ಪಶವಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯಂತೇ ಸಂಸಾರವಶವರ್ತಿನಃ

ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ಥಾವರಗಳವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲರೂ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ದೇವದೇವನಾದ ಶಿವನ ಪಶುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಂಸಾರದ ವಶದಲ್ಲಿರುವವರು.

ತೇಷಾಂ ಪತಿತ್ವಾದ್ದೇವೇಶಃ ಶಿವಃ ಪಶುಪತಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ಮಲಮಾಯಾದಿಭಿಃ ಪಾಶೈಃ ಸ ಬಧ್ನಾತಿ ಪಶೂನ್ಪತಿಃ

ಅವರ ಮೇಲೆ ಒಡೆಯತ್ವವಿರುವುದರಿಂದ ಶಿವನು ಪಶುಪತಿ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಶುದ್ಧತೆ, ಮಾಯೆ ಮುಂತಾದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಸ ಏವ ಮೋಚಕಸ್ತೇಷಾಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸಿತಃ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವಾನಿ ಮಾಯಾಕರ್ಮಗುಣಾ ಅಮೀ

ಅವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ಅವನೇ ಅವರ ಮುಕ್ತಿದಾತನು. ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳು—ಮಾಯೆ, ಕರ್ಮ, ಗುಣಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಅವುಗಳೆ.

ವಿಷಯಾ ಇತಿ ಕಥ್ಯನ್ತೇ ಪಾಶಾ ಜೀವನಿಬನ್ಧನಾಃ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯಂತಾನ್ ಪಶೂನ್ಬದ್ಧ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರಃ

ಇವುಗಳನ್ನೇ 'ವಿಷಯ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಜೀವಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗಿರುವವು. ಮಹೇಶ್ವರನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹುಲ್ಲಿನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಪಾಶೈರೇತೈಃ ಪತಿರ್ದೇವಃ ಕಾರ್ಯಂ ಕಾರಯತಿ ಸ್ವಕಮ್ ತಸ್ಯಾಜ್ಞಯಾ ಮಹೇಶಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪುರುಷೋಚಿತಾಮ್

ಈ ಬಂಧನಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವರು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವನು. ಮಹೇಶನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ, ಪುರುಷನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಬುದ್ಧಿಂ ಪ್ರಸೂತೇ ಸಾ ಬುದ್ಧಿರಹಂಕಾರಮಹಂಕೃತಿಃ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ದಶೈಕಂ ಚ ತನ್ಮಾತ್ರಾಪಞ್ಚಕಂ ತಥಾ

ಅವಳು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಆ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅಹಂಕಾರ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಮನಸ್ಸು, ಹಾಗೆಯೇ ಐದು ಸೂಕ್ಷ್ಮತತ್ತ್ವಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಶಾಸನಾದ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶಿವಸ್ಯ ಶಿವದಾಯಿನಃ ತನ್ಮಾತ್ರಾಣ್ಯಪಿ ತಸ್ಯೈವ ಶಾಸನೇನ ಮಹೀಯಸಾ

ದೇವದೇವನಾದ ಶಿವನು, ಶುಭವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮತತ್ತ್ವಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಮಹಾಭೂತಾನ್ಯಶೇಷಾಣಿ ಭಾವಯಂತ್ಯನುಪೂರ್ವಶಃ ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಾಂ ತೃಣಾನ್ತಾನಾಂ ದೇಹಿನಾಂ ದೇಹಸಂಗತಿಮ್

ಎಲ್ಲ ಮಹಾಭೂತಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹುಲ್ಲಿನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಮಹಾಭೂತಾನ್ಯಶೇಷಾಣಿ ಜನಯಂತಿ ಶಿವಾಜ್ಞಯಾ ಅಧ್ಯವಸ್ಯತಿ ವೈ ಬುದ್ಧಿರಹಂಕಾರೋಭಿಮನ್ಯತೇ

ಮಹಾ ಭೂತಗಳೆಲ್ಲವೂ ಶಿವನ ಆದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಬುದ್ಧಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಹಂಕಾರವು ಇದನ್ನು ನನ್ನದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಿತ್ತಂ ಚೇತಯತೇ ಚಾಪಿ ಮನಃ ಸಂಕಲ್ಪಯತ್ಯಪಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಚ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಶಬ್ದಾದೀನ್ವಿಷಯಾನ್ ಪೃಥಕ್

ಚಿತ್ತವು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಶ್ರವಣ ಮೊದಲಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.