ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಕೇನ ಮಾನೇನ ಕಾಲೇಸ್ಮಿನ್ನಾಯುಸ್ಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯತೇ ಸಂಖ್ಯಾರೂಪಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ಯ ಕಃ ಪುನಃ ಪರಮೋ ಽವಧಿಃ

ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ? ಮತ್ತೆ, ಅಳೆಯಲಾಗುವ ಕಾಲದ ಅಂತಿಮ ಗಡಿ ಯಾವುದು?

ಆಯುಷೋ ಽತ್ರ ನಿಮೇಷಾಖ್ಯಮಾದ್ಯಮಾನಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ಸಂಖ್ಯಾರೂಪಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ಯ ಶಾಂತ್ತ್ವತೀತಕಲಾವಧಿ

ಇಲ್ಲಿ, ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಅಳತೆ 'ನಿಮಿಷ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ—ಅಂದರೆ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವಷ್ಟು ಸಮಯ. ಅಳೆಯಲಾಗುವ ಕಾಲದ ಗಡಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಕ್ಷಿಪಕ್ಷ್ಮಪರಿಕ್ಷೇಪೋ ನಿಮೇಷಃ ಪರಿಕಲ್ಪಿತಃ ತಾದೃಶಾನಾಂ ನಿಮೇಷಾಣಾಂ ಕಾಷ್ಠಾ ದಶ ಚ ಪಞ್ಚ ಚ

ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಂದು ನಿಮಿಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಷ್ಠಾಂಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾ ನಾಮ ಕಲಾಂಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮುಹೂರ್ತಕಃ ಮುಹೂರ್ತಾನಾಮಪಿ ತ್ರಿಂಶದಹೋರಾತ್ರಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ

ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಲಾ, ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ, ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರಿಂಶತ್ಸಂಖ್ಯೈರಹೋರಾತ್ರೈರ್ಮಾಸಃ ಪಕ್ಷದ್ವಯಾತ್ಮಕಃ

ಹದಿಮೂರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳು ಸೇರಿ, ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಿರುವ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಆಗುತ್ತದೆ.

ಜ್ಞೇಯಂ ಪಿತ್ರ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಂ ಮಾಸಃ ಕೃಷ್ಣಸಿತಾತ್ಮಕಃ

ಪಿತೃಗಳ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳು, ಅದು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಮಾಸೈಸ್ತೈರಯನಂ ಷಡ್ಭಿರ್ವರ್ಷಂ ದ್ವೇ ಚಾಯನಂ ಮತಮ್ ಲೌಕಿಕೇನೈವ ಮಾನೇನ ಅಬ್ದೋ ಯೋ ಮಾನುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಆ ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಅಯನವಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಅಯನಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ವರ್ಷ, ಈ ಲೋಕದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಮಾನವನ ಒಂದು ವರ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏತದ್ದಿವ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ನಿಶ್ಚಯಃ ದಕ್ಷಿಣಂ ಚಾಯನಂ ರಾತ್ರಿಸ್ತಥೋದಗಯನಂ ದಿನಮ್

ಇದು ದೈವಿಕ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಯನವು ರಾತ್ರಿ, ಉತ್ತರಾಯಣವು ಹಗಲು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಾಸಸ್ತ್ರಿಂಶದಹೋರಾತ್ರೈರ್ದಿವ್ಯೋ ಮಾನುಷವತ್ಸ್ಮೃತಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ಽಪಿ ದೇವಾನಾಂ ಮಾಸೈರ್ದ್ವಾದಶಭಿಸ್ತಥಾ

ಮೂವತ್ತು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ದೈವಿಕ ತಿಂಗಳು, ಹೀಗೆಯೇ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಸೇರಿ ದೇವತೆಗಳ ಒಂದು ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.

ತ್ರೀಣಿ ವರ್ಷಶತಾನ್ಯೇವ ಷಷ್ಟಿವರ್ಷಯುತಾನ್ಯಪಿ ದಿವ್ಯಸ್ಸಂವತ್ಸರೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ

ಮೂರು ನೂರು ಅರವತ್ತು ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ದೈವಿಕ ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದಿವ್ಯೇನೈವ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಯುಗಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಚತ್ವಾರಿ ಭಾರತೇ ವರ್ಷೇ ಯುಗಾನಿ ಕವಯೋ ವಿದುಃ

ಈ ದೈವಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಯುಗಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಋಷಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಪೂರ್ವಂ ಕೃತಯುಗಂ ನಾಮ ತತಸ್ತ್ರೇತಾ ವಿಧೀಯತೇ ದ್ವಾಪರಂ ಚ ಕಲಿಶ್ಚೈವ ಯುಗಾನ್ಯೇತಾನಿ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ

ಮೊದಲು ಕೃತಯುಗ, ನಂತರ ತ್ರೇತಾಯುಗ, ನಂತರ ದ್ವಾಪರಯುಗ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗ—ಈ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಚತ್ವಾರಿ ತು ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ತತ್ಕೃತಂ ಯುಗಮ್ ತಸ್ಯ ತಾವಚ್ಛತೀಸಂಧ್ಯಾ ಸಂಧ್ಯಾಂಶಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಃ

ಕೃತಯುಗವು ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಭಾತವೂ ಸಾಯಂಕಾಲವೂ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು, ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಕಾಲವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.

ಇತರೇಷು ಸಸಂಧ್ಯೇಷು ಸಸಂಧ್ಯಾಂಶೇಷು ಚ ತ್ರಿಷು ಏಕಾಪಾಯೇನ ವರ್ತಂತೇ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನಿ ಚ

ಮತ್ತಿನ ಮೂರು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಪ್ರಭಾತ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲಗಳೂ ಸೇರಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಂದು ಭಾಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶತಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ.

ಏತದ್ದ್ವಾದಶಸಾಹಸ್ರಂ ಸಾಧಿಕಂ ಚ ಚತುರ್ಯುಗಮ್ ಚತುರ್ಯುಗಸಹಸ್ರಂ ಯತ್ಸಂಕಲ್ಪ ಇತಿ ಕಥ್ಯತೇ

ಹೀಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳು ಸೇರಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ (ದೈವಿಕ) ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾವಿರ ನಾಲ್ಕು-ಯುಗಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಕಲ್ಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಚತುರ್ಯುಗೈಕಸಪ್ತತ್ಯಾ ಮನೋರಂತರಮುಚ್ಯತೇ ಕಲ್ಪೇ ಚತುರ್ದಶೈಕಸ್ಮಿನ್ಮನೂನಾಂ ಪರಿವೃತ್ತಯಃ

ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದರಷ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಮನ್ವಂತರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನ್ವಂತರಗಳಿವೆ.

ಏತೇನ ಕ್ರಮಯೋಗೇನ ಕಲ್ಪಮನ್ವಂತರಾಣಿ ಚ ಸಪ್ರಜಾನಿ ವ್ಯತೀತಾನಿ ಶತಶೋ ಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ

ಈ ಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ, ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಕಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ವಂತರಗಳು, ಅವುಗಳ ಸಂತಾನಗಳೂ ಸಹ, ಕಳೆದಿವೆ.

ಅಜ್ಞೇಯತ್ವಾಚ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಮಸಂಖ್ಯೇಯತಯಾ ಪುನಃ ಶಕ್ಯೋ ನೈವಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾದ್ವೈ ತೇಷಾಂ ವಕ್ತುಂ ಸುವಿಸ್ತರಃ

ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿಯಲಾಗದಂತೆಯೂ, ಎಣಿಸಲಾಗದಂತೆಯೂ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ದಿವಾ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಽವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಃ ಕಲ್ಪಾನಾಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವರ್ಷಮಿಹೋಚ್ಯತೇ

ಕಲ್ಪವೆಂದರೆ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನ. ಸಾವಿರ ಕಲ್ಪಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ಷಾಣಾಮಷ್ಟಸಾಹಸ್ರಂ ಯಚ್ಚ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯುಗಮ್ ಸವನಂ ಯುಗಸಾಹಸ್ರಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪದ್ಮಜನ್ಮನಃ

ಎಂಟು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ಯುಗ. ಹಸಿವಿನ ಹೂವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳು ಒಂದು ಸವಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸವನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ಚ ತ್ರಿಗುಣಂ ತ್ರಿವೃತಂ ತಥಾ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ಸಕಲಃ ಕಾಲೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ

ಸಾವಿರ ಸವಣಗಳನ್ನು ಮೂರುಪಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಮಾಡಿದಷ್ಟು ಕಾಲವೇ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲವೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯ ವೈ ದಿವಸೇ ಯಾಂತಿ ಚತುರ್ದಶ ಪುರಂದರಾಃ ಶತಾನಿ ಮಾಸೇ ಚತ್ವಾರಿ ವಿಂಶತ್ಯಾ ಸಹಿತಾನಿ ಚ

ಅವನ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಇಂದ್ರರು ಹೋದರು; ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ನೂರಾರು ಇಂದ್ರರು ಉಂಟು.

ಅಬ್ದೇ ಪಞ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ಯುತಾನಿ ಚ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಲಕ್ಷಾಣಿ ಚಾಯುಷಿ

ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಐದು ಸಾವಿರ ನಾಲ್ವತ್ತು ಇಂದ್ರರು; ಅವರ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಐದು ಲಕ್ಷ ಇಂದ್ರರು ಉಂಟು.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣೋರ್ದಿನೇ ಚೈಕೋ ವಿಷ್ಣೂ ರುದ್ರದಿನೇ ತಥಾ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ದಿನೇ ರುದ್ರಸ್ಸದಾಖ್ಯಸ್ಯ ತಥೇಶ್ವರಃ

ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನವೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ದಿನ; ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ದಿನವೇ ರುದ್ರನ ದಿನ; ರುದ್ರನ ಒಂದು ದಿನವೇ ಸದಾಕಾಲ ಇರುವಾಗಿರುವ ಈಶ್ವರನ ದಿನ.

ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛಿವಸ್ಯ ತತ್ಸಂಖ್ಯಸ್ತಥಾ ಸೋ ಽಪಿ ಸದಾಶಿವಃ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪಞ್ಚಲಕ್ಷಾಣಿ ಚಾಯುಷಿ

ಹಾಗೆಯೇ ಇದೇ ಸಂಖ್ಯೆ ಶಿವನಿಗೂ, ಸದಾಶಿವನಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ; ಅವರ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಐದು ಲಕ್ಷ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಹಸ್ತಸ್ಯ ತು ಯಾ ಸೃಷ್ಟೀ ರಾತ್ರಿಶ್ಚ ಪ್ರಲಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ಅಹರ್ನ ವಿದ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ನ ರಾತ್ರಿರಿತಿ ಧಾರಯೇತ್

ಯಾರಿಗೆ ಹಗಲು ಇಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಹಗಲು, ಲಯವೇ ರಾತ್ರಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಹಗಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಏಷೋಪಚಾರಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪತಯೋ ಮೂರ್ತಯಶ್ಚ ಸುರಾಸುರಾಃ

ಇದು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪ್ರಜೆಗಳು, ಅವರ ಒಡೆಯರು, ಅವರ ರೂಪಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು—all ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಶ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ ತನ್ಮಾತ್ರಾಣ್ಯಥ ಭೂತಾದಿರ್ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ಸಹ ದೈವತಃ

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು, ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳು, ಭೂತಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯು, ಅವುಗಳ ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ—

ಅಹಸ್ತಿಷ್ಠಂತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಪಾರಮೇಶಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ಅಹರಂತೇ ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ರಾತ್ರ್ಯನ್ತೇ ವಿಶ್ವಸಂಭವಃ

ಪರಮೇಶ್ವರನ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಇರುತ್ತವೆ; ಹಗಲು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ, ರಾತ್ರಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.