ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಸವನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ಚ ತ್ರಿಗುಣಂ ತ್ರಿವೃತಂ ತಥಾ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ಸಕಲಃ ಕಾಲೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ

ಸಾವಿರ ಸವಣಗಳನ್ನು ಮೂರುಪಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಮಾಡಿದಷ್ಟು ಕಾಲವೇ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲವೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯ ವೈ ದಿವಸೇ ಯಾಂತಿ ಚತುರ್ದಶ ಪುರಂದರಾಃ ಶತಾನಿ ಮಾಸೇ ಚತ್ವಾರಿ ವಿಂಶತ್ಯಾ ಸಹಿತಾನಿ ಚ

ಅವನ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಇಂದ್ರರು ಹೋದರು; ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ನೂರಾರು ಇಂದ್ರರು ಉಂಟು.

ಅಬ್ದೇ ಪಞ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ಯುತಾನಿ ಚ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಲಕ್ಷಾಣಿ ಚಾಯುಷಿ

ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಐದು ಸಾವಿರ ನಾಲ್ವತ್ತು ಇಂದ್ರರು; ಅವರ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಐದು ಲಕ್ಷ ಇಂದ್ರರು ಉಂಟು.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣೋರ್ದಿನೇ ಚೈಕೋ ವಿಷ್ಣೂ ರುದ್ರದಿನೇ ತಥಾ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ದಿನೇ ರುದ್ರಸ್ಸದಾಖ್ಯಸ್ಯ ತಥೇಶ್ವರಃ

ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನವೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ದಿನ; ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ದಿನವೇ ರುದ್ರನ ದಿನ; ರುದ್ರನ ಒಂದು ದಿನವೇ ಸದಾಕಾಲ ಇರುವಾಗಿರುವ ಈಶ್ವರನ ದಿನ.

ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛಿವಸ್ಯ ತತ್ಸಂಖ್ಯಸ್ತಥಾ ಸೋ ಽಪಿ ಸದಾಶಿವಃ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪಞ್ಚಲಕ್ಷಾಣಿ ಚಾಯುಷಿ

ಹಾಗೆಯೇ ಇದೇ ಸಂಖ್ಯೆ ಶಿವನಿಗೂ, ಸದಾಶಿವನಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ; ಅವರ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಐದು ಲಕ್ಷ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಹಸ್ತಸ್ಯ ತು ಯಾ ಸೃಷ್ಟೀ ರಾತ್ರಿಶ್ಚ ಪ್ರಲಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ಅಹರ್ನ ವಿದ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ನ ರಾತ್ರಿರಿತಿ ಧಾರಯೇತ್

ಯಾರಿಗೆ ಹಗಲು ಇಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಹಗಲು, ಲಯವೇ ರಾತ್ರಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಹಗಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಏಷೋಪಚಾರಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪತಯೋ ಮೂರ್ತಯಶ್ಚ ಸುರಾಸುರಾಃ

ಇದು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪ್ರಜೆಗಳು, ಅವರ ಒಡೆಯರು, ಅವರ ರೂಪಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು—all ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಶ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ ತನ್ಮಾತ್ರಾಣ್ಯಥ ಭೂತಾದಿರ್ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ಸಹ ದೈವತಃ

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು, ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳು, ಭೂತಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯು, ಅವುಗಳ ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ—

ಅಹಸ್ತಿಷ್ಠಂತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಪಾರಮೇಶಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ಅಹರಂತೇ ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ರಾತ್ರ್ಯನ್ತೇ ವಿಶ್ವಸಂಭವಃ

ಪರಮೇಶ್ವರನ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಇರುತ್ತವೆ; ಹಗಲು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ, ರಾತ್ರಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಯೋ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಕರ್ಮಕಾಲಸ್ವಭಾವಾದ್ಯರ್ಥೇ ಶಕ್ತಿರ್ಯಸ್ಯ ನೋಲ್ಲಂಘನೀಯಾ ಯಸ್ಯೈವಾಜ್ಞಾಧೀನಮೇತತ್ಸಮಸ್ತಂ ನಮಸ್ತಸ್ಮೈ ಮಹತೇ ಶಂಕರಾಯ

ಯಾವನು ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಕ್ರಿಯೆ, ಕಾಲ, ಸ್ವಭಾವ—all ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಏನೂ ನಡೆಯದು. ಆ ಮಹಾ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಕಥಂ ಜಗದಿದಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ವಿಧಾಯ ಚ ನಿಧಾಯ ಚ ಆಜ್ಞಯಾ ಪರಮಾಂ ಕ್ರೀಡಾಂ ಕರೋತಿ ಪರಮೇಶ್ವರಃ

ಪರಮೇಶ್ವರನು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ವಾಪಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಪರಮ ಕ್ರೀಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಹೇಗೆ?

ಕಿಂ ತತ್ಪ್ರಥಮಸಂಭೂತಂ ಕೇನೇದಮಖಿಲಂ ತತಮ್ ಕೇನಾ ವಾ ಪುನರೇವೇದಂ ಗ್ರಸ್ಯತೇ ಪೃಥುಕುಕ್ಷಿಣಾ

ಮೊದಲು ಏನು ಹುಟ್ಟಿತು? ಇದನ್ನು ಯಾರು ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ? ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಯಾರು, ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯವನು, ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ?

ಶಕ್ತಿಃ ಪ್ರಥಮಸಮ್ಭೂತಾ ಶಾಂತ್ಯತೀತಪದೋತ್ತರಾ ತತೋ ಮಾಯಾ ತತೋ ಽವ್ಯಕ್ತಂ ಶಿವಾಚ್ಛಕ್ತಿಮತಃ ಪ್ರಭೋಃ

ಮೊದಲು ಶಕ್ತಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿತು, ಅದು ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ಹೋಗಿದೆ; ಆಮೇಲೆ ಮಾಯೆ, ನಂತರ ಅವ್ಯಕ್ತ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಶಿವನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

ಶಾನ್ತ್ಯತೀತಪದಂ ಶಕ್ತೇಸ್ತತಃ ಶಾನ್ತಿಪದಕ್ರಮಾತ್ ತತೋ ವಿದ್ಯಾಪದಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪದಸಂಭವಃ

ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಾಂತ್ಯತೀತ ಪದವು, ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಾಂತಿ ಪದ, ಆಮೇಲೆ ವಿದ್ಯಾ ಪದ, ನಂತರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪದವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿವೃತ್ತಿಪದಮುತ್ಪನ್ನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪದತಃ ಕ್ರಮಾತ್ ಏವಮುಕ್ತಾ ಸಮಾಸೇನ ಸೃಷ್ಟಿರೀಶ್ವರಚೋದಿತಾ

ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪದದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಪದವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆನುಲೋಮ್ಯಾತ್ತಥೈತೇಷಾಂ ಪ್ರತಿಲೋಮ್ಯೇನ ಸಂಹೃತಿಃ ಅಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚಪದೋದ್ದಿಷ್ಟಾತ್ಪರಸ್ಸ್ರಷ್ಟಾ ಸಮಿಷ್ಯತೇ

ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಇವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅವು ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಐದು ಹಂತಗಳ ಕ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನನ್ನೂ ಒಪ್ಪಲಾಗದು.

ಕಲಾಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಜಗತ್ ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಕಾರಣಂ ಯತ್ತದಾತ್ಮನಾ ಸಮನುಷ್ಠಿತಮ್

ಈ ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಆ ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಕಾರಣವು ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹದಾದಿವಿಶೇಷಾಂತಂ ಸೃಜತೀತ್ಯಪಿ ಸಂಮತಮ್ ಕಿಂ ತು ತತ್ರಾಪಿ ಕರ್ತೃತ್ವಂ ನಾವ್ಯಕ್ತಸ್ಯ ನ ಚಾತ್ಮನಃ

ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ವಿಶೇಷವರೆಗೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕೂ ಆತ್ಮಕ್ಕೂ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ.

ಅಚೇತನತ್ವಾತ್ಪ್ರಕೃತೇರಜ್ಞತ್ವಾತ್ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ ಪ್ರಧಾನಪರಮಾಣ್ವಾದಿ ಯಾವತ್ಕಿಞ್ಚಿದಚೇತನಮ್

ಪ್ರಕೃತಿ ಜಡವಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಪುರುಷನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಧಾನದಿಂದ ಪರಮಾಣುವಿನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಜಡವೇ ಆಗಿವೆ.

ತತ್ಕರ್ತೃಕಂ ಸ್ವಯಂ ದೃಷ್ಟಂ ಬುದ್ಧಿಮತ್ಕಾರಣಂ ವಿನಾ ಜಗಚ್ಚ ಕರ್ತೃಸಾಪೇಕ್ಷಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸಾವಯವಂ ಯತಃ

ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಕಾರಣವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಜಗತ್ತು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದು ಕರ್ತೃ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಛಕ್ತಸ್ಸ್ವತನ್ತ್ರೋ ಯಃ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಶ್ಚ ಸರ್ವವಿತ್ ಅನಾದಿನಿಧನಶ್ಚಾಯಂ ಮಹದೈಶ್ವರ್ಯಸಂಯುತಃ

ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾರು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಬಲ್ಲವರು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವರು, ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದವರು, ಮಹಾ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವವರು—

ಸ ಏವ ಜಗತಃ ಕರ್ತಾ ಮಹಾದೇವೋ ಮಹೇಶ್ವರಾಃ ಪಾತಾ ಹರ್ತಾ ಚ ಸರ್ವಸ್ಯ ತತಃ ಪೃಥಗನನ್ವಯಃ

ಅವರೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಮಹಾದೇವರು, ಮಹೇಶ್ವರರು; ಅವರು ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರಕರೂ ಹೌದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರಮವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ.

ಪರಿಣಾಮಃ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ ಸರ್ವಂ ಸತ್ಯವ್ರತಸ್ಯೈವ ಶಾಸನೇನ ಪ್ರವರ್ತತೇ

ಪ್ರಧಾನದ ಪರಿಣಾಮವೂ ಪುರುಷನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿರಲಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಸತ್ಯವ್ರತನ ಆದೇಶದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಇತೀಯಂ ಶಾಶ್ವತೀ ನಿಷ್ಠಾ ಸತಾಂ ಮನಸಿ ವರ್ತತೇ ನ ಚೈನಂ ಪಕ್ಷಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ವರ್ತತೇ ಸ್ವಲ್ಪಚೇತನಃ

ಈ ಶಾಶ್ವತ ತೀರ್ಮಾನವು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಸ್ವಲ್ಪ ಬುದ್ಧಿಯವನು ಇದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಯಾವದಾದಿಸಮಾರಂಭೋ ಯಾವದ್ಯಃ ಪ್ರಲಯೋ ಮಹಾನ್ ತಾವದಪ್ಯೇತಿ ಸಕಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಶಾರದಾಂ ಶತಮ್

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಿಂದ ಮಹಾ ಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ, ಇದಾದೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಶತ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ.

ಪರಮಿತ್ಯಾಯುಷೋ ನಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಽವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಃ ತತ್ಪರಾಖ್ಯಂ ತದರ್ಧಂ ಚ ಪರಾರ್ಧಮಭಿಧೀಯತೇ

ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮ ಆಯುಷ್ಯವೆಂದು ಇದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ಅರ್ಧವನ್ನು ಪರಾರ್ಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪರಾರ್ಧದ್ವಯಕಾಲಾಂತೇ ಪ್ರಲಯೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ ಅವ್ಯಕ್ತಮಾತ್ಮನಃ ಕಾರ್ಯಮಾದಾಯಾತ್ಮನಿ ತಿಷ್ಠತಿ

ಎರಡು ಪರಾರ್ಧಗಳ ಕಾಲದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯ ಬಂದಾಗ, ಅವ್ಯಕ್ತವು ಆತ್ಮನ ಫಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಆತ್ಮನ್ಯವಸ್ಥಿತೇ ಽವ್ಯಕ್ತೇ ವಿಕಾರೇ ಪ್ರತಿಸಂಹೃತೇ ಸಾಧರ್ಮ್ಯೇಣಾಧಿತಿಷ್ಠೇತೇ ಪ್ರಧಾನಪುರುಷಾವುಭೌ

ಆ ಅವ್ಯಕ್ತವು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದಾಗ, ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಆಗ ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ತಮಃ ಸತ್ತ್ವಗುಣಾವೇತೌ ಸಮತ್ವೇನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ ಅನುದ್ರಿಕ್ತಾವನನ್ತೌ ತಾವೋತಪ್ರೋತೌ ಪರಸ್ಪರಮ್

ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸತ್ವಗುಣ ಇವೆರಡೂ ಸಮಭಾವದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲದೆ ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅನಂತವಾಗಿವೆ.