ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಪರಸ್ತಾತ್ಪರಮಾತ್ಮೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಮಹೇಶ್ವರಾಃ ವರ್ತನ್ತೇ ವಸವಃ ಕೇಚಿತ್ಪರಮಾತ್ಮಪದಾಶ್ರಯಾಃ

ಅದರ ಪಾರಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂಬ ಪರಮ ಆತ್ಮನು ಇರುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರು ಹಾಗೂ ಕೆಲವರು ವಸುಗಳು ಪರಮಾತ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅನ್ತರಾತ್ಮಪದೇ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿದಾತ್ಮಪದೇ ತಥಾ ಶಾನ್ತ್ಯತೀತಪದೇ ಶೈವಾಃ ಶಾನ್ತೇ ಮಾಹೇಶ್ವರೇ ತತಃ

ಕೆಲವರು ಅಂತರಾತ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಆತ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಶೈವರು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಮಹೇಶ್ವರರು ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯಾಯಾನ್ತು ಯಥಾ ರೌದ್ರಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ತು ವೈಷ್ಣವಾಃ ನಿವೃತ್ತೌ ಚ ತಥಾತ್ಮಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಗಯೋನಯಃ

ಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರೌದ್ರರು, ಸ್ಥಿರವಾದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವರು, ನಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮರು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂತಾನರು ಇರುತ್ತಾರೆ.

ದೇವಯೋನ್ಯಷ್ಟಕಂ ಮುಖ್ಯಂ ಮಾನುಷ್ಯಮಥ ಮಧ್ಯಮಮ್ ಪಕ್ಷ್ಯಾದಯೋ ಽಧಮಾಃ ಪಞ್ಚಯೋನಯಸ್ತಾಶ್ಚತುರ್ದಶ

ಎಂಟು ಮುಖ್ಯ ದೈವಿಕ ಜನ್ಮಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಮಾನವ ಜನ್ಮ ಮಧ್ಯಮ, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳು ಅಧಮ; ಈ ಐದು ಜನ್ಮಗಳು ಒಟ್ಟು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಆಗಿವೆ.

ಉತ್ತರಾಧರಭಾವೋ ಽಪಿ ಜ್ಞೇಯಸ್ಸಂಸಾರಿಣೋ ಮಲಃ ಯಥಾಮಭಾವೋ ಮುಕ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ಪಶ್ಚಾತ್ತು ಪಕ್ವತಾ

ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಿಮೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿ ಸಂಸಾರಿಯ ಮಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮುಕ್ತನಿಗೆ ಮಲವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಮೊದಲು ಅಪಕ್ವ, ನಂತರ ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಲೋ ಽಪ್ಯಾಮಶ್ಚ ಪಕ್ವಶ್ಚ ಭವೇತ್ಸಂಸಾರಕಾರಣಮ್ ಆಮೇ ತ್ವಧರತಾ ಪುಂಸಾಂ ಪಕ್ವೇ ತೂತ್ತರತಾ ಕ್ರಮಾತ್

ಮಲವೂ ಅಪಕ್ವ ಮತ್ತು ಪಕ್ವವಾಗಿ, ಸಂಸಾರದ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಪಕ್ವದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಕೆಳಮಟ್ಟ, ಪಕ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಪಶ್ವಾತ್ಮಾನಸ್ತ್ರಿಧಾಭಿನ್ನಾ ಏಕದ್ವಿತ್ರಿಮಲಾಃ ಕ್ರಮಾತ್ ಅತ್ರೋತ್ತರಾ ಏಕಮಲಾ ದ್ವಿಮಲಾ ಮಧ್ಯಮಾ ಮತಾಃ ತ್ರಿಮಲಾಸ್ತ್ವಧಮಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಯಥೋತ್ತರಮಧಿಷ್ಠಿತಾಃ

ಪಶುವಾದ ಆತ್ಮಗಳು ಮೂರು ವಿಧ, ಒಂದೆ, ಎರಡು, ಮೂರು ಮಲಗಳಿರುವಂತೆ; ಒಂದೇ ಮಲವಿರುವವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಎರಡು ಮಲವಿರುವವರು ಮಧ್ಯಮ, ಮೂರು ಮಲವಿರುವವರು ಅಧಮ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ತ್ರಿಮಲಾನಧಿತಿಷ್ಠಂತಿ ದ್ವಿಮಲೈಕಮಲಾಃ ಕ್ರಮಾತ್ ಇತ್ಥಮೌಪಾಧಿಕೋ ಭೇದೋ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪಿತಃ

ಮೂರು ಮಲವಿರುವವರನ್ನು ಎರಡು ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಲವಿರುವವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಳುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ಉಪಾಧಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಭೇದ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏಕದ್ವಿತ್ರಿಮಲಾನ್ಸರ್ವಾಞ್ಛಿವ ಏಕೋ ಽಧಿತಿಷ್ಠತಿ ಅಶಿವಾತ್ಮಕಮಪ್ಯೇತಚ್ಛಿವೇನಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ಯಥಾ

ಒಂದು, ಎರಡು, ಮೂರು ಮಲವಿರುವ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಿವನೇ ಆಳುತ್ತಾನೆ; ಅಶಿವ ಸ್ವರೂಪವೂ ಕೂಡ ಶಿವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ.

ಅರುದ್ರಾತ್ಮಕಮಿತ್ಯೇವಂ ರುದ್ರೈರ್ಜಗದಧಿಷ್ಠಿತಮ್ ಅಣ್ಡಾನ್ತಾ ಹಿ ಮಹಾಭೂಮಿಶ್ಶತರುದ್ರಾದ್ಯಧಿಷ್ಠಿತಾ

ಅರುದ್ರ ಸ್ವರೂಪವಾದರೂ ಕೂಡ ರುದ್ರರು ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ; ಅಂಡದಿಂದ ಮಹಾಭೂಮಿವರೆಗೆ ನೂರಾರು ರುದ್ರರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಆಳುತ್ತಾರೆ.

ಮಾಯಾನ್ತಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತು ಹ್ಯಮರೇಶಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಮಾತ್ ಅಂಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಪರ್ಯನ್ತೈಸ್ಸಮಂತಾತ್ಸಂತತಂ ತತಮ್

ಮಾಯೆಯವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಅಮರೇಶರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಅಂಗುಳದಷ್ಟು ಸಣ್ಣದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮಹಾಮಾಯಾವಸಾನಾ ದ್ಯೌರ್ವಾಯ್ವಾದ್ಯೈರ್ಭುವನಾಧಿಪೈಃ ಅನಾಶ್ರಿತಾನ್ತೈರಧ್ವಾನ್ತರ್ವರ್ತಿಭಿಸ್ಸಮಧಿಷ್ಠಿತಾಃ

ಮಹಾಮಾಯೆಯವರೆಗೆ ಇರುವ ದ್ಯುಲೋಕವನ್ನು ವಾಯು ಮತ್ತು ಇತರ ಲೋಕಾಧಿಪತಿಗಳು ಆಳುತ್ತಾರೆ; ಅವ್ಯಕ್ತದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಮಾರ್ಗಗಳೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ತೇ ಹಿ ಸಾಕ್ಷಾದ್ದಿವಿಷದಸ್ತ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಸದಸ್ತಥಾ ಪೃಥಿವೀಪದ ಇತ್ಯೇವಂ ದೇವಾ ದೇವವ್ರತೈಃ ಸ್ತುತಾ

ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗದ ದೇವರುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರು, ಭೂಮಿಯವರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ; ಹೀಗೆ ದೇವರುಗಳು ದೇವರ ವ್ರತಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಏವನ್ತ್ರಿಭಿರ್ಮಲೈರಾಮೈಃ ಪಕ್ವೈರೇವ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ನಿದಾನಭೂತೈಸ್ಸಂಸಾರರೋಗಃ ಪುಂಸಾಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ

ಈ ಮೂರು ಮಲಗಳು, ಅಪಕ್ವ ಮತ್ತು ಪಕ್ವವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರ ಎಂಬ ರೋಗದ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಅಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ಭೈಷಜ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮೇವ ನ ಚಾಪರಮ್ ಭಿಷಗಾಜ್ಞಾಪಕಃ ಶಮ್ಭುಶ್ಶಿವಃ ಪರಮಕಾರಣಮ್

ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಔಷಧಿ ಜ್ಞಾನವೇ, ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ; ಈ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವವರು ಶಂಭು, ಶಿವ, ಪರಮ ಕಾರಣ.

ಅದುಃಖೇನಾ ಽಪಿ ಶಕ್ತೋ ಽಸೌ ಪಶೂನ್ಮೋಚಯಿತುಂ ಶಿವಃ ಕಥಂ ದುಃಖಂ ಕರೋತೀತಿ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ

ಯಾರು ಯಾವುದೇ ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬಲ್ಲರು, ಆ ಶಿವನು ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇರಬಾರದು.

ದುಃಖಮೇವ ಹಿ ಸರ್ವೋ ಽಪಿ ಸಂಸಾರ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಿತಮ್ ಕಥಂ ದುಃಖಮದುಃಖಂ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ವಭಾವೋ ಹ್ಯವಿಪರ್ಯಯಃ

ಈ ಲೋಕವೆಲ್ಲವೂ ದುಃಖವೇ ಎಂಬುದು ಖಚಿತ. ದುಃಖವೇ ದುಃಖವಲ್ಲದಂತೆ ಹೇಗೆ ಆಗಬಹುದು? ಯಾಕಂದರೆ ಸ್ವಭಾವ ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ನ ಹಿ ರೋಗೀ ಹ್ಯರೋಗೀ ಸ್ಯಾದ್ಭಿಷಗ್ಭೈಷಜ್ಯಕಾರಣಾತ್ ರೋಗಾರ್ತಂ ತು ಭಿಷಗ್ರೋಗಾದ್ಭೈಷಜೈಸ್ಸುಖಮುದ್ಧರೇತ್

ಒಬ್ಬನು ರೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ವೈದ್ಯನಿದ್ದರಿಂದ ಅಥವಾ ಔಷಧಿಯಿಂದಲೇ ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವೈದ್ಯನು ಔಷಧಿ ಬಳಸಿ ರೋಗಿಯನ್ನು ಸುಖಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಬಹುದು.

ಏವಂ ಸ್ವಭಾವಮಲಿನಾನ್ಸ್ವಭಾವಾದ್ದುಃಖಿನಃ ಪಶೂನ್ ಸ್ವಾಜ್ಞೌಷಧವಿಧಾನೇನ ದುಃಖಾನ್ಮೋಚಯತೇ ಶಿವಃ

ಹೀಗೆಯೇ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಅಶುದ್ಧರೂ ದುಃಖಿತರೂ ಆಗಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಶಿವನು ತನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

ನ ಭಿಷಕ್ಕಾರಣಂ ರೋಗೇ ಶಿವಃ ಸಂಸಾರಕಾರಣಮ್ ಇತ್ಯೇತದಪಿ ವೈಷಮ್ಯಂ ನ ದೋಷಾಯಾಸ್ಯ ಕಲ್ಪತೇ

ವೈದ್ಯನು ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಲ್ಲದಂತೆ, ಶಿವನು ಲೋಕದ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಲ್ಲ. ಈ ಅಸಮಾನತೆಯೂ ಶಿವನ ದೋಷವಲ್ಲ.

ದುಃಖೇ ಸ್ವಭಾವಸಂಸಿದ್ಧೇ ಕಥನ್ತತ್ಕಾರಣಂ ಶಿವಃ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೋ ಮಲಃ ಪುಂಸಾಂ ಸ ಹಿ ಸಂಸಾರಯತ್ಯಮೂನ್

ದುಃಖವೇ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾದದ್ದು ಆಗಿರುವಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಕಾರಣನಾಗಬಹುದು? ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಹಜ ಅಶುದ್ಧತೆಯೇ ಅವರನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸಂಸಾರಕಾರಣಂ ಯತ್ತು ಮಲಂ ಮಾಯಾದ್ಯಚೇತನಮ್ ತತ್ಸ್ವಯಂ ನ ಪ್ರವರ್ತೇತ ಶಿವಸಾನ್ನಿಧ್ಯಮನ್ತರಾ

ಅಶುದ್ಧತೆ, ಅದು ಸಂಸಾರದ ಕಾರಣವಾದರೂ, ಅದು ಮಾಯೆಯಂತೆ ಜಡವಾಗಿದೆ. ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅದು ಸ್ವತಃ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಯಥಾ ಮಣಿರಯಸ್ಕಾಂತಸ್ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಾದುಪಕಾರಕಃ ಅಯಸಶ್ಚಲತಸ್ತದ್ವಚ್ಛಿವೋ ಽಪ್ಯಸ್ಯೇತಿ ಸೂರಯಃ

ಹೆಗಲಿನ ಹತ್ತಿರ ಕಬ್ಬಿಣ ಚಲಿಸುವಂತೆ, ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿಂದಲೇ ಈ ಅಶುದ್ಧತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನ ನಿವರ್ತಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಂ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಂ ಸದಕಾರಣಮ್ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ ತತೋ ನಿತ್ಯಮಜ್ಞಾತೋ ಜಗತಶ್ಶಿವಃ

ಈ ಸನ್ನಿಧಿಯೇ ಸದಾ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಶಿವನು ಸದಾ ಅಜ್ಞಾತನಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

ನ ಶಿವೇನ ವಿನಾ ಕಿಂಚಿತ್ಪ್ರವೃತ್ತಮಿಹ ವಿದ್ಯತೇ ತತ್ಪ್ರೇರಿತಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ತಥಾಪಿ ನ ಸ ಮುಹ್ಯತಿ

ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅವನು ಮೋಹಗೊಂಡವನು ಅಲ್ಲ.

ಶಕ್ತಿರಾಜ್ಞಾತ್ಮಿಕಾ ತಸ್ಯ ನಿಯನ್ತ್ರೀ ವಿಶ್ವತೋಮುಖೀ ತಯಾ ತತಮಿದಂ ಶಶ್ವತ್ತಥಾಪಿ ಸ ನ ದುಷ್ಯತಿ

ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಆಜ್ಞೆಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದೆ. ಆದರೂ ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲ.

ಅನಿದಂ ಪ್ರಥಮಂ ಸರ್ವಮೀಶಿತವ್ಯಂ ಸ ಈಶ್ವರಃ ಈಶನಾಚ್ಚ ತದೀಯಾಜ್ಞಾ ತಥಾಪಿ ಸ ನ ದುಷ್ಯತಿ

ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಧಿಪತಿ, ಮೊದಲನೇನು ಆಳುವವನು. ಅವನ ಆಳಿಕೆಯಲ್ಲಿಂದ ಅವನ ಆಜ್ಞೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲ.

ಯೋ ಽನ್ಯಥಾ ಮನ್ಯತೇ ಮೋಹಾತ್ಸ ವಿನಷ್ಯತಿ ದುರ್ಮತಿಃ ತಚ್ಛಕ್ತಿವೈಭವಾದೇವ ತಥಾಪಿ ಸ ನ ದುಷ್ಯತಿ

ಯಾರು ಮೋಹದಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದೋಷವಿಲ್ಲ.

ಏತಸ್ಮಿನ್ನಂತರೇ ವ್ಯೋಮ್ನಃ ಶ್ರುತಾಃ ವಾಗರೀರಿಣೀ ಸತ್ಯಮೋಮಮೃತಂ ಸೌಮ್ಯಮಿತ್ಯಾವಿರಭವತ್ಸ್ಫುಟಮ್

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಿಂದ 'ಸತ್ಯ, ಓಂ, ಅಮೃತ, ಶಾಂತ' ಎಂಬ ಪದಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಬಂದವು.