ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಭಗವಞ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮೋ ವ್ರತಂ ಪಾಶುಪತಂ ಪರಮ್ ಬ್ರಹ್ಮಾದಯೋ ಽಪಿ ಯತ್ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ವೇ ಪಾಶುಪತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಪ್ರಭುನೇ, ನಾವು ಪಾಶುಪತ ಎಂಬ ಪರಮ ವ್ರತದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಪಾಶುಪತರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

ರಹಸ್ಯಂ ವಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸರ್ವಪಾಪನಿಕೃನ್ತನಮ್ ವ್ರತಂ ಪಾಶುಪತಂ ಶ್ರೌತಮಥರ್ವಶಿರಸಿ ಶ್ರುತಮ್

ನಾನು ನಿಮಗೆ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಥರ್ವಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಕಾಲಶ್ಚೈತ್ರೀ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀ ದೇಶಃ ಶಿವಪರಿಗ್ರಹಃ ಕ್ಷೇತ್ರಾರಾಮಾದ್ಯರಣ್ಯಂ ವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಶ್ಶುಭಲಕ್ಷಣಃ

ಕಾಲವು ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ. ಸ್ಥಳವು ಶಿವನಿಗೆ ಮೀಸಲಾದುದು—ಕ್ಷೇತ್ರ, ತೋಟ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯ, ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾಗಿದ್ದು ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವುದು.

ತತ್ರ ಪೂರ್ವಂ ತ್ರಯೋದಶ್ಯಾಂ ಸುಸ್ನಾತಃ ಸುಕೃತಾಹ್ನಿಕಃ ಅನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ಸ್ವಮಾಚಾರ್ಯಂ ಸಂಪೂಜ್ಯ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಚ

ಅಲ್ಲಿ, ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಸದ್ಗುಣದ ದಿನಚರಿ ನೆರವೇರಿಸಿ, ತನ್ನ ಗುರುವನ್ನು ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿ ಪೂಜಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು.

ಪೂಜಾಂ ವೈಶೇಷಿಕೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಶುಕ್ಲಾಂಬರಧರಃ ಸ್ವಯಮ್ ಶುಕ್ಲಯಜ್ಞೋಪವೀತೀ ಚ ಶುಕ್ಲಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಃ

ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ತಾನೇ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಬಿಳಿ ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ಧರಿಸಿ, ಬಿಳಿ ಹಾರ ಮತ್ತು ಲೇಪನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು.

ದರ್ಭಾಸನೇ ಸಮಾಸೀನೋ ದರ್ಭಮುಷ್ಟಿಂ ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಚ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮತ್ರಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೋ ವಾಪ್ಯುದಙ್ಮುಖಃ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ದೇವಂ ಚ ದೇವೀಂ ಚ ತದ್ವಿಜ್ಞಾಪನವರ್ತ್ಮನಾ

ದರ್ಭೆಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಒಂದು ಮುಷ್ಟಿ ದರ್ಭೆ ಹಿಡಿದು, ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಖಮಾಡಿ, ಮೂರು ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಿ, ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಅವರ ಆಮಂತ್ರಣ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ವ್ರತಮೇತತ್ಕರೋಮೀತಿ ಭವೇತ್ಸಂಕಲ್ಪ್ಯ ದೀಕ್ಷಿತಃ ಯಾವಚ್ಛರೀರಪಾತಂ ವಾ ದ್ವಾದಶಾಬ್ದಮಥಾಪಿ ವಾ

‘ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದೀಕ್ಷಿತನಾದ ಮೇಲೆ, ದೇಹ ಇರುವವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವ್ರತವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಬಹುದು.

ತದರ್ಧಂ ವಾ ತದರ್ಧಂ ವಾ ಮಾಸದ್ವಾದಶಕಂ ತು ವಾ ತದರ್ಧಂ ವಾ ತದರ್ಧಂ ವಾ ಮಾಸಮೇಕಮಥಾಪಿ ವಾ

ಅಥವಾ ಅದರ ಅರ್ಧ ಕಾಲ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಅದರ ಅರ್ಧ ಕಾಲ, ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು, ಅಥವಾ ಅದರ ಅರ್ಧ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಅದರ ಅರ್ಧ, ಅಥವಾ ಒಂದು ತಿಂಗಳು.

ದಿನದ್ವಾದಶಕಂ ವಾ ಽಥ ದಿನಷಟ್ಕಮಥಾಪಿ ವಾ ತದರ್ಧಂ ದಿನಮೇಕಂ ವಾ ವ್ರತಸಂಕಲ್ಪನಾವಧಿ

ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳು, ಅಥವಾ ಆರು ದಿನಗಳು, ಅಥವಾ ಅದರ ಅರ್ಧ, ಅಥವಾ ಒಂದು ದಿನ—ವ್ರತದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಬಹುದು.

ಅಗ್ನಿಮಾಧಾಯ ವಿಧಿವದ್ವಿರಜಾಹೋಮಕಾರಣಾತ್ ಹುತ್ವಾಜ್ಯೇನ ಸಮಿದ್ಭಿಶ್ಚ ಚರುಣಾ ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್

ಕಟ್ಟೆಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿರ್ದೋಷ ಹೋಮಕ್ಕಾಗಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ತುಪ್ಪ, ಸಮಿಧ್ ಮತ್ತು ಪಾಕವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪೂರ್ಣಾಮಾಪೂರ್ಯ ತಾಂ ಭೂಯಸ್ತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಶುದ್ಧಿಮುದ್ದಿಶನ್ ಜುಹುಯಾನ್ಮೂಲಮನ್ತ್ರೇಣ ತೈರೇವ ಸಮಿದಾದಿಭಿಃ

ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಿ, ತತ್ತ್ವಗಳ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಆ ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ, ಅವೇ ಸಮಿಧ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪಞ್ಚಭೂತಾನಿ ತನ್ಮಾತ್ರಾಃ ಪಞ್ಚಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ

ಐದು ಭೂತಗಳು, ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು.

ಜ್ಞಾನಕರ್ಮವಿಭೇದೇನ ಪಞ್ಚಕರ್ಮವಿಭಾಗಶಃ ತ್ವಗಾದಿಧಾತವಸ್ಸಪ್ತ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಾಣಾದಿವಾಯವಃ

ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದ ಭೇದದಿಂದ, ಐದು ಕರ್ಮಗಳ ವಿಭಾಗವಾಗಿ, ಚರ್ಮ ಮುಂತಾದ ಏಳು ಧಾತುಗಳು, ಐದು ಪ್ರಾಣಾದಿ ವಾಯುಗಳು.

ಮನೋಬುದ್ಧಿರಹಂ ಖ್ಯಾತಿರ್ಗುಣಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಪೂರುಷೌ ರಾಗೋ ವಿದ್ಯಾಕಲೇ ಚೈವ ನಿಯತಿಃ ಕಾಲ ಏವ ಚ

ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ, ವಿವೇಕ, ಗುಣಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ, ಆಸಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ಕಲೆಗಳು, ನಿಯತಿ ಮತ್ತು ಕಾಲ.

ಮಾಯಾ ಚ ಶುದ್ಧಿವಿದ್ಯಾ ಚ ಮಹೇಶ್ವರಸದಾಶಿವೌ ಶಕ್ತಿಶ್ಚ ಶಿವತತ್ತ್ವಂ ಚ ತತ್ತ್ವಾನಿ ಕ್ರಮಶೋ ವಿದುಃ

ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನ, ಮಹೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿವತತ್ತ್ವ—ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಮನ್ತ್ರೈಸ್ತು ವಿರಜೈರ್ಹುತ್ವಾ ಹೋತಾಸೌ ವಿರಜಾ ಭವೇತ್ ಶಿವಾನುಗ್ರಹಮಾಸಾದ್ಯ ಜ್ಞಾನವಾನ್ಸ ಹಿ ಜಾಯತೇ

ಪವಿತ್ರವಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಿದಾಗ, ಯಜಮಾನನು ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹ ದೊರೆತರೆ ಅವನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಥ ಗೋಮಯಮಾದಾಯ ಪಿಣ್ಡೀಕೃತ್ಯಾಭಿಮಂತ್ರ್ಯ ಚ ವಿನ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನೌ ಚ ಸಮ್ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯ ದಿನೇ ತಸ್ಮಿನ್ಹವಿಷ್ಯಭುಕ್

ನಂತರ, ಹಸುವಿನ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಗುಂಡಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಹವನದ ಅನ್ನವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಭಾತೇ ತು ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ವಂ ಪುರೋದಿತಮ್ ದಿನೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿರಾಹಾರಃ ಕಾಲಂ ಶೇಷಂ ಸಮಾಪಯೇತ್

ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಸಮಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಕಳೆಯಬೇಕು.

ಪ್ರಾತಃ ಪರ್ವಣಿ ಚಾಪ್ಯೇವಂ ಕೃತ್ವಾ ಹೋಮಾ ವಸಾನತಃ ಉಪಸಂಹೃತ್ಯ ರುದ್ರಾಗ್ನಿಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಭಸ್ಮ ಯತ್ನತಃ

ಪರ್ವಕಾಲದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಇದೇ ರೀತಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ರುದ್ರಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಬಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.

ತತಶ್ಚ ಜಟಿಲೋ ಮುಣ್ಡೀ ಶಿಖೈಕಜಟ ಏವ ವಾ ಭೂತ್ವಾ ಸ್ನಾತ್ವಾ ತತೋ ವೀತಲಜ್ಜಶ್ಚೇತ್ಸ್ಯಾದ್ದಿಗಮ್ಬರಃ

ನಂತರ, ಜಟಾಧಾರಿ ಅಥವಾ ಮುಂಡಿತಲ ಅಥವಾ ಒಂದು ಜಟೆಯೊಂದಿಗೆ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಲಜ್ಜೆ ಇಲ್ಲದೆ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೇ ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.

ಅಪಿ ಕಾಷಾಯವಸನಶ್ಚರ್ಮಚೀರಾಮ್ಬರೋ ಽಥ ವಾ ಏಕಾಮ್ಬರೋ ವಲ್ಕಲೀ ವಾ ಭವೇದ್ದಣ್ಡೀ ಚ ಮೇಖಲೀ

ಅಥವಾ, ಕಾಶಾಯವಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಚರ್ಮದ ಉಡುಪು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಬಗೆಯ ಚಪ್ಪಲಿಯನ್ನು ಧರಿಸಬಹುದು; ಜೊತೆಗೆ ದಂಡ ಮತ್ತು ಮೆಖಲೆಯನ್ನೂ ಧರಿಸಬಹುದು.

ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಚರಣೌ ಪಶ್ಚಾದ್ದ್ವಿರಾಚಮ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತನುಮ್ ಸಂಕುಲೀಕೃತ್ಯ ತದ್ಭಸ್ಮ ವಿರಜಾನಲಸಂಭವಮ್

ನಂತರ, ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಪುನಃ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು, ಶುದ್ಧ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಬಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಹಚ್ಚಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರಿತ್ಯಾದಿಭಿರ್ಮಂತ್ರೈಃ ಷಡ್ಭಿರಾಥರ್ವಣೈಃ ಕ್ರಮಾತ್ ವಿಭೃಜ್ಯಾಂಗಾನಿ ಮೂರ್ಧಾದಿಚರಣಾಂತಾನಿ ತೈಸ್ಸ್ಪೃಶೇತ್

'ಅಗ್ನಿ'ಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಆರು ಅಥರ್ವಣ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು.

ತತಸ್ತೇನ ಕ್ರಮೇಣೈವ ಸಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಚ ಭಸ್ಮನಾ ಸರ್ವಾಂಗೋದ್ಧೂಲನಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಣವೇನ ಶಿವೇನ ವಾ

ನಂತರ, ಅದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಓಂ ಅಥವಾ ಶಿವನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಚೆಲ್ಲಬೇಕು.

ತತಸ್ತ್ರಿಪುಣ್ಡ್ರಂ ರಚಯೇತ್ತ್ರಿಯಾಯುಷಸಮಾಹ್ವಯಮ್ ಶಿವಭಾವಂ ಸಮಾಗಮ್ಯ ಶಿವಯೋಗಮಥಾಚರೇತ್

ನಂತರ, 'ತ್ರಿಯಾಯುಷ' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ, ಶಿವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಶಿವಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಕುರ್ಯಾತ್ಸ್ತ್ರಿಸನ್ಧ್ಯಮಪ್ಯೇವಮೇತತ್ಪಾಶುಪತಂ ವ್ರತಮ್ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಂ ಚೈತತ್ಪಶುತ್ವಂ ವಿನಿವರ್ತಯೇತ್

ಮೂರು ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಇದನ್ನು ಪಾಶುಪತ ವ್ರತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಬಂಧನವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.

ತತ್ಪಶುತ್ವಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಕೃತ್ವಾ ಪಾಶುಪತಂ ವ್ರತಮ್ ಪೂಜನೀಯೋ ಮಹಾದೇವೋ ಲಿಂಗಮೂರ್ತಿಸ್ಸನಾತನಃ

ಆ ಬಂಧನವನ್ನು ತೊರೆದು, ಪಾಶುಪತ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ಮೇಲೆ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಪದ್ಮಮಷ್ಟದಲಂ ಹೈಮಂ ನವರತ್ನೈರಲಂಕೃತಮ್ ಕರ್ಣಿಕಾಕೇಶರೋಪೇತಮಾಸನಂ ಪರಿಕಲ್ಪಯೇತ್

ಅಷ್ಟದಳಗಳಿರುವ ಬಂಗಾರದ ಪದ್ಮವನ್ನು, ಒಂಬತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಆಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.

ವಿಭವೇ ತದಭಾವೇ ತು ರಕ್ತಂ ಸಿತಮಥಾಪಿ ವಾ ಪದ್ಮಂ ತಸ್ಯಾಪ್ಯಭಾವೇ ತು ಕೇವಲಂ ಭಾವನಾಮಯಮ್

ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಪದ್ಮವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು; ಅದು ಕೂಡ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಭಾವನೆಮಾತ್ರದಿಂದ ಆಸನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.