ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಸ್ವಸ್ಯ ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲೇ ಸ್ವೈರಂ ನರ್ತಯಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಕಮ್ ಅನುಭೂಯ ಚ ತತ್ಕ್ರೀಡಾಂ ಸಂಭಾವ್ಯ ಚ ಪರಸ್ಪರಮ್

ತಾನೇ ತನ್ನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿಸಿ, ಅವನ ಆಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ತುಂಬಿದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರು.

ಸ್ತನ್ಯಮಾಜ್ಞಾಪಯನ್ದೇವ್ಯಾಃ ಪಾಯಯಿತ್ವಾಮೃತೋಪಮಮ್ ತವಾವತಾರೋ ಜಗತಾಂ ಹಿತಾಯೇತ್ಯನುಶಾಸ್ಯ ಚ

ದೇವಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಸುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಅಮೃತದಂತೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸಿದರು; 'ನಿನ್ನ ಅವತಾರವು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ' ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು.

ಸ್ವಯನ್ದೇವಶ್ಚ ದೇವೀ ಚ ನ ತೃಪ್ತಿಮುಪಜಗ್ಮತುಃ ತತಃ ಶಕ್ರೇಣ ಸಂಧಾಯ ಬಿಭ್ಯತಾ ತಾರಕಾಸುರಾತ್

ಆದರೂ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವಿಯರು ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ; ನಂತರ, ತಾರಕಾಸುರನ ಭಯದಿಂದ, ಇಂದ್ರನ ಯೋಜನೆಯಂತೆ—

ಕಾರಯಿತ್ವಾಭಿಷೇಕಂ ಚ ಸೇನಾಪತ್ಯೇ ದಿವೌಕಸಾಮ್ ಪುತ್ರಮನ್ತರತಃ ಕೃತ್ವಾ ದೇವೇನ ತ್ರಿಪುರದ್ವಿಷಾ

ದೇವತೆಗಳ ಸೇನಾಪತಿಯ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಮಗನನ್ನು ಅವರ ನಡುವೆ ಇರಿಸಿ, ತ್ರಿಪುರನ ಶತ್ರುವಾದ ದೇವರಿಂದ—

ಸ್ವಯಮಂತರ್ಹಿತೇನೈವ ಸ್ಕನ್ದಮಿನ್ದ್ರಾದಿರಕ್ಷಿತಮ್ ತಚ್ಛಕ್ತ್ಯಾ ಕ್ರೌಞ್ಚಭೇದಿನ್ಯಾ ಯುಧಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿಕಲ್ಪಯಾ

ತಾನೇ ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಉಳಿದು, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದ, ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡಿದರು.

ಛೇದಿತಂ ತಾರಕಸ್ಯಾಪಿ ಶಿರಶ್ಶಕ್ರಭಿಯಾ ಸಹ ಸ್ತುತಿಂ ಚಕ್ರುರ್ವಿಶೇಷೇಣ ಹರಿಧಾತೃಮುಖಾಃ ಸುರಾಃ

ಇಂದ್ರನು ಭಯದಿಂದ ತಾರಕನ ತಲೆ ಕಡಿದಾಗ, ಹರಿಯೂ ಧಾತೃನೂ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಗಳಿದರು.

ತಥಾ ರಕ್ಷೋಧಿಪಃ ಸಾಕ್ಷಾದ್ರಾವಣೋ ಬಲಗರ್ವಿತಃ ಉದ್ಧರನ್ಸ್ವಭುಜೈರ್ದೀರ್ಘೈಃ ಕೈಲಾಸಂ ಗಿರಿಮಾತ್ಮನಃ

ಅದೇ ರೀತಿ, ರಾಕ್ಷಸರ ಅಧಿಪತಿ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಗರ್ವಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ದೀರ್ಘವಾದ ಕೈಗಳಿಂದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.

ತದಾಗೋ ಽಸಹಮಾನಸ್ಯ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶೂಲಿನಃ ಪದಾಂಗುಷ್ಠಪರಿಸ್ಪನ್ದಾನ್ಮಮಜ್ಜ ಮೃದಿತೋ ಭುವಿ

ಆಗ ದೇವತೆಗಳ ದೇವರಾದ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲು ಬೆರಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಲಿಸಿ, ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಒತ್ತಿಹಾಕಿದನು.

ಬಟೋಃ ಕೇನಚಿದರ್ಥೇನ ಸ್ವಾಶ್ರಿತಸ್ಯ ಗತಾಯುಷಃ ತ್ವರಯಾಗತ್ಯ ದೇವೇನ ಪಾದಾಂತಂ ಗಮಿತೋನ್ತಕಃ

ಯಮನು, ಏನೋ ಕಾರಣದಿಂದ, ಶರಣಾಗತನಾದ ಒಬ್ಬ ಭಕ್ತನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದು, ದೇವರ ಪಾದಗಳ ಬಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು.

ಸ್ವವಾಹನಮವಿಜ್ಞಾಯ ವೃಷೇನ್ದ್ರಂ ವಡವಾನಲಃ ಸಗಲಗ್ರಹಮಾನೀತಸ್ತತೋ ಽಸ್ತ್ಯೇಕೋದಕಂ ಜಗತ್

ತಾನೇನು ತನ್ನ ವಾಹನವಾದ ಮಹಾ ಎಮ್ಮೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸದೆ, ಅಗ್ನಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಾಗ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ನೀರಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಅಲೋಕವಿದಿತೈಸ್ತೈಸ್ತೈರ್ವೃತ್ತೈರಾನನ್ದಸುನ್ದರೈಃ ಅಂಗಹಾರಸ್ವಸೇನೇದಮಸಕೃಚ್ಚಾಲಿತಂ ಜಗತ್

ಲೋಕಕ್ಕೆ ಗೊತ್ತಾಗದ ಆ ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ಆನಂದದಾಯಕ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ, ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ನಡುಗಿದವು.

ಶಾನ್ತ ಏವ ಸದಾ ಸರ್ವಮನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ಚೇಚ್ಛಿವಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಪೂರಯೇದೇವ ಕಥಂ ಶಕ್ತೇನ ಮೋಚಯೇತ್

ಯಾವಾಗಲೂ ಶಾಂತನಾದ ಶಿವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಯಾರನ್ನು ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಬಹುದು?

ಅನಾದಿಕರ್ಮ ವೈಚಿತ್ರ್ಯಮಪಿ ನಾತ್ರ ನಿಯಾಮಕಮ್ ಕಾರಣಂ ಖಲು ಕರ್ಮಾಪಿ ಭವೇದೀಶ್ವರಕಾರಿತಮ್

ಆದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇರುವ ಕರ್ಮಗಳ ವೈವಿಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರಕವಲ್ಲ; ಕಾರಣವೆಂದರೂ ಕೂಡ, ಆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಇಶ್ವರನೇ ನಡೆಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕಿಮತ್ರ ಬಹುನೋಕ್ತೇನ ನಾಸ್ತಿಕ್ಯಂ ಹೇತುಕಾರಕಮ್ ಯಥಾ ಹ್ಯಾಶು ನಿವರ್ತೇತ ತಥಾ ಕಥಯ ಮಾರುತ

ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದೇಕೆ? ನಾಸ್ತಿಕತೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ; ಹೇ ಮಾರುತ, ಅದು ಹೇಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದೂರವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳು.

ಸ್ಥನೇ ಸಂಶಯಿತಂ ವಿಪ್ರಾ ಭವದ್ಭಿರ್ಹೇತುಚೋದಿತೈಃ ಜಿಜ್ಞಾಸಾ ಹಿ ನ ನಾಸ್ತಿಕ್ಯಂ ಸಾಧಯೇತ್ಸಾಧುಬುದ್ಧಿಷು

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನಿಮ್ಮ ತರ್ಕದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಸಂಶಯಗಳು ಯುಕ್ತಿಯುತವಾಗಿವೆ; ಯಾಕಂದರೆ, ವಿಚಾರಮಾಡುವುದು ಸದ್ಬುದ್ಧಿಯವರಿಗೆ ನಾಸ್ತಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಮಣಮತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸತಾಮ್ಮೋಹನಿವರ್ತಕಮ್ ಅಸತಾಂ ತ್ವನ್ಯಥಾಭಾವಃ ಪ್ರಸಾದೇನ ವಿನಾ ಪ್ರಭೋಃ

ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಸತ್ಯಜ್ಞರಿಗೆ ಮೋಹವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ದುಷ್ಟರಿಗೆ, ಪ್ರಭುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಿವಸ್ಯ ಪರಿಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಪರಾನುಗ್ರಹಮನ್ತರಾ ನ ಕಿಂಚಿದಪಿ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಸಾಧು ವಿನಿಶ್ಚಿತಮ್

ಪೂರ್ಣನಾದ ಶಿವನ ಪರಮಾನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ವಭಾವ ಏವ ಪರ್ಯಾಪ್ತಃ ಪರಾನುಗ್ರಹಕರ್ಮಣಿ ಅನ್ಯಥಾ ನಿಸ್ಸ್ವಭವೇನ ನ ಕಿಮಪ್ಯನುಗೃಹ್ಯತೇ

ಪರಮಾನುಗ್ರಹದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಭಾವವೇ ಸಾಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸ್ವಭಾವವಿಲ್ಲದವನು ಏನನ್ನೂ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಾರನು.

ಪರಂ ಸರ್ವಮನುಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಪಶುಪಾಶಾತ್ಮಕಂ ಜಗತ್ ಪರಸ್ಯಾನುಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ತು ಪತ್ಯುರಾಜ್ಞಾಸಮನ್ವಯಃ

ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಪಶುಪಾಶರೂಪವಾದ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಪರಮಾನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ, ಪತಿಯ ಆದೇಶವೇ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪತಿರಾಜ್ಞಾಪಕಃ ಸರ್ವಮನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸರ್ವದಾ ತದರ್ಥಮರ್ಥಸ್ವೀಕಾರೇ ಪರತಂತ್ರಃ ಕಥಂ ಶಿವಃ

ಪತಿ ಆದೇಶಕೊಡುವವನಾಗಿ ಸದಾ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಶಿವನು ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಅವಲಂಬನನಾಗಬಹುದು?

ಅನುಗ್ರಾಹ್ಯನಪೇಕ್ಷೋ ಽಸ್ತಿ ನ ಹಿ ಕಶ್ಚಿದನುಗ್ರಹಃ ಅತಃ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಶಬ್ದಾರ್ಥಾನನಪೇಕ್ಷತ್ವಲಕ್ಷಣಃ

ಅನುಗ್ರಹವು ಅನುಗ್ರಹಪಾತ್ರನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಅವಲಂಬನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು.

ಏತತ್ಪುನರನುಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಪರತಂತ್ರಂ ತದಿಷ್ಯತೇ ಅನುಗ್ರಹಾದೃತೇ ತಸ್ಯ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತ್ಯೋರನನ್ವಯಾತ್

ಆದರೆ, ಅನುಗ್ರಹಪಾತ್ರನು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಅವಲಂಬಿತನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಅನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಅವನಿಗೆ ಭೋಗ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷ ಯಾವುದು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಮೂರ್ತಾತ್ಮನೋ ಽಪ್ಯನುಗ್ರಾಹ್ಯಾ ಶಿವಾಜ್ಞಾನನಿವರ್ತನಾತ್ ಅಜ್ಞಾನಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ಶಮ್ಭೋರ್ನ ಕಿಂಚಿದಿಹ ವಿದ್ಯತೇ

ರೂಪವಿರುವವರಿಗೂ ಶಿವನ ಆದೇಶದಿಂದ ಅನುಗ್ರಹ ವಾಪಸ್ಸಾಗಬಹುದು; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಂಭುವಿನ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗದ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಯೇನೋಪಲಭ್ಯತೇ ಽಸ್ಮಾಭಿಸ್ಸಕಲೇನಾಪಿ ನಿಷ್ಕಲಃ ಸ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮಾ ಶಿವಃ ಶೈವಮೂರ್ತಿರಿತ್ಯುಪಚರ್ಯತೇ

ನಾವು ರೂಪದ ಮೂಲಕ ರೂಪರಹಿತನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆ ರೂಪವೇ ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಶೈವ ರೂಪ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನ ಹ್ಯಸೌ ನಿಷ್ಕಲಃ ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛಿವಃ ಪರಮಕಾರಣಮ್ ಸಾಕಾರೇಣಾನುಭಾವೇನ ಕೇನಾಪ್ಯನುಪಲಕ್ಷಿತಃ

ರೂಪರಹಿತನಾದ ಶಿವನು, ಪರಮ ಕಾರಣಸ್ವರೂಪನು, ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ರೂಪದ ಮೂಲಕ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಮಾಣಗಮ್ಯತಾಮಾತ್ರಂ ತತ್ಸ್ವಭಾವೋಪಪಾದಕಮ್ ನ ತಾವತಾತ್ರೋಪೇಕ್ಷಾಧೀರುಪಲಕ್ಷಣಮಂತರಾ

ಅವನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸಲು ಈ ರೀತಿಯ ಹೆಸರು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವೂ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯವರ್ತಿತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ.

ಆತ್ಮೋಪಮೋಲ್ವಣಂ ಸಾಕ್ಷಾನ್ಮೂರ್ತಿರೇವ ಹಿ ಕಾಚನ ಶಿವಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿರ್ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮಾ ಪರಸ್ತಸ್ಯೋಪಲಕ್ಷಣಮ್

ನಿಜವಾಗಿ, ಸ್ವಂತನನ್ನು ಹೋಲುವ ರೂಪವನ್ನೇ 'ರೂಪ' ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ರೂಪಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಿವನ ರೂಪವು ಅವನ ಪರಮತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠೇಷ್ವನಾರೂಢೋ ನ ವಹ್ನಿರುಪಲಭ್ಯತೇ ಏವಂ ಶಿವೋ ಽಪಿ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮನ್ಯನಾರೂಢ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಿಃ

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಮರದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಹೊತ್ತಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ರೂಪಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾಗ್ನಿಮಾನಯೇತ್ಯುಕ್ತೇ ಜ್ವಲತ್ಕಾಷ್ಠಾದೃತೇ ಸ್ವಯಮ್ ನಾಗ್ನಿರಾನೀಯತೇ ತದ್ವತ್ಪೂಜ್ಯೋ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮನಾ ಶಿವಃ

'ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಹೊತ್ತಿರುವ ಮರವಿಲ್ಲದೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ತರುವ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಶಿವನನ್ನು ರೂಪಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.