ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ತದೀಯಾಃ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಯೇತೀತಾಸ್ತೇ ಸಹಸ್ರಶಃ ಪ್ರೀತ್ಯಾಂ ಪುಲಸ್ತ್ಯಭಾರ್ಯಾಯಾಂ ದನ್ತೋಗ್ನಿರಭವತ್ಸುತಃ ಪೂರ್ವಜನ್ಮನಿ ಯೋಗಸ್ತ್ಯಸ್ಸ್ಮೃತಃ ಸ್ವಾಯಂಭುವೇ ಽಂತರೇ

ಅವರ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು. ಪುಲಸ್ತ್ಯನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ದಂತೋಗ್ನಿ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ.

ತತ್ಸಂತತೀಯಾ ಬಹವಃ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಾಃ ಕ್ಷಮಾ ತು ಸುಷುವೇ ಪುತ್ರಾನ್ಪುಲಹಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ

ಅವನ ವಂಶದವರು ಬಹಳಷ್ಟು ಪೌಲಸ್ತ್ಯರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ಷಮೆ ಎಂಬವಳು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪುಲಹನಿಗೆ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಕರ್ದಮಶ್ಚ ಸುರಿಶ್ಚೈವ ಸಹಿಷ್ಣುಶ್ಚೇತಿ ತೇ ತ್ರಯಃ ತ್ರೇತಾಗ್ನಿವರ್ಚಸಸ್ಸರ್ವೇ ಯೇಷಾಂ ವಂಶಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ

ಕರ್ಧಮ, ಸುರಿ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಮೂವರು, ತ್ರೇತಾಗ್ನಿಯಂತಹ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವರು, ತಮ್ಮ ವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಕ್ರತೋಃ ಕ್ರತುಸಮಾನ್ಭಾರ್ಯಾ ಸನ್ನತಿಸ್ಸುಷುವೇ ಸುತಾನ್ ನೈಷಾಂ ಭಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ತೇ ಹ್ಯೂರ್ಧ್ವರೇತಸಃ

ಕ್ರತು ಎಂಬವನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸನ್ನತಿ, ಕ್ರತುಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಅವರ ಹೆಂಡತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಷಷ್ಟಿಸ್ತಾನಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಾಲಖಿಲ್ಯಾ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಾಃ ಅನೂರೋರಗ್ರತೋ ಯಾಂತಿ ಪರಿವಾರ್ಯ ದಿವಾಕರಮ್

ಅವರು ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅರಿಯಲ್ಪಡುವ ಅರವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ. ಅವರು ಅನೂರೋರನ ಮುಂದೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅತ್ರೇರ್ಭಾರ್ಯಾನುಸೂಯಾ ಚ ಪಞ್ಚಾತ್ರೇಯಾನಸೂಯತ ಕನ್ಯಕಾಂ ಚ ಶ್ರುತಿಂ ನಾಮ ಮಾತಾ ಶಂಖಪದಸ್ಯ ಚ

ಅತ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದ ಅನುಸೂಯೆ ಐದು ಅತ್ರೇಯರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಶ್ರುತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೆತ್ತಳು, ಆಕೆ ಶಂಖಪದನ ತಾಯಿ.

ಸತ್ಯನೇತ್ರಶ್ಚ ಹವ್ಯಶ್ಚ ಆಪೋಮೂರ್ತಿಶ್ಶನೈಶ್ಚರಃ ಸೋಮಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಸ್ತ್ವೇತೇ ಪಞ್ಚಾತ್ರೇಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ

ಸತ್ಯನೇತ್ರ, ಹವ್ಯ, ಆಪೋಮೂರ್ತಿ, ಶನೈಶ್ಚರ ಮತ್ತು ಸೋಮ—ಈ ಐದು ಮಂದಿ ಅತ್ರೇಯರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಹ್ಯಾತ್ರೇಯಾಣಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ಸ್ವಾಯಂಭುವೇ ಽಂತರೇ ಽತೀತಾಃ ಶತಶೋ ಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ

ಆ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಆತ್ರೇಯರ ವಂಶದ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಸ್ವಾಯಂಭುವಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಜನಿಸಿ ಹೋದರು.

ಊರ್ಜಾಯಾಂ ತು ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಪುತ್ರಾ ವೈ ಸಪ್ತ ಜಜ್ಞಿರೇ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚ ಸ್ವಸಾ ತೇಷಾಂ ಪುಂಡರೀಕಾ ಸುಮಧ್ಯಮಾ

ಊರ್ಜಾದಿಂದ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ಏಳು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯಳಾದ ಪಂಡರಿಕಾ ಎಂಬ ಸುಂದರ ಕಮರುಳಿದ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದಳು.

ರಜೋ ಗಾತ್ರೋರ್ಧ್ವಬಾಹೂ ಚ ಸವನಶ್ಚಾನಯಶ್ಚ ಯಃ ಸುತಪಾಶ್ಶುಕ್ರ ಇತ್ಯೇತೇ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ರಜಸ್, ಗಾಯತ್ರ, ಊರ್ಧ್ವಬಾಹು, ಸವನ, ಅನಯ, ಸುತಪ, ಶುಕ್ರ—ಈ ಏಳು ಮಂದಿಯನ್ನು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಗೋತ್ರಾಣಿ ನಾಮಭಿಸ್ತೇಷಾಂ ವಾಸಿಷ್ಠಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ಸ್ವಾಯಂಭುವೇ ಽಂತರೇ ಽತೀತಾನ್ಯರ್ಬುದಾನಿ ಶತಾನಿ ಚ

ಆ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ವಸಿಷ್ಠರ ವಂಶಗಳು, ಅವರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ, ಸ್ವಾಯಂಭುವಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿದಿವೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಋಷಿಸರ್ಗಸ್ತು ಸಾನುಬಂಧಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ಸಮಾಸಾದ್ವಿಸ್ತರಾದ್ವಕ್ತುಮಶಕ್ಯೋ ಽಯಮಿತಿ ದ್ವಿಜಾಃ

ಹೀಗಾಗಿ, ಋಷಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅವರ ಸಂತತಿಯನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ದ್ವಿಜರೆ.

ಯೋ ಽಸೌ ರುದ್ರಾತ್ಮಕೋ ಬಹ್ನಿಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಸ್ಸುತಃ ಸ್ವಾಹಾ ತಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾ ಲೇಭೇ ಪುತ್ರಾಂಸ್ತ್ರೀನಮಿತೌಜಸಃ

ಅಗ್ನಿಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ರುದ್ರಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂಬ ಪ್ರಿಯತಮೆಯಿದ್ದಳು. ಅವಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ಬಲಶಾಲಿ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಪಾವಕಃ ಪವಮಾನಶ್ಚ ಶುಚಿರಿತ್ಯೇಷ ತೇ ತ್ರಯಃ ನಿರ್ಮಂಥ್ಯಃ ಪವಮಾನಸ್ಸ್ಯಾದ್ವೈದ್ಯುತಃ ಪಾವಕಸ್ಸ್ಮೃತಃ

ಪಾವಕ, ಪವಮಾನ ಮತ್ತು ಶುಚಿ—ಈ ಮೂವರು ಅವನ ಪುತ್ರರು. ಪವಮಾನನು ಮಥನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಪಾವಕನನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸೂರ್ಯೇ ತಪತಿ ಯಶ್ಚಾಸೌ ಶುಚಿಃ ಸೌರ ಉದಾಹೃತಃ ಹವ್ಯವಾಹಃ ಕವ್ಯವಾಹಃ ಸಹರಕ್ಷಾ ಇತಿ ತ್ರಯಃ

ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಶುಚಿಯನ್ನು ಸೌರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹವ್ಯವಾಹ, ಕವ್ಯವಾಹ ಮತ್ತು ಸಹರಕ್ಷ—ಈ ಮೂವರು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.

ತ್ರಯಾಣಾಂ ಕ್ರಮಶಃ ಪುತ್ರಾ ದೇವಪಿತೃಸುರಾಶ್ಚ ತೇ ಏತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ನವೈವ ತೇ

ಈ ಮೂವರ ಪುತ್ರರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಸುರರು. ಅವರ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಟ್ಟು ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು.

ಕಾಮ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಾಜಸ್ರಕರ್ಮಸು ತ್ರಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ತಪಸ್ವಿನೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸರ್ವೇ ವ್ರತಭೃತಸ್ತಥಾ

ಕಾಮ್ಯ, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾದ ಮೂರು ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಎಲ್ಲರೂ ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಎಲ್ಲರೂ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ವೇ ರುದ್ರಾತ್ಮಕಶ್ಚೈವ ಸರ್ವೇ ರುದ್ರಪರಾಯಣಾಃ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಮುಖೇ ಯತ್ತದ್ಧುತಂ ಸ್ಯಾದೇವ ಕೇನಚಿತ್

ಎಲ್ಲರೂ ರುದ್ರಸ್ವರೂಪಿಗಳು, ಎಲ್ಲರೂ ರುದ್ರನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿರುವವರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾರಾದರೂ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಏನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ,

ತತ್ಸರ್ವಂ ರುದ್ರಮುದ್ದಿಶ್ಯ ದತ್ತಂ ಸ್ಯಾನ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ಇತ್ಯೇವಂ ನಿಶ್ಚಯೋಗ್ನೀನಾಮನುಕ್ರಾಂತೋ ಯಥಾತಥಮ್

ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ರುದ್ರನನ್ನು ನೆನೆದು ಅರ್ಪಿಸಿದಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಅಗ್ನಿಗಳ ವಂಶವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾತಿವಿಸ್ತರತೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಪಿತ್ಃನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಃ ಪರಮ್ ಯಸ್ಮಾತ್ಷಡೃತವಸ್ತೇಷಾಂ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನಿನಾಮ್

ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಪಿತೃಗಳ ಬಗ್ಗೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಆ ಪಿತೃಗಳು ಋತುಗಳಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಋತುಗಳಲ್ಲೇ ಅವರ ಗುರುತು ಇದೆ.

ಋತವಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯೇಷಾ ವೈದಿಕೀ ಶ್ರುತಿಃ ಯುಷ್ಮಾದೃತುಷು ಸರ್ವೇ ಹಿ ಜಾಯಂತೇ ಸ್ಥಾಸ್ನುಜಂಗಮಾ

ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಋತುಗಳೇ ಎಂಬುದು ವೇದದ ಉಪದೇಶ. ಋತುಗಳಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಪಿತರ ಆರ್ತವಾ ಇತಿ ಚ ಶ್ರುತಮ್ ಏವಂ ಪಿತ್ಃಣಾಮೇತೇಷಾಮೃತುಕಾಲಾಭಿಮಾನಿನಾಮ್

ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಋತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ, ಪಿತೃಗಳು ಋತುಗಳ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಆತ್ಮೈಶ್ವರ್ಯಾ ಮಹಾತ್ಮಾನಸ್ತಿಷ್ಠಂತೀಹಾಬ್ಭ್ರಸಂಗಮಾತ್ ಆಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಪಿತರೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಆತ್ಮವಶ್ಯರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಮತ್ತು ಬರ್ಹಿಷದರು ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧದ ಪಿತೃಗಳು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಯಜ್ವಾನಶ್ಚ ಯಜ್ವಾನಃ ಕ್ರಮಾತ್ತೇ ಮೃಹಮೇಧಿನಃ ಸ್ವಧಾಸೂತ ಪಿತೃಭ್ಯಶ್ಚ ದ್ವೇ ಕನ್ಯೇ ಲೋಕವಿಶ್ರುತೇ

ಯಜ್ಞ ಮಾಡದವರೂ, ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೃತ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು. ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಸ್ವಧಾ ಎಂಬವಳು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಎರಡು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಮೇನಾಂ ಚ ಧರಣೀಂ ಚೈವ ಯಾಭ್ಯಾಂ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಧೃತಮ್ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಸುತಾ ಮೇನಾ ಧರಣೀ ಬರ್ಹಿಷತ್ಸುತಾ

ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಧರಣಿ—ಈ ಇಬ್ಬರಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ಧರಿತವಾಗಿದೆ. ಮೇನಾ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರ ಪುತ್ರಿ, ಧರಣಿ ಬರ್ಹಿಷದರ ಪುತ್ರಿ.

ಮೇನಾ ಹಿಮವತಃ ಪತ್ನೀ ಮೈನಾಕಂ ಕ್ರೌಂಚಮೇವ ಚ ಗೌರೀಂ ಗಂಗಾಂ ಚ ಸುಷುವೇ ಭವಾಂಗಾಶ್ಲೇಷಪಾವನೀಮ್

ಹಿಮವಂತನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಮೆನಾ, ಮೈನಾಕ, ಕ್ರೌಂಚ, ಗೌರಿ ಮತ್ತು ಭವದೇವರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪವಿತ್ರಳಾದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಮೇರೋಸ್ತು ಧರಣೀ ಪತ್ನೀ ದಿವ್ಯೌಷಧಿಸಮನ್ವಿತಮ್ ಮಂದರಂ ಸುಷುವೇ ಪುತ್ರಂ ಚಿತ್ರಿಸುನ್ದರಕನ್ಧರಮ್

ಮೇರುಪರ್ವತನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಭೂಮಿ, ದಿವ್ಯೌಷಧಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು, ಸುಂದರವಾದ ಕಂಠವಿರುವ ಮಂದರನನ್ನು ಮಗನಾಗಿ ಹೆತ್ತಳು.

ಸ ಏವ ಮಂದರಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಮೇರುಪುತ್ರಸ್ತಪೋಬಲಾತ್ ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛ್ರೀಕಂಠನಾಥಸ್ಯ ಶಿವಸ್ಯಾವಸಥಂ ಗತಃ

ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಮಂದರನು, ಮೇರುಪರ್ವತನ ಮಗನಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಿವನ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಳವಾಯಿತು.

ಸಾಸೂತಾ ಧರಣೀ ಭೂಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಕನ್ಯಾಶ್ಚ ವಿಶ್ರುತಾಃ ವೇಲಾಂ ಚ ನಿಯತಿಂ ಚೈವ ತೃತೀಯಾಮಪಿ ಚಾಯತಿಮ್

ಆ ಭೂಮಿಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮೂವತ್ತೊಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಜೊತೆಗೆ ವೇಲಾ, ನಿಯತಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಆಯತಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.