ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ತನ್ಮಾತ್ರಾಪಞ್ಚಕಂ ಚೈವ ಭೂತಪಞ್ಚಕಮೇವ ಚ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಪಞ್ಚೈಕ್ಯಂ ಪಞ್ಚ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ

ಐದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳು, ಐದು ಸ್ಥೂಲಭೂತಗಳು, ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು — ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನಬುದ್ಧ್ಯಹಂಕಾರಮನಾಂಸಿ ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ ಸಮಾಸಾದೇವಮವ್ಯಕ್ತಂ ಸವಿಕಾರಮುದಾಹೃತಮ್

ಪ್ರಧಾನ, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು — ಈ ನಾಲ್ಕು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತತ್ಕಾರಣದಶಾಪನ್ನಮವ್ಯಕ್ತಮಿತಿ ಕಥ್ಯತೇ ವ್ಯಕ್ತಂ ಕಾರ್ಯದಶಾಪನ್ನಂ ಶರೀರಾದಿಘಟಾದಿವತ್

ಕಾರಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಣಾಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವೆಂದು, ಅದು ಶರೀರ ಅಥವಾ ಮಡಕೆ ಹೀಗಿರುವಂತೆ.

ಯಥಾ ಘಟಾದಿಕಂ ಕಾರ್ಯಂ ಮೃದಾದೇರ್ನಾತಿಭಿದ್ಯತೇ ಶರೀರಾದಿ ತಥಾ ವ್ಯಕ್ತಮವ್ಯಕ್ತಾನ್ನಾತಿಭಿದ್ಯತೇ

ಹಾಗೆ ಒಂದು ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಡಕೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಆ ಮೂಲ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಂತಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಈ ದೇಹ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲವೂ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಂತಿಲ್ಲ.

ತಸ್ಮಾದವ್ಯಕ್ತಮೇವೈಕ್ಯಕಾರಣಂ ಕರಣಾನಿ ಚ ಶರೀರಂ ಚ ತದಾಧಾರಂ ತದ್ಭೋಗ್ಯಂ ಚಾಪಿ ನೇತರತ್

ಆದುದರಿಂದ, ಅವ್ಯಕ್ತವೇ ಒಂದೇ ಮೂಲ ಕಾರಣ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹವು ಅದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ, ಅವು ಅದರಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುವವುಗಳು, ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ.

ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಶರೀರೇಭ್ಯೋ ವ್ಯತಿರೇಕಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಆತ್ಮಶಬ್ದಾಭಿಧೇಯಸ್ಯ ವಸ್ತುತೋ ಽಪಿ ಕುತಃ ಸ್ಥಿತಿಃ

ಬುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಆತ್ಮ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾದ ವಸ್ತುವಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇನು ಇರಬಹುದು?

ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಶರೀರೇಭ್ಯೋ ವ್ಯತಿರೇಕೋ ವಿಭೋರ್ಧ್ರುವಮ್ ಅಸ್ತ್ಯೇವ ಕಶ್ಚಿದಾತ್ಮೇತಿ ಹೇತುಸ್ತತ್ರ ಸುದುರ್ಗಮಃ

ನಿಜಕ್ಕೂ, ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಬುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ.

ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಶರೀರಾಣಾಂ ನಾತ್ಮತಾ ಸದ್ಭಿರಿಷ್ಯತೇ ಸ್ಮೃತೇರನಿಯತಜ್ಞಾನಾದಯಾವದ್ದೇಹವೇದನಾತ್

ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆತ್ಮವನ್ನು ಬುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಥವಾ ದೇಹವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಮರಣೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಕ್ತಿಗಳು ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲ, ಅವು ದೇಹದ ಅರಿವಿರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ.

ಅತಃ ಸ್ಮರ್ತಾನುಭೂತಾನಾಮಶೇಷಜ್ಞೇಯಗೋಚರಃ ಅನ್ತರ್ಯಾಮೀತಿ ವೇದೇಷು ವೇದಾಂತೇಷು ಚ ಗೀಯತೇ

ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಮರಣೆಯಾದ ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿರುವದು, ಎಲ್ಲ ತಿಳಿಯಬಹುದಾದವುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿರುವದು, ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಾಂತಗಳಲ್ಲಿ 'ಅಂತರ್ಯಾಮಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವಂ ತತ್ರ ಸ ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ಶಾಶ್ವತಃ ತಥಾಪಿ ಕ್ವಾಪಿ ಕೇನಾಪಿ ವ್ಯಕ್ತಮೇಷ ನ ದೃಶ್ಯತೇ

ಅವನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ, ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಇರುವನು. ಆದರೂ, ಯಾರಿಗೂ ಅವನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ನೈವಾಯಂ ಚಕ್ಷುಷಾ ಗ್ರಾಹ್ಯೋ ನಾಪರೈರಿನ್ದ್ರಿಯೈರಪಿ

ಅವನನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೂ, ಬೇರೆ ಯಾವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲೂ ಹಿಡಿಯಲಾಗದು.

ನ ಚ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಪುಮಾನೇಷ ನೈವ ಚಾಪಿ ನಪುಂಸಕಃ ನೈವೋರ್ಧ್ವಂ ನಾಪಿ ತಿರ್ಯಕ್ ನಾಧಸ್ತಾನ್ನ ಕುತಶ್ಚನ

ಅವನು ಹೆಂಗಸು ಅಲ್ಲ, ಗಂಡು ಅಲ್ಲ, ನಪುಂಸಕನೂ ಅಲ್ಲ. ಅವನು ಮೇಲೂ ಅಲ್ಲ, ಅಡ್ಡದಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ, ಕೆಳಗಡೆಯಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ.

ಅಶರೀರಂ ಶರೀರೇಷು ಚಲೇಷು ಸ್ಥಾಣುಮವ್ಯಯಮ್ ಸದಾ ಪಶ್ಯತಿ ತಂ ಧೀರೋ ನರಃ ಪ್ರತ್ಯವಮರ್ಶನಾತ್

ದೇಹವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು, ಧೀರನು ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಒಳಗಿನ ಮನನದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

ಕಿಮತ್ರ ಬಹುನೋಕ್ತೇನ ಪುರುಷೋ ದೇಹತಃ ಪೃಥಕ್ ಅಪೃಥಗ್ಯೇ ತು ಪಶ್ಯಂತಿ ಹ್ಯಸಮ್ಯಕ್ತೇಷು ದರ್ಶನಮ್

ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದೇಕೆ? ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವನು. ಈ ಬೇರ್ಪಾಟನ್ನು ಕಾಣದವರು ತಪ್ಪಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಯಚ್ಛರೀರಮಿದಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ತತಃ ಪರಮ್ ಅಶುದ್ಧಮವಶಂ ದುಃಖಮಧ್ರುವಂ ನ ಚ ವಿದ್ಯತೇ

ಈ ದೇಹವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಶುಭ್ರವಲ್ಲ, ಸ್ವತಂತ್ರವಲ್ಲ, ದುಃಖಕರವೂ, ಶಾಶ್ವತವೂ ಅಲ್ಲ. ಇದು ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮವಲ್ಲ.

ವಿಪದಾಂ ವೀಜಭೂತೇನ ಪುರುಷಸ್ತೇನ ಸಂಯುತಃ ಸುಖೀ ದುಃಖೀ ಚ ಮೂಢಶ್ಚ ಭವತಿ ಸ್ವೇನ ಕರ್ಮಣಾ

ದುಃಖದ ಬೀಜದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಸುಖಿಯಾಗಬಹುದು, ದುಃಖಿಯಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಮೂಢನಾಗಬಹುದು.

ಅದ್ಭಿರಾಪ್ಲವಿತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಜನಯತ್ಯಂಕುರಂ ಯಥಾ ಆಜ್ಞಾನಾತ್ಪ್ಲಾವಿತಂ ಕರ್ಮ ದೇಹಂ ಜನಯತೇ ತಥಾ

ಹಾಗೆ ನೀರಿನಿಂದ ನೆನೆಸಿದ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಮೊಳೆ ಹುಟ್ಟುವಂತೆ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೊಯ್ದ ಕರ್ಮದಿಂದ ದೇಹವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಅತ್ಯಂತಮಸುಖಾವಾಸಾಸ್ಸ್ಮೃತಾಶ್ಚೈಕಾಂತಮೃತ್ಯವಃ ಅನಾಗತಾ ಅತೀತಾಶ್ಚ ತನವೋ ಽಸ್ಯ ಸಹಸ್ರಶಃ

ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸುಖದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಮರಣಗಳು, ಆಗಬೇಕಾದವುಗಳು ಮತ್ತು ಕಳೆದವುಗಳು, ಅವನಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ದೇಹಗಳಿವೆ.

ಆಗತ್ಯಾಗತ್ಯ ಶೀರ್ಣೇಷು ಶರೀರೇಷು ಶರೀರಿಣಃ ಅತ್ಯಂತವಸತಿಃ ಕ್ವಾಪಿ ನ ಕೇನಾಪಿ ಚ ಲಭ್ಯತೇ

ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತಾ, ದೇಹಗಳು ಹಳೆಯಾದಾಗ, ದೇಹಧಾರಿಯು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಶ್ವತವಾದ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಛಾದಿತಶ್ಚ ವಿಯುಕ್ತಶ್ಚ ಶರೀರೈರೇಷು ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಚಂದ್ರಬಿಂಬವದಾಕಾಶೇ ತರಲೈರಭ್ರಸಂಚಯೈಃ

ದೇಹಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಬೇರ್ಪಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಆತ್ಮನು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಚಂದ್ರಬಿಂಬದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅನೇಕದೇಹಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಾ ವೃತ್ತಿರಿಹಾತ್ಮನಃ ಅಷ್ಟಾಪದಪರಿಕ್ಷೇಪೇ ಹ್ಯಕ್ಷಮುದ್ರೇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ

ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇಹಗಳ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಆತ್ಮನ ಚಟುವಟಿಕೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಅಷ್ಟಪದದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಚದುರಿನ ಚಲನೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನೈವಾಸ್ಯ ಭವಿತಾ ಕಶ್ಚಿನ್ನಾಸೌ ಭವತಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಪಥಿ ಸಂಗಮ ಏವಾಯಂ ದಾರೈಃ ಪುತ್ರೈಶ್ಚ ಬಂಧುಭಿಃ

ಯಾರೂ ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಯಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಬಂಧುಗಳು ಇವರೆಲ್ಲರೊಡನೆ ನಮ್ಮ ಒಡನಾಟವು ಕೇವಲ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಸಂಗಮ ಮಾತ್ರ.

ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಸಮೇಯಾತಾಂ ಮಹೋದಧೌ ಸಮೇತ್ಯ ಚ ವ್ಯಪೇಯಾತಾಂ ತದ್ವದ್ಭೂತಸಮಾಗಮಃ

ಹೆಚ್ಚು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮರದ ತುಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಮರದ ತುಂಡನ್ನು ಹೇಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತದೋ, ಮತ್ತೆ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಜೀವಿಗಳ ಒಡನಾಟವೂ ಹೀಗೆಯೇ.

ಸ ಪಶ್ಯತಿ ಶರೀರಂ ತಚ್ಛರೀರಂ ತನ್ನ ಪಶ್ಯತಿ ತೌ ಪಶ್ಯತಿ ಪರಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತಾವುಭೌ ತಂ ನ ಪಶ್ಯತಃ

ಒಬ್ಬನು ಆ ದೇಹವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಆ ದೇಹ ನೋಡಲಾಗದು; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ಅವನನ್ನು ನೋಡಲಾಗದು.

ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾಃ ಸ್ಥಾವರಾಂತಶ್ಚ ಪಶವಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ಪಶೂನಾಮೇವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮೇತನ್ನಿದರ್ಶನಮ್

ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಸ್ಥಾವರಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಪಶುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಉದಾಹರಣೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ ಏಷ ಬಧ್ಯತೇ ಪಾಶೈಃ ಸುಖದುಃಖಾಶನಃ ಪಶುಃ ಲೀಲಾಸಾಧನಭೂತೋ ಯ ಈಶ್ವರಸ್ಯೇತಿ ಸೂರಯಃ

ಸಂತಾಪ, ಸುಖ, ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಬಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ಜೀವಿಯನ್ನು ಪಶು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಈ ಜೀವಿ ದೇವರ ಆಟಕ್ಕೆ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಜ್ಞೋ ಜಂತುರನೀಶೋ ಽಯಮಾತ್ಮನಸ್ಸುಖದುಃಖಯೋಃ ಈಶ್ವರಪ್ರೇರಿತೋ ಗಚ್ಛೇತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ವಾ ಶ್ವಭ್ರಮೇವ ವಾ

ಈ ಅಜ್ಞಾನಿ ಜೀವಿ ತನ್ನ ಸುಖದುಃಖಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ದೇವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಹೋಗಬಹುದು, ನರಕಕ್ಕೂ ಹೋಗಬಹುದು.

ಇತ್ಯಾಕರ್ಣ್ಯಾನಿಲವಚೋ ಮುನಯಃ ಪ್ರೀತಮಾನಸಾಃ ಪ್ರೋಚುಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ತಂ ವಾಯುಂ ಶೈವಾಗಮವಿಚಕ್ಷಣಮ್

ಈ ವಾಯುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮುನಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಆ ಶೈವಮತದ ಪಂಡಿತನಾದ ವಾಯುವಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಯೋ ಽಯಂ ಪಶುರಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಯಶ್ಚ ಪಾಶ ಉದಾಹೃತಃ ಅಭ್ಯಾಂ ವಿಲಕ್ಷಣಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಕೋಯಮಸ್ತಿ ತಯೋಃ ಪತಿಃ

'ಪಶು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು, 'ಪಾಶ' ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಬಂಧನ—ಈ ಇಬ್ಬರಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನನಾದ ಒಬ್ಬನು ಯಾರು? ಅವನು ಯಾರು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಸು.