ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಅನೇಕದೇಹಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಾ ವೃತ್ತಿರಿಹಾತ್ಮನಃ ಅಷ್ಟಾಪದಪರಿಕ್ಷೇಪೇ ಹ್ಯಕ್ಷಮುದ್ರೇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ

ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇಹಗಳ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಆತ್ಮನ ಚಟುವಟಿಕೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಅಷ್ಟಪದದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಚದುರಿನ ಚಲನೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನೈವಾಸ್ಯ ಭವಿತಾ ಕಶ್ಚಿನ್ನಾಸೌ ಭವತಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಪಥಿ ಸಂಗಮ ಏವಾಯಂ ದಾರೈಃ ಪುತ್ರೈಶ್ಚ ಬಂಧುಭಿಃ

ಯಾರೂ ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಯಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಬಂಧುಗಳು ಇವರೆಲ್ಲರೊಡನೆ ನಮ್ಮ ಒಡನಾಟವು ಕೇವಲ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಸಂಗಮ ಮಾತ್ರ.

ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಸಮೇಯಾತಾಂ ಮಹೋದಧೌ ಸಮೇತ್ಯ ಚ ವ್ಯಪೇಯಾತಾಂ ತದ್ವದ್ಭೂತಸಮಾಗಮಃ

ಹೆಚ್ಚು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮರದ ತುಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಮರದ ತುಂಡನ್ನು ಹೇಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತದೋ, ಮತ್ತೆ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಜೀವಿಗಳ ಒಡನಾಟವೂ ಹೀಗೆಯೇ.

ಸ ಪಶ್ಯತಿ ಶರೀರಂ ತಚ್ಛರೀರಂ ತನ್ನ ಪಶ್ಯತಿ ತೌ ಪಶ್ಯತಿ ಪರಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತಾವುಭೌ ತಂ ನ ಪಶ್ಯತಃ

ಒಬ್ಬನು ಆ ದೇಹವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಆ ದೇಹ ನೋಡಲಾಗದು; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ಅವನನ್ನು ನೋಡಲಾಗದು.

ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾಃ ಸ್ಥಾವರಾಂತಶ್ಚ ಪಶವಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ಪಶೂನಾಮೇವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮೇತನ್ನಿದರ್ಶನಮ್

ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಸ್ಥಾವರಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಪಶುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಉದಾಹರಣೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ ಏಷ ಬಧ್ಯತೇ ಪಾಶೈಃ ಸುಖದುಃಖಾಶನಃ ಪಶುಃ ಲೀಲಾಸಾಧನಭೂತೋ ಯ ಈಶ್ವರಸ್ಯೇತಿ ಸೂರಯಃ

ಸಂತಾಪ, ಸುಖ, ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಬಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ಜೀವಿಯನ್ನು ಪಶು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಈ ಜೀವಿ ದೇವರ ಆಟಕ್ಕೆ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಜ್ಞೋ ಜಂತುರನೀಶೋ ಽಯಮಾತ್ಮನಸ್ಸುಖದುಃಖಯೋಃ ಈಶ್ವರಪ್ರೇರಿತೋ ಗಚ್ಛೇತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ವಾ ಶ್ವಭ್ರಮೇವ ವಾ

ಈ ಅಜ್ಞಾನಿ ಜೀವಿ ತನ್ನ ಸುಖದುಃಖಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ದೇವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಹೋಗಬಹುದು, ನರಕಕ್ಕೂ ಹೋಗಬಹುದು.

ಇತ್ಯಾಕರ್ಣ್ಯಾನಿಲವಚೋ ಮುನಯಃ ಪ್ರೀತಮಾನಸಾಃ ಪ್ರೋಚುಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ತಂ ವಾಯುಂ ಶೈವಾಗಮವಿಚಕ್ಷಣಮ್

ಈ ವಾಯುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮುನಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಆ ಶೈವಮತದ ಪಂಡಿತನಾದ ವಾಯುವಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಯೋ ಽಯಂ ಪಶುರಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಯಶ್ಚ ಪಾಶ ಉದಾಹೃತಃ ಅಭ್ಯಾಂ ವಿಲಕ್ಷಣಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಕೋಯಮಸ್ತಿ ತಯೋಃ ಪತಿಃ

'ಪಶು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು, 'ಪಾಶ' ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಬಂಧನ—ಈ ಇಬ್ಬರಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನನಾದ ಒಬ್ಬನು ಯಾರು? ಅವನು ಯಾರು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಸು.

ಅಸ್ತಿ ಕಶ್ಚಿದಪರ್ಯಂತರಮಣೀಯಗುಣಾಶ್ರಯಃ ಪತಿರ್ವಿಶ್ವಸ್ಯ ನಿರ್ಮಾತಾ ಪಶುಪಾಶವಿಮೋಚನಃ

ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸುಂದರ ಗುಣಗಳ ಆಶ್ರಯವಾದ, ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ, ಪಶುಗಳನ್ನು ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ದೇವರೂ ಇದ್ದಾನೆ.

ಅಭಾವೇ ತಸ್ಯ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿರೇಷಾ ಕಥಂ ಭವೇತ್ ಅಚೇತನತ್ವಾದಜ್ಞಾನಾದನಯೋಃ ಪಶುಪಾಶಯೋಃ

ಅವನಿಲ್ಲದೆ ಈ ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು? ಏಕೆಂದರೆ ಪಶು ಮತ್ತು ಪಾಶ ಎರಡೂ ಜಡವೂ ಅಜ್ಞಾನವೂ ಆಗಿವೆ.

ಪ್ರಧಾನಪರಮಾಣ್ವಾದಿ ಯಾವತ್ಕಿಂಚಿದಚೇತನಮ್ ತತ್ಕರ್ತೃಕಂ ಸ್ವಯಂ ದೃಷ್ಟಂ ಬುದ್ಧಿಮತ್ಕಾರಣಂ ವಿನಾ

ಪ್ರಧಾನದಿಂದ ಅಣುವಿನವರೆಗೆ ಯಾವುದು ಜಡವಾಗಿದೆಯೋ, ಅದು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.

ಜಗಚ್ಚ ಕರ್ತೃಸಾಪೇಕ್ಷಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸಾವಯವಂ ಯತಃ ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ತೃತ್ವಂ ಪತ್ಯುರ್ನ ಪಶುಪಾಶಯೋಃ

ಈ ಜಗತ್ತು ಕಾರ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ತೃ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾಗಗಳಿರುವುದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ತೃತ್ವ ದೇವರದು, ಪಶು ಅಥವಾ ಪಾಶಗಳದು ಅಲ್ಲ.

ಪಶೋರಪಿ ಚ ಕರ್ತೃತ್ವಂ ಪತ್ಯುಃ ಪ್ರೇರಣಪೂರ್ವಕಮ್ ಅಯಥಾಕರಣಜ್ಞಾನಮಂಧಸ್ಯ ಗಮನಂ ಯಥಾ

ಪಶುವಿನ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಕೂಡ ದೇವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಇದು ಅಂಧನೊಬ್ಬನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ನಡೆಯುವಂತೆ.

ಆತ್ಮಾನಂ ಚ ಪೃಥಙ್ಮತ್ವಾ ಪ್ರೇರಿತಾರಂ ತತಃ ಪೃಥಕ್ ಅಸೌ ಜುಷ್ಟಸ್ತತಸ್ತೇನ ಹ್ಯಮೃತತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ

ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಪ್ರೇರಕನನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಆ ಪ್ರೇರಕನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಪಶೋಃ ಪಾಶಸ್ಯ ಪತ್ಯುಶ್ಚ ತತ್ತ್ವತೋ ಽಸ್ತಿ ಪದಂ ಪರಮ್ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತದ್ವಿದಿತ್ವೈವ ಯೋನಿಮುಕ್ತೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ

ಪಶು, ಪಾಶ ಮತ್ತು ಪತಿಯುಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಯುಕ್ತಮೇತದ್ದ್ವಿತಯಂ ಕ್ಷರಮಕ್ಷರಮೇವ ಚ ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಂ ಬಿಭರ್ತೀಶೋ ವಿಶ್ವಂ ವಿಶ್ವವಿಮೋಚಕಃ

ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ—ಈ ಎರಡು ಒಂದಾಗಿ ಇದ್ದರೂ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸುವವನು, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ದೇವರು.

ಭೋಕ್ತಾ ಭೋಗ್ಯಂ ಪ್ರೇರಯಿತಾ ಮಂತವ್ಯಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ನಾತಃ ಪರಂ ವಿಜಾನದ್ಭಿರ್ವೇದಿತವ್ಯಂ ಹಿ ಕಿಂಚನಃ

ಭೋಗಿಸುವವನು, ಭೋಗ್ಯವಸ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಕನು—ಈ ಮೂರು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವುಗಳು; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರತು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಮತ್ತೇನೂ ಇಲ್ಲ.

ತಿಲೇಷು ವಾ ಯಥಾ ತೈಲಂ ದಧ್ನಿ ವಾ ಸರ್ಪಿರರ್ಪಿತಮ್ ಯಥಾಪಃ ಸ್ರೋತಸಿ ವ್ಯಾಪ್ತಾ ಯಥಾರಣ್ಯಾಂ ಹುತಾಶನಃ

ಎಳ್ಳಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಇದ್ದಂತೆ, ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಡಿರುವಂತೆ, ಮರದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಅಡಗಿರುವಂತೆ,

ಏವಮೇವ ಮಹಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನ್ಯಾತ್ಮವಿಲಕ್ಷಣಮ್ ಸತ್ಯೇನ ತಪಸಾ ಚೈವ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತೋ ಽನುಪಶ್ಯತಿ

ಹಾಗೆಯೇ ಸದಾ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು, ತನ್ನೊಳಗೆ ಇರುವ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು, ಸ್ವಸತ್ತುವಿನಿಂದ ಭಿನ್ನನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಯ ಏಕೋ ಜಾಲವಾನೀಶ ಈಶಾನೀಭಿಸ್ಸ್ವಶಕ್ತಿಭಿಃ

ಒಬ್ಬನೇ ಇರುವ ಆ ಒಡೆಯನು, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ, ಐಶ್ವರ್ಯದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಜಾಲವನ್ನು ನೇಯ್ದಿರುವವನು.

ಏಕ ಏವ ತದಾ ರುದ್ರೋ ನ ದ್ವಿತೀಯೋ ಽಸ್ತಿ ಕಶ್ಚನ ಸಂಸೃಜ್ಯ ವಿಶ್ವಭುವನಂ ಗೋಪ್ತಾ ತೇ ಸಂಚುಕೋಚ ಯಃ

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಇರುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಹೊರತು ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ. ಅವನು ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ, ಮತ್ತೆ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.

ವಿಶ್ವತಶ್ಚಕ್ಷುರೇವಾಯಮುತಾಯಂ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಃ ತಥೈವ ವಿಶ್ವತೋಬಾಹುವಿಶ್ವತಃ ಪಾದಸಂಯುತಃ

ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುಖಗಳಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈಗಳು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಲುಗಳಿವೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು.

ದ್ಯಾವಾಭೂಮೀ ಚ ಜನಯನ್ ದೇವ ಏಕೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ ಸ ಏವ ಸರ್ವದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಭವಶ್ಚೋದ್ಭವಸ್ತಥಾ

ಆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಒಬ್ಬನೇ ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು; ಅವನೇ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಆದಿಯೂ ಹೌದು.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಂ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಜನಯೇದಯಮ್ ವಿಶ್ವಸ್ಮಾದಧಿಕೋ ರುದ್ರೋ ಮಹರ್ಷಿರಿತಿ ಹಿ ಶ್ರುತಿಃ

ಅವನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು; ರುದ್ರನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ವೇದವೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ವೇದಾಹಮೇತಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾಂತಮಮೃತಂ ಧ್ರುವಮ್ ಆದಿತ್ಯವರ್ಣಂ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಸಂಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರಭುಮ್

ನಾನು ಆ ಮಹಾನ್, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿ, ಶಾಶ್ವತ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಅಂಧಕಾರಕ್ಕಿಂತ ದೂರವಿರುವ, ಪ್ರಭುವಾದ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ.

ಅಸ್ಮಾನ್ನಾಸ್ತಿ ಪರಂ ಕಿಂಚಿದಪರಂ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ನಾಣೀಯೋ ಽಸ್ತಿ ನ ಚ ಜ್ಯಾಯಸ್ತೇನ ಪೂರ್ಣಮಿದಂ ಜಗತ್

ಈ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ್ದು ಅಥವಾ ಕೆಳವಾದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಜಗತ್ತು ಅವನಿಂದಲೇ ತುಂಬಿದೆ.

ಸರ್ವಾನನಶಿರೋಗ್ರೀವಃ ಸರ್ವಭೂತಗುಹಾಶಯಃ ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಚ ಭಗವಾಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಗತಶ್ಶಿವಃ

ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುಖ, ತಲೆ, ಕಂಠಗಳಿವೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಭಗವಂತನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಾನೆ.

ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದೋ ಽಯಂ ಸರ್ವತೋ ಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಃ ಸರ್ವತಃ ಶ್ರುತಿಮಾಂಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ

ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು, ತಲೆಗಳು, ಬಾಯಿಗಳು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಿವಿಗಳು ಇವೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ.