ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಅಗ್ನೇರಮೃತನಿಷ್ಪತ್ತಿರಮೃತೇನಾಗ್ನಿರೇಧತೇ ಅತ ಏವ ಹಿ ವಿಕ್ರಾನ್ತಮಗ್ನೀಷೋಮಂ ಜಗದ್ಧಿತಮ್

ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಅಮೃತವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅಮೃತದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯು ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಗ್ನಿ-ಸೋಮ ತತ್ವವು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹಿತವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.

ಹವಿಷೇ ಸಸ್ಯಸಮ್ಪತ್ತಿರ್ವೃಷ್ಟಿಃ ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಯೇ ವೃಷ್ಟೇರೇವ ಹವಿಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನೀಷೋಮಧೃತಂ ಜಗತ್

ಹವನದಿಂದ ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಮಳೆಯು ಧಾನ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ. ಹವನದಿಂದ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಜಗತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮದಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರೂರ್ಧ್ವಂ ಜ್ವಲತ್ಯೇಷ ಯಾವತ್ಸೌಮ್ಯಂ ಪರಾಮೃತಮ್ ಯಾವದಗ್ನ್ಯಾಸ್ಪದಂ ಸೌಮ್ಯಮಮೃತಂ ಚ ಸ್ರವತ್ಯಧಃ

ಅಗ್ನಿಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತದೆ, ಚಂದ್ರನ ಅಮೃತವರೆಗೆ; ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನವರೆಗೆ ಚಂದ್ರನ ಅಮೃತವು ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ಅತ ಏವ ಹಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿರಧಸ್ತಾಚ್ಛಕ್ತಿರೂರ್ಧ್ವತಃ ಯಾವದಾದಹನಂ ಚೋರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚಾಪ್ಲಾವನಂ ಭವೇತ್

ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯು ಕೆಳಗಿದೆ, ಶಕ್ತಿಯು ಮೇಲಿದೆ; ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಹನ, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆವಾಹನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಆಧಾರಶಕ್ತ್ಯೈವ ಧೃತಃ ಕಾಲಾಗ್ನಿರಯಮೂರ್ಧ್ವಗಃ ತಥೈವ ನಿಮ್ನಗಃ ಸೋಮಶ್ಶಿವಶಕ್ತಿಪದಾಸ್ಪದಃ

ಈ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯು ಆಧಾರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುವ ಸೋಮನು ಶಿವಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

ಶಿವಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಶಕ್ತಿರೂರ್ಧ್ವಂ ಶಕ್ತಿರಧಃ ಶಿವಃ ತದಿತ್ಥಂ ಶಿವಶಕ್ತಿಭ್ಯಾನ್ನಾವ್ಯಾಪ್ತಮಿಹ ಕಿಞ್ಚನ

ಶಿವನು ಮೇಲಿರುವನು, ಶಕ್ತಿಯು ಕೆಳಗಿರುವಳು; ಶಕ್ತಿಯು ಮೇಲಿರುವಳು, ಶಿವನು ಕೆಳಗಿರುವನು. ಹೀಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯು ತುಂಬದಂತಹುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ.

ಅಸಕೃಚ್ಚಾಗ್ನಿನಾ ದಗ್ಧಂ ಜಗದ್ಯದ್ಭಸ್ಮಸಾತ್ಕೃತಮ್ ಅಗ್ನೇರ್ವೀರ್ಯಮಿದಂ ಚಾಹುಸ್ತದ್ವೀರ್ಯಂ ಭಸ್ಮ ಯತ್ತತಃ

ಅಗ್ನಿಯು ಜಗತ್ತನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸುಟ್ಟು, ಅದನ್ನು ಭಸ್ಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಯ ಶಕ್ತಿ ಆ ಭಸ್ಮದಲ್ಲಿದೆ.

ಯಶ್ಚೇತ್ಥಂ ಭಸ್ಮಸದ್ಭಾವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸ್ನಾತಿ ಚ ಭಸ್ಮನಾ ಅಗ್ನಿರಿತ್ಯಾದಿಭಿರ್ಮನ್ತ್ರೈರ್ಬದ್ಧಃ ಪಾಶಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ

ಯಾರು ಈ ರೀತಿ ಭಸ್ಮದ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತು, ಅಗ್ನಿ ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಛರಿಸಿ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ನೇರ್ವೀರ್ಯಂ ತು ಯದ್ಭಸ್ಮ ಸೋಮೇನಾಪ್ಲಾವಿತಮ್ಪುನಃ ಅಯೋಗಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಕೃತೇರಧಿಕಾರಾಯ ಕಲ್ಪತೇ

ಅಗ್ನಿಯ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಸೋಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದರೆ, ಅಯೋಗದ ವಿಧಾನದಿಂದ ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯೋಗಯುಕ್ತ್ಯಾ ತು ತದ್ಭಸ್ಮ ಪ್ಲಾವ್ಯಮಾನಂ ಸಮನ್ತತಃ ಶಾಕ್ತೇನಾಮೃತವರ್ಷೇಣ ಚಾಧಿಕಾರಾನ್ನಿವರ್ತಯೇತ್

ಆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಯೋಗದ ವಿಧಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶಕ್ತಿಯ ಅಮೃತವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅತೋ ಮೃತ್ಯುಂಜಯಾಯೇತ್ಥಮಮೃತಪ್ಲಾವನಂ ಸದಾ ಶಿವಶಕ್ತ್ಯಮೃತಸ್ಪರ್ಶೇ ಲಬ್ಧಂ ಯೇನ ಕುತೋ ಮೃತಿಃ

ಆದಕಾರಣ, ಸದಾ ಹೀಗೆ ಅಮೃತದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಅಮೃತವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದವನು ಹೇಗೆ ಮರಣವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು?

ಯೋ ವೇದ ದಹನಂ ಗುಹ್ಯಂ ಪ್ಲಾವನಂ ಚ ಯಥೋದಿತಮ್ ಅಗ್ನೀಷೋಮಪದಂ ಹಿತ್ವಾ ನ ಸ ಭೂಯೋ ಽಭಿಜಾಯತೇ

ಯಾರು ಗುಪ್ತವಾದ ಸುಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿ ಸ್ನಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

ಶಿವಾಗ್ನಿನಾ ತನುಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಶಕ್ತಿಸೌಮ್ಯಾ ಮೃತೇನ ಯಃ ಪ್ಲಾವಯೇದ್ಯೋಗಮಾರ್ಗೇಣ ಸೋ ಽಮೃತತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ

ಯಾರು ಶಿವಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಶಕ್ತಿಯ ಅಮೃತದಿಂದ ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಹೃದಿ ಕೃತ್ವೇಮಮರ್ಥಂ ವೈ ದೇವೇನ ಸಮುದಾಹೃತಮ್ ಅಗ್ನೀಷೋಮಾತ್ಮಕಂ ವಿಶ್ವಂ ಜಗದಿತ್ಯನುರೂಪತಃ

ಈ ದೇವರು ಹೇಳಿದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಈ ಜಗತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ನಿವೇದಯಾಮಿ ಜಗತೋ ವಾಗರ್ಥಾತ್ಮ್ಯಂ ಕೃತಂ ಯಥಾ ಷಡಧ್ವವೇದನಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಮಾಸಾನ್ನ ತು ವಿಸ್ತರಾತ್

ಈ ಜಗತ್ತಿನ ವಾಕ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು, ಮತ್ತು ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ನಾಸ್ತಿ ಕಶ್ಚಿದಶಬ್ದಾರ್ಥೋ ನಾಪಿ ಶಬ್ದೋ ನಿರರ್ಥಕಃ ತತೋ ಹಿ ಸಮಯೇ ಶಬ್ದಸ್ಸರ್ವಸ್ಸರ್ವಾರ್ಥಬೋಧಕಃ

ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಶಬ್ದವಿಲ್ಲದ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಶಬ್ದಕ್ಕೂ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದಂತಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದವೂ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪರಿಣಾಮೋ ಽಯಂ ದ್ವಿಧಾ ಶಬ್ದಾರ್ಥಭಾವನಾ ತಾಮಾಹುಃ ಪ್ರಾಕೃತೀಂ ಮೂರ್ತಿಂ ಶಿವಯೋಃ ಪರಮಾತ್ಮನೋಃ

ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ: ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಇದನ್ನು ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶಬ್ದಾತ್ಮಿಕಾ ವಿಭೂತಿರ್ಯಾ ಸಾ ತ್ರಿಧಾ ಕಥ್ಯತೇ ಬುಧೈಃ ಸ್ಥೂಲಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಪರಾ ಚೇತಿ ಸ್ಥೂಲಾ ಯಾ ಶ್ರುತಿಗೋಚರಾ

ಶಬ್ದಸ್ವರೂಪವಾದ ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಾ. ಸ್ಥೂಲವೆಂದರೆ ಕೇಳುವ ಮೂಲಕ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದದು.

ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಚಿನ್ತಾಮಯೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಚಿಂತಯಾ ರಹಿತಾ ಪರಾ ಯಾ ಶಕ್ತಿಃ ಸಾ ಪರಾ ಶಕ್ತಿಶ್ಶಿವತತ್ತ್ವಸಮಾಶ್ರಯಾ

ಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂದರೆ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಪರಾ ಎಂದರೆ ಚಿಂತನೆಯಿಲ್ಲದದು. ಆ ಶಕ್ತಿ ಪರಾ ಶಕ್ತಿ, ಶಿವತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವದು.

ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಸಮಾಯೋಗಾದಿಚ್ಛೋಪೋದ್ಬಲಿಕಾ ತಥಾ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಸಮಷ್ಟ್ಯಾತ್ಮಾ ಶಕ್ತಿತತ್ತ್ವಸಮಾಖ್ಯಯಾ

ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದಾಗುವುದರಿಂದ ಅದು ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಮೂಹರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದು ಶಕ್ತಿತತ್ತ್ವವೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಸಮಸ್ತಕಾರ್ಯಜಾತಸ್ಯ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿತಾಂ ಗತಾ ಸೈವ ಕುಣ್ಡಲಿನೀ ಮಾಯಾ ಶುದ್ಧಾಧ್ವಪರಮಾ ಸತೀ

ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವಳು, ಆಕೆ ಕುಂಡಲಿನಿ, ಮಾಯೆ, ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದ ಪರಮ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಳು.

ಸಾ ವಿಭಾಗಸ್ವರೂಪೈವ ಷಡಧ್ವಾತ್ಮಾ ವಿಜೃಂಭತೇ ತತ್ರ ಶಬ್ದಾಸ್ತ್ರಯೋ ಽಧ್ವಾನಸ್ತ್ರಯಶ್ಚಾರ್ಥಾಃ ಸಮೀರಿತಾಃ

ಆಕೆ ವಿಭಾಗಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಶಬ್ದಕ್ಕೆ, ಮೂರು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸರ್ವೇಷಾಮಪಿ ವೈ ಪುಂಸಾಂ ನೈಜಶುದ್ಧ್ಯನುರೂಪತಃ ಲಯಭೋಗಾಧಿಕಾರಾಸ್ಸ್ಯುಸ್ಸರ್ವತತ್ತ್ವವಿಭಾಗತಃ

ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೆ, ಅವರ ಸ್ವಂತ ಶುದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ತತ್ತ್ವಗಳ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಲಯ ಅಥವಾ ಭೋಗದ ಅಧಿಕಾರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಲಾಭಿಸ್ತಾನಿ ತತ್ತ್ವಾನಿ ವ್ಯಾಪ್ತಾನ್ಯೇವ ಯಥಾತಥಮ್ ಪರಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೃತೇರಾದೌ ಪಞ್ಚಧಾ ಪರಿಣಾಮತಃ

ಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆ ತತ್ವಗಳು, ಪರಮ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಐದು ವಿಧವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಾಗ, ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಕಲಾಶ್ಚ ತಾ ನಿವೃತ್ತ್ಯಾದ್ಯಾಃ ಪರ್ಯಾಪ್ತಾ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ ಮಂತ್ರಾಧ್ವಾ ಚ ಪದಾಧ್ವಾ ಚ ವರ್ಣಾಧ್ವಾ ಚೇತಿ ಶಬ್ದತಃ

ಆ ಕಲೆಗಳು ನಿವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಂತ್ರಪಥ, ಪದಪಥ, ವರ್ಣಪಥ ಎಂಬುವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಭುವನಾಧ್ವಾ ಚ ತತ್ತ್ವಾಧ್ವಾ ಕಲಾಧ್ವಾ ಚಾರ್ಥತಃ ಕ್ರಮಾತ್ ಅತ್ರಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವ್ಯಾಪ್ಯವ್ಯಾಪಕತೋಚ್ಯತೇ

ಭುವನಪಥ, ತತ್ವಪಥ, ಕಲಾಪಥ ಎಂಬುವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅರ್ಥದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಾಪನೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಂತ್ರಾಃ ಸರ್ವೈಃ ಪದೈರ್ವ್ಯಾಪ್ತಾ ವಾಕ್ಯಭಾವಾತ್ಪದಾನಿ ಚ ವರ್ಣೈರ್ವರ್ಣಸಮೂಹಂ ಹಿ ಪದಮಾಹುರ್ವಿಪಶ್ಚಿತಃ

ಮಂತ್ರಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವಾಕ್ಯಗಳು ಪದಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಪದಗಳು ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ವರ್ಣಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಪದವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವರ್ಣಾಸ್ತು ಭುವನೈರ್ವ್ಯಾಪ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ತೇಷೂಪಲಂಭನಾತ್ ಭುವನಾನ್ಯಪಿ ತತ್ತ್ವೌಘೈರುತ್ಪತ್ತ್ಯಾಂತರ್ಬಹಿಷ್ಕ್ರಮಾತ್

ವರ್ಣಗಳು ಭುವನಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಭುವನಗಳು ತತ್ವಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ಹೊರಗೆ ಹರಡುತ್ತವೆ.

ವ್ಯಾಪ್ತಾನಿ ಕಾರಣೈಸ್ತತ್ತ್ವೈರಾರಬ್ಧತ್ವಾದನೇಕಶಃ ಅಂತರಾದುತ್ಥಿತಾನೀಹ ಭುವನಾನಿ ತು ಕಾನಿಚಿತ್

ಅವುಗಳು ಕಾರಣ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭುವನಗಳು ಒಳಗಿಂದ ಉದಯವಾಗುತ್ತವೆ.