ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಗೋತ್ರಾಣಿ ನಾಮಭಿಸ್ತೇಷಾಂ ವಾಸಿಷ್ಠಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ಸ್ವಾಯಂಭುವೇ ಽಂತರೇ ಽತೀತಾನ್ಯರ್ಬುದಾನಿ ಶತಾನಿ ಚ

ಆ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ವಸಿಷ್ಠರ ವಂಶಗಳು, ಅವರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ, ಸ್ವಾಯಂಭುವಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿದಿವೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಋಷಿಸರ್ಗಸ್ತು ಸಾನುಬಂಧಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ಸಮಾಸಾದ್ವಿಸ್ತರಾದ್ವಕ್ತುಮಶಕ್ಯೋ ಽಯಮಿತಿ ದ್ವಿಜಾಃ

ಹೀಗಾಗಿ, ಋಷಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅವರ ಸಂತತಿಯನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ದ್ವಿಜರೆ.

ಯೋ ಽಸೌ ರುದ್ರಾತ್ಮಕೋ ಬಹ್ನಿಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಸ್ಸುತಃ ಸ್ವಾಹಾ ತಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾ ಲೇಭೇ ಪುತ್ರಾಂಸ್ತ್ರೀನಮಿತೌಜಸಃ

ಅಗ್ನಿಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ರುದ್ರಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂಬ ಪ್ರಿಯತಮೆಯಿದ್ದಳು. ಅವಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ಬಲಶಾಲಿ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಪಾವಕಃ ಪವಮಾನಶ್ಚ ಶುಚಿರಿತ್ಯೇಷ ತೇ ತ್ರಯಃ ನಿರ್ಮಂಥ್ಯಃ ಪವಮಾನಸ್ಸ್ಯಾದ್ವೈದ್ಯುತಃ ಪಾವಕಸ್ಸ್ಮೃತಃ

ಪಾವಕ, ಪವಮಾನ ಮತ್ತು ಶುಚಿ—ಈ ಮೂವರು ಅವನ ಪುತ್ರರು. ಪವಮಾನನು ಮಥನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಪಾವಕನನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸೂರ್ಯೇ ತಪತಿ ಯಶ್ಚಾಸೌ ಶುಚಿಃ ಸೌರ ಉದಾಹೃತಃ ಹವ್ಯವಾಹಃ ಕವ್ಯವಾಹಃ ಸಹರಕ್ಷಾ ಇತಿ ತ್ರಯಃ

ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಶುಚಿಯನ್ನು ಸೌರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹವ್ಯವಾಹ, ಕವ್ಯವಾಹ ಮತ್ತು ಸಹರಕ್ಷ—ಈ ಮೂವರು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.

ತ್ರಯಾಣಾಂ ಕ್ರಮಶಃ ಪುತ್ರಾ ದೇವಪಿತೃಸುರಾಶ್ಚ ತೇ ಏತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ನವೈವ ತೇ

ಈ ಮೂವರ ಪುತ್ರರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಸುರರು. ಅವರ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಟ್ಟು ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು.

ಕಾಮ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಾಜಸ್ರಕರ್ಮಸು ತ್ರಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ತಪಸ್ವಿನೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸರ್ವೇ ವ್ರತಭೃತಸ್ತಥಾ

ಕಾಮ್ಯ, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾದ ಮೂರು ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಎಲ್ಲರೂ ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಎಲ್ಲರೂ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ವೇ ರುದ್ರಾತ್ಮಕಶ್ಚೈವ ಸರ್ವೇ ರುದ್ರಪರಾಯಣಾಃ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಮುಖೇ ಯತ್ತದ್ಧುತಂ ಸ್ಯಾದೇವ ಕೇನಚಿತ್

ಎಲ್ಲರೂ ರುದ್ರಸ್ವರೂಪಿಗಳು, ಎಲ್ಲರೂ ರುದ್ರನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿರುವವರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾರಾದರೂ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಏನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ,

ತತ್ಸರ್ವಂ ರುದ್ರಮುದ್ದಿಶ್ಯ ದತ್ತಂ ಸ್ಯಾನ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ಇತ್ಯೇವಂ ನಿಶ್ಚಯೋಗ್ನೀನಾಮನುಕ್ರಾಂತೋ ಯಥಾತಥಮ್

ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ರುದ್ರನನ್ನು ನೆನೆದು ಅರ್ಪಿಸಿದಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಅಗ್ನಿಗಳ ವಂಶವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾತಿವಿಸ್ತರತೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಪಿತ್ಃನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಃ ಪರಮ್ ಯಸ್ಮಾತ್ಷಡೃತವಸ್ತೇಷಾಂ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನಿನಾಮ್

ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಪಿತೃಗಳ ಬಗ್ಗೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಆ ಪಿತೃಗಳು ಋತುಗಳಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಋತುಗಳಲ್ಲೇ ಅವರ ಗುರುತು ಇದೆ.

ಋತವಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯೇಷಾ ವೈದಿಕೀ ಶ್ರುತಿಃ ಯುಷ್ಮಾದೃತುಷು ಸರ್ವೇ ಹಿ ಜಾಯಂತೇ ಸ್ಥಾಸ್ನುಜಂಗಮಾ

ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಋತುಗಳೇ ಎಂಬುದು ವೇದದ ಉಪದೇಶ. ಋತುಗಳಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಪಿತರ ಆರ್ತವಾ ಇತಿ ಚ ಶ್ರುತಮ್ ಏವಂ ಪಿತ್ಃಣಾಮೇತೇಷಾಮೃತುಕಾಲಾಭಿಮಾನಿನಾಮ್

ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಋತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ, ಪಿತೃಗಳು ಋತುಗಳ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಆತ್ಮೈಶ್ವರ್ಯಾ ಮಹಾತ್ಮಾನಸ್ತಿಷ್ಠಂತೀಹಾಬ್ಭ್ರಸಂಗಮಾತ್ ಆಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಪಿತರೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಆತ್ಮವಶ್ಯರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಮತ್ತು ಬರ್ಹಿಷದರು ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧದ ಪಿತೃಗಳು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಯಜ್ವಾನಶ್ಚ ಯಜ್ವಾನಃ ಕ್ರಮಾತ್ತೇ ಮೃಹಮೇಧಿನಃ ಸ್ವಧಾಸೂತ ಪಿತೃಭ್ಯಶ್ಚ ದ್ವೇ ಕನ್ಯೇ ಲೋಕವಿಶ್ರುತೇ

ಯಜ್ಞ ಮಾಡದವರೂ, ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೃತ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು. ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಸ್ವಧಾ ಎಂಬವಳು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಎರಡು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಮೇನಾಂ ಚ ಧರಣೀಂ ಚೈವ ಯಾಭ್ಯಾಂ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಧೃತಮ್ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಸುತಾ ಮೇನಾ ಧರಣೀ ಬರ್ಹಿಷತ್ಸುತಾ

ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಧರಣಿ—ಈ ಇಬ್ಬರಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ಧರಿತವಾಗಿದೆ. ಮೇನಾ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರ ಪುತ್ರಿ, ಧರಣಿ ಬರ್ಹಿಷದರ ಪುತ್ರಿ.

ಮೇನಾ ಹಿಮವತಃ ಪತ್ನೀ ಮೈನಾಕಂ ಕ್ರೌಂಚಮೇವ ಚ ಗೌರೀಂ ಗಂಗಾಂ ಚ ಸುಷುವೇ ಭವಾಂಗಾಶ್ಲೇಷಪಾವನೀಮ್

ಹಿಮವಂತನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಮೆನಾ, ಮೈನಾಕ, ಕ್ರೌಂಚ, ಗೌರಿ ಮತ್ತು ಭವದೇವರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪವಿತ್ರಳಾದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಮೇರೋಸ್ತು ಧರಣೀ ಪತ್ನೀ ದಿವ್ಯೌಷಧಿಸಮನ್ವಿತಮ್ ಮಂದರಂ ಸುಷುವೇ ಪುತ್ರಂ ಚಿತ್ರಿಸುನ್ದರಕನ್ಧರಮ್

ಮೇರುಪರ್ವತನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಭೂಮಿ, ದಿವ್ಯೌಷಧಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು, ಸುಂದರವಾದ ಕಂಠವಿರುವ ಮಂದರನನ್ನು ಮಗನಾಗಿ ಹೆತ್ತಳು.

ಸ ಏವ ಮಂದರಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಮೇರುಪುತ್ರಸ್ತಪೋಬಲಾತ್ ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛ್ರೀಕಂಠನಾಥಸ್ಯ ಶಿವಸ್ಯಾವಸಥಂ ಗತಃ

ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಮಂದರನು, ಮೇರುಪರ್ವತನ ಮಗನಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಿವನ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಳವಾಯಿತು.

ಸಾಸೂತಾ ಧರಣೀ ಭೂಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಕನ್ಯಾಶ್ಚ ವಿಶ್ರುತಾಃ ವೇಲಾಂ ಚ ನಿಯತಿಂ ಚೈವ ತೃತೀಯಾಮಪಿ ಚಾಯತಿಮ್

ಆ ಭೂಮಿಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮೂವತ್ತೊಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಜೊತೆಗೆ ವೇಲಾ, ನಿಯತಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಆಯತಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಆಯತಿರ್ನಿಯತಿಶ್ಚೈವ ಪತ್ನ್ಯೌ ದ್ವೇ ಭೃಗುಪುತ್ರಯೋಃ ಸ್ವಾಯಂಭುವೇ ಽಂತರೇ ಪೂರ್ವಂ ಕಥಿತಸ್ತೇ ತದನ್ವಯಃ

ಆಯತಿ ಮತ್ತು ನಿಯತಿ ಎಂಬುವರು ಭೃಗುಮುನಿಯ ಪುತ್ರರ ಪತ್ನಿಯರಾದರು. ಅವರ ವಂಶಾವಳಿ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸುಷುವೇ ಸಾಗರಾದ್ವೇಲಾ ಕನ್ಯಾಮೇಕಾಮನಿಂದಿತಾಮ್ ಸವರ್ಣಾಂ ನಾಮ ಸಾಮುದ್ರೀಂ ಪತ್ನೀಂ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷಃ

ಸಾಗರದಿಂದ ವೇಲಾ ಒಂದು ನಿರ್ದೋಷಳಾದ ಹೆಣ್ಣುಮಗುವನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಆಕೆ ಸಾಗರದ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಸವರ್ಣೆ, ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷನ ಪತ್ನಿಯಾದಳು.

ಸಾಮುದ್ರೀ ಸುಷುವೇ ಪುತ್ರಾನ್ದಶ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಚೇತಸಾ ನಾಮ ಧನುರ್ವೇದಸ್ಯ ಪಾರಗಾಃ

ಸಾಮುದ್ರಿ ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿಷನಿಗೆ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಚೇತಸರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಧನುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರು.

ಯೇಷಾಂ ಸ್ವಾಯಂಭುವೇ ದಕ್ಷಃ ಪುತ್ರತ್ವಮಗಮತ್ಪುರಾ ತ್ರಿಯಮ್ಬಕಸ್ಯ ಶಾಪೇನ ಚಾಕ್ಷುಷಸ್ಯಾಂತರೇ ಮನೋಃ

ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಿ ದಕ್ಷನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅದು ತ್ರ್ಯಂಬಕನ ಶಾಪದಿಂದ, ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು.

ಇತ್ಯೇತೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಾಣಾಂ ಧರ್ಮಾದೀನಾಮ್ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ನಾತಿಸಂಕ್ಷೇಪತೋ ವಿಪ್ರಾ ನಾತಿ ವಿಸ್ತರತಃ ಕ್ರಮಾತ್

ಓ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪುತ್ರರಾದ ಧರ್ಮಾದಿಗಳ ಮಹಾತ್ಮರ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಅತಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿ ವಿವರವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲದೆ ವಿವರಿಸಿದೆನು.

ವರ್ಣಿತಾ ವೈ ಮಯಾ ವಂಶಾ ದಿವ್ಯಾ ದೇವಗಣಾನ್ವಿತಾಃ ಕ್ರಿಯಾವಂತಃ ಪ್ರಜಾವಂತೋ ಮಹರ್ಧಿಭಿರಲಂಕೃತಾಃ

ದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಸಂತಾನಸಂಪನ್ನ ಹಾಗೂ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದಿವ್ಯ ವಂಶಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆನು.

ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸಂನಿವೇಶೋ ಽಯಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಸಮುದ್ಭವಃ ನ ಹಿ ಶಕ್ಯಃ ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾತುಂ ವರ್ಷಕೋಟಿಶತೈರಪಿ

ಈ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಪ್ರಜೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ರಾಜ್ಞಾಮಪಿ ಚ ಯೋ ವಂಶೋ ದ್ವಿಧಾ ಸೋ ಽಪಿ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸೂರ್ಯವಂಶಸ್ಸೋಮವಂಶ ಇತಿ ಪುಣ್ಯತಮಃ ಕ್ಷಿತೌ

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶವೂ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಅವು ಸೂರ್ಯವಂಶ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರವಂಶ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ; ಅವು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರವಾದವು.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುರಮ್ಬರೀಷಶ್ಚ ಯಯಾತಿರ್ನಾಹುಷಾದಯಃ ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕಾಃ ಶ್ರುತಾ ಯೇ ಽತ್ರ ತೇ ಪಿ ತದ್ವಂಶಸಂಭವಾಃ

ಇಕ್ಷ್ವಾಕು, ಅಂಬರೀಷ, ಯಯಾತಿ, ನಾಹುಷ ಮತ್ತು ಇತರ ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕರು, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು, ಆ ವಂಶಗಳಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅನ್ಯೇ ಚ ರಾಜಋಷಯೋ ನಾನಾವೀರ್ಯಸಮನ್ವಿತಾ ಕಿಂ ತೈಃ ಫಲಮನುತ್ಕ್ರಾಂತೈರುಕ್ತಪೂರ್ವೈಃ ಪುರಾತನೈಃ

ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ವಿಭಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಫಲಗಳು ಈಗ ಮುಗಿದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?