ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ತತಃ ಪ್ರಾಚೇತಸೋ ದಕ್ಷೋ ಜಜ್ಞೇ ವೈ ಚಾಕ್ಷುಷೇ ಽನ್ತರೇ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷಃ ಪೌತ್ರಃ ಪುತ್ರಶ್ಚೈವ ಪ್ರಚೇತಸಾಮ್

ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಚೇತಸನ ಮಗನಾದ ದಕ್ಷನು ಚಾಕ್ಷುಷ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಭೃಗ್ವಾದಯೋ ಽಪಿ ಜಾತಾ ವೈ ಮನೋರ್ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ತು ಅಂತರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯಜ್ಞೇ ವಾರುಣೀಂ ಬಿಭ್ರತಸ್ತನುಮ್

ಭೃಗು ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಕೂಡ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ವಾರುಣೀ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ತದಾ ದಕ್ಷಸ್ಯ ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಯಜ್ಞೇ ತಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ ಮಹೇಶಃ ಕೃತವಾನ್ವಿಘ್ನಂ ಮನಾ ವವಸ್ವತೇ ಸತಿ

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದುಷ್ಟಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ದಕ್ಷನ ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶನು ವಿಘ್ನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು, ವೈವಸ್ವತ ಮನುವು ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ.

ಕಥಂ ದಕ್ಷಸ್ಯ ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ ಮಹೇಶಃ ಕೃತವಾನ್ ವಿಘ್ನಮೇತದಿಚ್ಛಾಮ ವೇದಿತುಮ್

ದುಷ್ಟಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ದಕ್ಷನು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶನು ಹೇಗೆ ವಿಘ್ನ ಉಂಟುಮಾಡಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.

ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಜಗತೋ ಮಾತುರಪಿ ದೇವ್ಯಾಸ್ತಪೋಬಲಾತ್ ಪಿತೃಭಾವಮುಪಾಗಮ್ಯ ಮುದಿತೇ ಹಿಮವದ್ಗಿರೌ

ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿಯಾದ ದೇವಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಹಿಮವಂತನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ, ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇದ್ದಳು.

ದೇವೇ ಽಪಿ ತತ್ಕೃತೋದ್ವಾಹೇ ಹಿಮವಚ್ಛಿಖರಾಲಯೇ ಸಂಕೀಡತಿ ತಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ಕಾಲೇ ಬಹುತರೇ ಗತೇ

ದೇವತೆಗಳು ಅವಳ ವಿವಾಹವನ್ನು ಹಿಮವಂತ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ನಂತರ ಅವಳು ಅವನ ಜೊತೆ ಆನಂದದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು.

ವೈವಸ್ವತೇ ಽಂತರೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ದಕ್ಷಃ ಪ್ರಾಚೇತಸಃ ಸ್ವಯಮ್ ಅಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ಽನ್ವಪದ್ಯತ

ವೈವಸ್ವತ ಯುಗ ಬಂದಾಗ, ಪ್ರಚೇತಸನ ಮಗನಾದ ದಕ್ಷನು ಸ್ವತಃ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು.

ತತೋ ಹಿಮವತಃ ಪೃಷ್ಠೇ ದಕ್ಷೋ ವೈ ಯಜ್ಞಮಾಹರತ್ ಗಂಗಾದ್ವಾರೇ ಶುಭೇ ದೇಶೇ ಋಷಿಸಿದ್ಧನಿಷೇವಿತೇ

ನಂತರ ದಕ್ಷನು ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ, ಗಂಗಾದ್ವಾರದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಋಷಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ವಾಸಿಸುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

ತಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ಮಖೇದೇವಾಃ ಸರ್ವೇ ಶಕ್ರ ಪುರೋಗಮಾಃ ಗಮನಾಯ ಸಮಾಗಮ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮಾಪೇದಿರೇ ತದಾ

ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಸೇರಿ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

ಆದಿತ್ಯಾ ವಸವೋ ರುದ್ರಾಸ್ಸಾಧ್ಯಾಸ್ಸಹ ಮರುದ್ಗಣೈಃ ಊಷ್ಮಪಾಃ ಸೋಮಪಾಶ್ಚೈವ ಆಜ್ಯಪಾ ಧೂಮಪಾಸ್ತಥಾ

ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರು, ಮರುದ್ಗಣಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಊಷ್ಮಪರು, ಸೋಮಪರು, ಆಜ್ಯಪರು, ಧೂಮಪರು ಕೂಡ ಬಂದರು.

ಅಶ್ವಿನೌ ಪಿತರಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಚಾನ್ಯೇ ಮಹರ್ಷಯಃ ವಿಷ್ಣುನಾ ಸಹಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ವಾಗತಾ ಯಜ್ಞಭಾಗಿನಃ

ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜೊತೆ ಸೇರಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೇವಕುಲಂ ಸರ್ವಮೀಶ್ವರೇಣ ವಿನಾಗತಮ್ ದಧೀಚೋ ಮನ್ಯುನಾವಿಷ್ಟೋ ದಕ್ಷಮೇವಮಭಾಷತ

ಈಶ್ವರನಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳೂ ಸೇರಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದಧೀಚಿ ಕೋಪದಿಂದ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು:

ಅಪ್ರಪೂಜ್ಯೇ ಚೈವ ಪೂಜಾ ಪೂಜ್ಯಾನಾಂ ಚಾಪ್ಯ ಪೂಜನೇ ನರಃ ಪಾಪಮವಾಪ್ನೋತಿ ಮಹದ್ವೈ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ

ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲದವನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯರನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ ಹೋದರೆ, ಮನುಷ್ಯನು ದೊಡ್ಡ ಪಾಪವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಅಸತಾಂ ಸಂಮತಿರ್ಯತ್ರ ಸತಾಮವಮತಿಸ್ತಥಾ ದಂಡೋ ದೇವಕೃತಸ್ತತ್ರ ಸದ್ಯಃ ಪತತಿ ದಾರುಣಃ

ದುಷ್ಟರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದರೆ, ದೇವತೆಗಳ ಶಿಕ್ಷೆ ತಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ವಿಪ್ರರ್ಷಿಃ ಪುನರ್ದಕ್ಷಮಭಾಷತ ಪೂಜ್ಯಂ ತು ಪಶುಭರ್ತಾರಂ ಕಸ್ಮಾನ್ನಾರ್ಚಯಸೇ ಪ್ರಭುಮ್

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಆ ಮಹರ್ಷಿಯು ಮತ್ತೆ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಕೇಳಿದನು: 'ಪಶುಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ?'

ಸಂತಿ ಮೇ ಬಹವೋ ರುದ್ರಾಃ ಶೂಲಹಸ್ತಾಃ ಕಪರ್ದಿನಃ ಏಕಾದಶಾವಸ್ಥಿತಾ ಯೇ ನಾನ್ಯಂ ವೇದ್ಮಿ ಮಹೇಶ್ವರಮ್

ನನ್ನಿಗೆ ಹಲವಾರು ರುದ್ರರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತ್ರಿಶೂಲ ಹಿಡಿದು, ಜಟಾಧಾರಿ, ಹನ್ನೊಂದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶ್ವರನಂತೆ ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ನಾನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಿಮೇಭಿರಮರೈರನ್ಯೈಃ ಪೂಜಿತೈರಧ್ವರೇ ಫಲಮ್ ರಾಜಾ ಚೇದಧ್ವರಸ್ಯಾಸ್ಯ ನ ರುದ್ರಃ ಪೂಜ್ಯತೇ ತ್ವಯಾ

ರಾಜನೇ, ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನೀನು ರುದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ, ಇತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?

ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಮಹೇಶಾನಾಂ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಯಃ ಪ್ರಭುರವ್ಯಯಃ ಬ್ರಹ್ಮಾದಯಃ ಪಿಶಾಚಾಂತಾ ಯಸ್ಯ ಕೈಂಕರ್ಯವಾದಿನಃ

ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದ ಒಡೆಯನು. ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಪಿಶಾಚಿಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಸೇವಕರು.

ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಪರಶ್ಚೈವ ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ ಯಃ ಪರಃ ಚಿಂತ್ಯತೇ ಯೋಗವಿದ್ವದ್ಭಿ ಋಷಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ

ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿಗಿಂತಲೂ, ಜೀವಾತ್ಮನಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲು. ಅವನನ್ನು ಯೋಗಿಗಳು, ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡ ಋಷಿಗಳು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಕ್ಷರಂ ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಹ್ಯಸಚ್ಚ ಸದಸಚ್ಚ ಯತ್ ಅನಾದಿಮಧ್ಯನಿಧನಮಪ್ರತರ್ಕ್ಯಂ ಸನಾತನಮ್

ಅವನು ಪರಮ, ನಾಶವಿಲ್ಲದ ಬ್ರಹ್ಮ. ಅವನು ಇರುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಇಲ್ಲದೂ ಅಲ್ಲ, ಆರಂಭವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಧ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯ, ಶಾಶ್ವತನು.

ಯಃ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಚೈವ ಸಂಹರ್ತಾ ಭರ್ತಾ ಚೈವ ಮಹೇಶ್ವರಃ ತಸ್ಮಾದನ್ಯಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಶಂಕರಾತ್ಮಾನಮಧ್ವರೇ

ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಸಂಹಾರಕ, ಪಾಲಕ—ಮಹೇಶ್ವರನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನಂತೆ ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಏತನ್ಮಖೇಶಸ್ಯ ಸುವರ್ಣಪಾತ್ರೇ ಹವಿಃ ಸಮಸ್ತಂ ವಿಧಿಮಂತ್ರಪೂತಮ್ ವಿಷ್ಣೋರ್ನಯಾಮ್ಯಪ್ರತಿಮಸ್ಯ ಭಾಗಂ ಪ್ರಭೋರ್ವಿಭಜ್ಯಾವಹನೀಯಮದ್ಯ

ಈ ಯಜ್ಞಪದಾರ್ಥವನ್ನು, ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಗೊಂಡು, ಇಂದು ಸುವರ್ಣಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಯಜ್ಞದ ಒಡೆಯನಾದ ಅವಿನಾಭಾವ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಯಸ್ಮಾನ್ನಾರಾಧಿತೋ ರುದ್ರಸ್ಸರ್ವದೇವೇಶ್ವರೇಶ್ವರಃ ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷ ತವಾಶೇಷೋ ಯಜ್ಞೋ ಽಯಂ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ

ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ದೇವರಾದ ರುದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ದಕ್ಷನೇ, ನಿನ್ನ ಈ ಯಜ್ಞವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ವಚನಂ ಕ್ರುದ್ಧೋ ದಧೀಚೋ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ ನಿರ್ಗಮ್ಯ ಚ ತತೋ ದೇಶಾಜ್ಜಗಾಮ ಸ್ವಕಮಾಶ್ರಮಮ್

ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ಮಹರ್ಷಿ ದಧೀಚಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ನಿರ್ಗತೇ ಽಪಿ ಮುನೌ ತಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ ದಕ್ಷಂ ನ ತತ್ಯಜುಃ ಅವಶ್ಯಮನುಭಾವಿತ್ವಾದನರ್ಥಸ್ಯ ತು ಭಾವಿನಃ

ಆ ಮುನಿಯು ಹೋದರೂ ದೇವತೆಗಳು ದಕ್ಷನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಭವಿಸಬೇಕಾದ ಅನರ್ಥವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಅವರ ವಿಧಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ತು ಜ್ಞಾತ್ವೈತತ್ಸರ್ವಮೀಶ್ವರಾತ್ ದಗ್ಧುಂ ದಕ್ಷಾಧ್ವರಂ ವಿಪ್ರಾ ದೇವೀ ದೇವಮಚೋದಯತ್

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಈಶ್ವರನಿಂದ ತಿಳಿದು, ದೇವಿಯು ದೇವರನ್ನು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ.

ದೇವ್ಯಾ ಸಂಚೋದಿತೋ ದೇವೋ ದಕ್ಷಾಧ್ವರಜಿಘಾಂಸಯಾ ಸಸರ್ಜ ಸಹಸಾ ವೀರಂ ವೀರಭದ್ರಂ ಗಣೇಶ್ವರಮ್

ದೇವಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ದೇವರು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ವೀರಭದ್ರನೆಂಬ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಗಣಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಸಹಸ್ರವದನಂ ದೇವಂ ಸಹಸ್ರಕಮಲೇಕ್ಷಣಮ್ ಸಹಸ್ರಮುದ್ಗರಧರಂ ಸಹಸ್ರಶರಪಾಣಿಕಮ್

ಆ ದೇವರಿಗೆ ಸಾವಿರ ಮುಖಗಳು, ಸಾವಿರ ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸಾವಿರ ಗದೆಗಳು, ಸಾವಿರ ಬಾಣಗಳ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳು ಇದ್ದವು.

ಶೂಲಟಂಕಗದಾಹಸ್ತಂ ದೀಪ್ತಕಾರ್ಮುಕಧಾರಿಣಮ್ ಚಕ್ರವಜ್ರಧರಂ ಘೋರಂ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಮ್

ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ, ಪರಶು, ಗದೆ ಇದ್ದವು; ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಧನುಸ್ಸು, ಚಕ್ರ, ವಜ್ರ ಹಿಡಿದಿದ್ದನು; ಭಯಾನಕನಾಗಿದ್ದ ಅವನು ಚಂದ್ರಾರ್ಧವನ್ನು ಕಿರೀಟವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದನು.