ಪರಮೋ ಯೋಗಪರ್ಯನ್ತೋ ಧರ್ಮಃ ಶ್ರುತಿಶಿರೋಗತಃ ಧರ್ಮಸ್ತ್ವಪರಮಸ್ತದ್ವದಧಃ ಶ್ರುತಿಮುಖೋತ್ಥಿತಃ
ಪರಮ ಧರ್ಮವು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಅಪರಮ ಧರ್ಮವು ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ, ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಪಶ್ವಾತ್ಮಾಧಿಕಾರತ್ವಾದ್ಯೋ ಧರಮಃ ಪರಮೋ ಮತಃ ಸಾಧಾರಣಸ್ತತೋ ಽನ್ಯಸ್ತು ಸರ್ವೇಷಾಮಧಿಕಾರತಃ
ಯಾವ ಧರ್ಮ ಆತ್ಮನ ಅರ್ಹತೆಯಿಂದ ಪರಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉಳಿದ ಧರ್ಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ಸ ಚಾಯಂ ಪರಮೋ ಧರ್ಮಃ ಪರಧರ್ಮಸ್ಯ ಸಾಧನಮ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾದಿಭಿಸ್ಸಮ್ಯಕ್ ಸಾಂಗ ಏವೋಪಬೃಂಹಿತಃ
ಈ ಪರಮ ಧರ್ಮವೇ ಮತ್ತೊಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ; ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರAdi ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ, ಅದರ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಯಕ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶೈವೋ ಯಃ ಪರಮೋ ಧರ್ಮಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾನುಷ್ಠಾನಶಬ್ದಿತಃ ಇತಿಹಾಸಪುರಾಣಾಭ್ಯಾಂ ಕಥಂಚಿದುಪಬೃಂಹಿತಃ
ಶೈವ ಪರಮ ಧರ್ಮ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಚರಣೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶೈವಾಗಮೈಸ್ತು ಸಂಪನ್ನಃ ಸಹಾಂಗೋಪಾಂವಿಸ್ತರಃ ತತ್ಸಂಸ್ಕಾರಾಧಿಕಾರೈಶ್ಚ ಸಮ್ಯಗೇವೋಪಬೃಂಹಿತಃ
ಅದು ಶೈವ ಆಗಮಗಳಿಂದ, ಅವುಗಳ ಸಹಾಯಕ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಸೂಚಿಸುವ ಸಂಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೋಷಿತವಾಗಿದೆ.
ಶೈವಾಗಮೋ ಹಿ ದ್ವಿವಿಧಃ ಶ್ರೌತೋ ಽಶ್ರೌತಶ್ಚ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಶ್ರುತಿಸಾರಮಯಃ ಶ್ರೌತಸ್ಸ್ವತಂತ್ರ ಇತರೋ ಮತಃ
ಶೈವ ಆಗಮವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ: ಶ್ರೌತ ಮತ್ತು ಅಶ್ರೌತ, ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಕೃತವಾಗಿವೆ; ಶ್ರೌತ ಆಗಮವು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ವತಂತ್ರೋ ದಶಧಾ ಪೂರ್ವಂ ತಥಾಷ್ಟಾದಶಧಾ ಪುನಃ ಕಾಮಿಕಾದಿಸಮಾಖ್ಯಾಭಿಸ್ಸಿದ್ಧಃ ಸಿದ್ಧಾನ್ತಸಂಜ್ಞಿತಃ
ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಗಮ ಮೊದಲು ಹತ್ತು ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಹದಿನೆಂಟು ಭಾಗಗಳಾಗುತ್ತದೆ; ಕಾಮಿಕAdi ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರುತಿಸಾರಮಯೋ ಯಸ್ತು ಶತಕೋಟಿಪ್ರವಿಸ್ತರಃ ಪರಂ ಪಾಶುಪತಂ ಯತ್ರ ವ್ರತಂ ಜ್ಞಾನಂ ಚ ಕಥ್ಯತೇ
ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾರದಿಂದ ಕೂಡಿರುವದು ಬಹು ದೊಡ್ಡದು, ನೂರು ಕೋಟಿ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಯುಗಾವರ್ತೇಷು ಶಿಷ್ಯೇತ ಯೋಗಾಚಾರ್ಯಸ್ವರೂಪಿಣಾ ತತ್ರತತ್ರಾವತೀರ್ಣೇನ ಶಿವೇನೈವ ಪ್ರವರ್ತ್ಯತೇ
ಯುಗಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ, ಯೋಗಾಚಾರ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ ಶಿವನು ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ಯಾಸ್ಯ ಪ್ರವಕ್ತಾರಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪರಮರ್ಷಯ ರುರುರ್ದಧೀಚೋ ಽಗಸ್ತ್ಯಶ್ಚ ಉಪಮನ್ಯುರ್ಮಹಾಯಶಾಃ
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಕ್ತಾರರು ಮಹರ್ಷಿಗಳು: ರುರು, ದಧೀಚಿ, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯ ಉಪಮನ್ಯು.
ತೇ ಚ ಪಾಶುಪತಾ ಜ್ಞೇಯಾಸ್ಸಂಹಿತಾನಾಂ ಪ್ರವರ್ತಕಾಃ ತತ್ಸಂತತೀಯಾ ಗುರವಃ ಶತಶೋ ಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ
ಇವರು ಪಾಶುಪತಾಚಾರ್ಯರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇವರು ಸಂಹಿತೆಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕರು, ಅವರ ಗುರು ಪರಂಪರೆಗಳು ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಿವೆ.
ತತ್ರೋಕ್ತಃ ಪರಮೋ ಧರ್ಮಶ್ಚರ್ಯಾದ್ಯಾತ್ಮಾ ಚತುರ್ವಿಧಃ ತೇಷು ಪಾಶುಪತೋ ಯೋಗಃ ಶಿವಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಯೇದ್ದೃಢಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಪರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದು ನಡವಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶುಪತ ಯೋಗವು ಶಿವನನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಮನುಷ್ಠಾನಂ ಯೋಗಃ ಪಾಶುಪತೋ ಮತಃ ತತ್ರಾಪ್ಯುಪಾಯಕೋ ಯುಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸ ತು ಕಥ್ಯತೇ
ಆದುದರಿಂದ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಆಚರಣೆ ಪಾಶುಪತ ಯೋಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೊಡನೆ ಒಂದಾಗಿರುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಈಗ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ನಾಮಾಷ್ಟಕಮಯೋ ಯೋಗಶ್ಶಿವೇನ ಪರಿಕಲ್ಪಿತಃ ತೇನ ಯೋಗೇನ ಸಹಸಾ ಶೈವೀ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರಜಾಯತೇ
ಎಂಟು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯೋಗವನ್ನು ಶಿವನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಯೋಗದಿಂದ ಶೈವ ಜ್ಞಾನವು ಬೇಗನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಪರಮಂ ಜ್ಞಾನಮಚಿರಾಲ್ಲಭತೇ ಸ್ಥಿರಮ್ ಪ್ರಸೀದತಿ ಶಿವಸ್ತಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್
ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾದ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರ ಜ್ಞಾನವು ದೃಢವಾಗಿದೆ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಶಿವನು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರಸಾದಾತ್ಪರಮೋ ಯೋಗೋ ಯಃ ಶಿವಂ ಚಾಪರೋಕ್ಷಯೇತ್ ಶಿವಾಪರೋಕ್ಷಾತ್ಸಂಸಾರಕಾರಣೇನ ವಿಯುಜ್ಯತೇ
ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಶಿವನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಯೋಗವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಶಿವನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಂಡಾಗ, ಸಂಸಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು.
ತತಃ ಸ್ಯಾನ್ಮುಕ್ತಸಂಸಾರೋ ಮುಕ್ತಃ ಶಿವಸಮೋ ಭವೇತ್ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರೋಕ್ತ ಇತ್ಯುಪಾಯಃ ಸ ಏವ ಪೃಥಗುಚ್ಯತೇ
ಅದರಿಂದ, ಅವನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತನಾದ ಮೇಲೆ ಶಿವನ ಸಮಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಶಿವೋ ಮಹೇಶ್ವರಶ್ಚೈವ ರುದ್ರೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಪಿತಾಮಹಃ ಸಂಸಾರವೈದ್ಯಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಪರಮಾತ್ಮೇತಿ ಮುಖ್ಯತಃ
ಶಿವ, ಮಹೇಶ್ವರ, ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹ — ಇವರು ಸಂಸಾರದ ವೈದ್ಯರು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವರು ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮ; ಇವು ಮುಖ್ಯ ಹೆಸರುಗಳು.
ನಾಮಾಷ್ಟಕಮಿದಂ ಮುಖ್ಯಂ ಶಿವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕಮ್ ಆದ್ಯನ್ತು ಪಞ್ಚಕಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಶಾನ್ತ್ಯತೀತಾದ್ಯನುಕ್ರಮಾತ್
ಈ ಎಂಟು ಹೆಸರುಗಳು ಶಿವನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೊದಲ ಐದು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಶಾಂತ್ಯತೀತದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಸಂಜ್ಞಾ ಸದಾಶಿವಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚೋಪಾಧಿಪರಿಗ್ರಹಾತ್ ಉಪಾಧಿವಿನಿವೃತ್ತೌ ತು ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿನಿವರ್ತತೇ
ಸದಾಶಿವ ಮತ್ತು ಇತರರ ಹೆಸರುಗಳು ಐದು ಬಾಧೆಗಳ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಆ ಬಾಧೆಗಳು ದೂರವಾದಾಗ, ಆ ಹೆಸರುಗಳು ತಾನೇ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ.
ಪದಮೇವ ಹಿ ತನ್ನಿತ್ಯಮನಿತ್ಯಾಃ ಪದಿನಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಪದಾನಾಂ ಪ್ರತಿಕೃತ್ತೌ ತು ಮುಚ್ಯನ್ತೇ ಪದಿನೋ ಯತಃ
ಆ ಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು; ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಡಿದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೂ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಪರಿವೃತ್ತ್ಯನ್ತರೇ ಭೂಯಸ್ತತ್ಪದಪ್ರಾಪ್ತಿರುಚ್ಯತೇ ಆತ್ಮಾನ್ತರಾಭಿಧಾನಂ ಸ್ಯಾದ್ಯದಾದ್ಯಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಕಮ್
ಬೇರೆ ರೂಪಾಂತರವಾದಾಗ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಐದು ಹೆಸರುಗಳು ಆತ್ಮದ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅನ್ಯತ್ತು ತ್ರಿತಯಂ ನಾಮ್ನಾಮುಪಾದಾನಾದಿಯೋಗತಃ ತ್ರಿವಿಧೋಪಾಧಿವಚನಾಚ್ಛಿವ ಏವಾನುವರ್ತತೇ
ಮತ್ತಿನ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳು, ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಬಾಧೆಗಳ ಸಂಬಂಧದಿಂದ, ಶಿವನನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಅನಾದಿಮಲಸಂಶ್ಲೇಷಃ ಪ್ರಾಗಭಾವಾತ್ಸ್ವಭಾವತಃ ಅತ್ಯಂತಂ ಪರಿಶುದ್ಧಾತ್ಮೇತ್ಯತೋ ಽಯಂ ಶಿವ ಉಚ್ಯತೇ
ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಯಾವುದೇ ಮಾಲಿನ್ಯ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಶಿವನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಥವಾಶೇಷಕಲ್ಯಾಣಗುಣೈಕಧನ ಈಶ್ವರಃ ಶಿವ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಸದ್ಭಿಶ್ಶಿವತತ್ತ್ವಾರ್ಥವಾದಿಭಿಃ
ಅಥವಾ, ಎಲ್ಲ ಶುಭ ಗುಣಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿ, ಈಶ್ವರನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು 'ಶಿವ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವವರು ಹೀಗೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಹಿ ಪರಾ ಮತಾ ಪ್ರಕೃತೇಸ್ತು ಪರಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಪುರುಷಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶಕಮ್
ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಐಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪುರುಷನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಯಂ ವೇದಾದೌ ಸ್ವರಂ ಪ್ರಾಹುರ್ವಾಚ್ಯವಾಚಕಭಾವತಃ ವೇದೈಕವೇದ್ಯಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಾದ್ವೇದಾನ್ತೇ ಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ
ವೇದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ, ಅದನ್ನು ಶಬ್ದವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವೇದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅದು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಏಕೈಕ ಸತ್ಯವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.
ತಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಲೀನಸ್ಯ ಯಃ ಪರಸ್ಸ ಮಹೇಶ್ವರಃ ತದಧೀನಪ್ರವೃತ್ತಿತ್ವಾತ್ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ
ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವವನು ಮಹೇಶ್ವರನು. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
ಅಥವಾ ತ್ರಿಗುಣಂ ತತ್ತ್ವಮುಪೇಯಮಿದಮವ್ಯಯಮ್ ಮಾಯಾನ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಾಯಿನಂ ತು ಮಹೇಶ್ವರಮ್
ಅಥವಾ, ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾಯೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮಾಯೆಯ ಒಡೆಯನು ಮಹೇಶ್ವರನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಮಾಯಾವಿಕ್ಷೋಭಕೋ ಽನಂತೋ ಮಹೇಶ್ವರಸಮನ್ವಯಾತ್ ಕಾಲಾತ್ಮಾ ಪರಮಾತ್ಮಾದಿಃ ಸ್ಥೂಲಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ
ಮಾಯೆಯನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅನಂತನು, ಮಹೇಶ್ವರನೊಡನೆ ಒಂದಾಗಿ, ಕಾಲಸ್ವರೂಪ, ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.