ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ತತಸ್ಸ ಲಬ್ಧವಿಜ್ಞಾನೋ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚತುರ್ಮುಖಃ ಅಸೃಜತ್ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಸ್ಥಾವರಾಣಿ ಚರಾಣಿ ಚ

ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು—ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದವುಗಳನ್ನೂ—ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಯತಶ್ಶ್ರುತ್ವಾಮೃತಂ ಲಬ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪರಮೇಶ್ವರಾತ್ ತತಸ್ತದ್ವದನಾದೇವ ಮಯಾ ಲಬ್ಧಂ ತಪೋಬಲಾತ್

ಬ್ರಹ್ಮನು ಪರಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ, ನಾನು ಕೂಡ ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.

ಕಿಂ ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ತ್ವಯಾ ಲಬ್ಧಂ ತಥ್ಯಾತ್ತಥ್ಯಂತರಂ ಶುಭಮ್ ಯತ್ರ ಕೃತ್ವಾ ಪರಾಂ ನಿಷ್ಠಾಂ ಪುರುಷಸ್ಸುಖಮೃಚ್ಛತಿ

ನೀನು ಪಡೆದ ಆ ಜ್ಞಾನವೇನು? ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶುಭಕರವಾದದು. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮಾನವನು ಪರಮ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಗಿ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಪಶುಪಾಶಪತಿಜ್ಞಾನಂ ಯಲ್ಲಬ್ಧಂ ತು ಮಯಾ ಪುರಾ ತತ್ರ ನಿಷ್ಠಾ ಪರಾ ಕಾರ್ಯಾ ಪುರುಷೇಣ ಸುಖಾರ್ಥಿನಾ

ನಾನು ಹಿಂದೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಆತ್ಮ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಪತಿಯ ಜ್ಞಾನವೇನುಂದರೆ, ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಆ ಪರಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು.

ಅಜ್ಞಾನಪ್ರಭವಂ ದುಃಖಂ ಜ್ಞಾನೇನೈವ ನಿವರ್ತತೇ ಜ್ಞಾನಂ ವಸ್ತುಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವಸ್ತು ಚ ದ್ವಿವಿಧಂ ಸ್ಮೃತಮ್

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದುಃಖವನ್ನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿವಾರಿಸಬಹುದು; ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಜಡಂ ಚ ಜಡಂ ಚೈವ ನಿಯಂತೃ ಚ ತಯೋರಪಿ ಪಶುಃ ಪಾಶಃ ಪತಿಶ್ಚೇತಿ ಕಥ್ಯತೇ ತತ್ತ್ರಯಂ ಕ್ರಮಾತ್

ಚೇತನ ಮತ್ತು ಜಡವು ಎರಡೂ ಇದ್ದು, ಅವೆರಡನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ಇದ್ದಾನೆ—ಈ ಮೂರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆತ್ಮ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಕ್ಷರಂ ಚ ಕ್ಷರಂ ಚೈವ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಪರಂ ತಥಾ ತದೇತತ್ತ್ರಿತಯಂ ಭೂಮ್ನಾ ಕಥ್ಯತೇ ತತ್ತ್ವವೇದಿಭಿಃ

ಅಕ್ಷರ, ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಮೀರಿರುವ ಪರಮ—ಈ ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಕ್ಷರಂ ಪಶುರಿತ್ಯುಕ್ತಃ ಕ್ಷರಂ ಪಾಶ ಉದಾಹೃತಃ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಪರಂ ಯತ್ತತ್ಪತಿರಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ

ಅಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಆತ್ಮ, ಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಬಂಧನ, ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವುದು ಪತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಿಂ ತದಕ್ಷರಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಕಿಂ ಚ ಕ್ಷರಮುದಾಹೃತಮ್ ತಯೋಶ್ಚ ಪರಮಂ ಕಿಂ ವಾ ತದೇತದ್ ಬ್ರೂಹಿ ಮಾರುತ

ಈ ಅಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಏನು? ಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಯಾವುದು? ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಮೀರಿರುವ ಪರಮವೇನು? ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು, ಮಾರುತ.

ಪ್ರಕೃತಿಃ ಕ್ಷರಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಪುರುಷೋ ಽಕ್ಷರ ಉಚ್ಯತೇ ತಾವಿಮೌ ಪ್ರೇರಯತ್ಯನ್ಯಸ್ಸ ಪರಾ ಪರಮೇಶ್ವರಃ

ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೇ ಕ್ಷರವೆಂದು, ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಅಕ್ಷರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಪರಮೇಶ್ವರನು.

ಕೈಷಾ ಪ್ರಕೃತಿರಿತ್ಯುಕ್ತಾ ಕ ಏಷ ಪುರುಷೋ ಮತಃ ಅನಯೋಃ ಕೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ ಕೋಯಂ ಪ್ರೇರಕ ಈಶ್ವರಃ

ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದರೆ ಏನು? ಆತ್ಮವೆಂದರೆ ಯಾರು? ಇವರಿಬ್ಬರ ಸಂಬಂಧ ಹೇಗಿದೆ? ಇವರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಈಶ್ವರನು ಯಾರು?

ಮಾಯಾ ಪ್ರಕೃತಿರುದ್ದಿಷ್ಟಾ ಪುರುಷೋ ಮಾಯಯಾ ವೃತಃ ಸಂಬನ್ಧೋ ಮೂಲಕರ್ಮಭ್ಯಾಂ ಶಿವಃ ಪ್ರೇರಕ ಈಶ್ವರಃ

ಮಾಯೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆತ್ಮನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಸಂಬಂಧ ಮೂಲಕರ್ಮದಿಂದ, ಶಿವನು ಪ್ರೇರೇಪಕನಾದ ಈಶ್ವರನು.

ಕೇಯಂ ಮಾಯಾ ಸಮಾ ಖ್ಯಾತಾ ಕಿಂರೂಪೋ ಮಾಯಯಾ ವೃತಃ ಮೂಲಂ ಕೀದೃಕ್ ಕುತೋ ವಾಸ್ಯ ಕಿಂ ಶಿವತ್ವಂ ಕುತಶ್ಶಿವಃ

ಈ ಮಾಯೆ ಎಂದರೆ ಏನು? ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೇನು? ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಅದರ ಮೂಲವೇನು, ಅದು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ? ಶಿವತ್ವವೆಂದರೆ ಏನು, ಶಿವನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದನು?

ಮಾಯಾ ಮಾಹೇಶ್ವರೀ ಶಕ್ತಿಶ್ಚಿದ್ರೂಪೋ ಮಾಯಯಾ ವೃತಃ ಮಲಶ್ಚಿಚ್ಛಾದಕೋ ನೈಜೋ ವಿಶುದ್ಧಿಶ್ಶಿವತಾ ಸ್ವತಃ

ಮಾಯೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ; ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾದವನು ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಲವೆಂಬ ಮೂಲಕಳೆ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ; ನಿಜವಾದ ಶುದ್ಧತೆ ಶಿವತ್ವವಾಗಿದೆ.

ಆವೃಣೋತಿ ಕಥಂ ಮಾಯಾ ವ್ಯಾಪಿನಂ ಕೇನ ಹೇತುನಾ ಕಿಮರ್ಥಂ ಚಾವೃತಿಃ ಪುಂಸಃ ಕೇನ ವಾ ವಿನಿವರ್ತತೇ

ಮಾಯೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಆವೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ? ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ? ಮಾನವನಲ್ಲಿ ಈ ಆವರಣವು ಏಕೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಮೂಲಕ ಅದು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ?

ಆವೃತಿರ್ವ್ಯಪಿನೋ ಽಪಿ ಸ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಪಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಕಲಾದ್ಯಪಿ ಹೇತುಃ ಕರ್ಮೈವ ಭೋಗಾರ್ಥಂ ನಿವರ್ತೇತ ಮಲಕ್ಷಯಾತ್

ಯಾವುದೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವುದಾದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದಂತಾಗುವುದುಂಟು. ಏಕೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವುದಕ್ಕೂ ಕಲಾದಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕರ್ಮವೇ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಾಗ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಕಲಾದಿ ಕಥ್ಯತೇ ಕಿಂ ತತ್ಕರ್ಮ ವಾ ಕಿಮುದಾಹೃತಮ್ ತತ್ಕಿಮಾದಿ ಕಿಮನ್ತಂ ವಾ ಕಿಂ ಫಲಂ ವಾ ಕಿಮಾಶ್ರಯಮ್

ಕಲಾದಿ ಎಂದರೆ ಏನು? ಕರ್ಮವೆಂದರೆ ಏನು, ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ? ಅದರ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಯಾವುದು? ಅದರ ಫಲವೇನು, ಅದು ಯಾವದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ?

ಕಸ್ಯ ಭೋಗೇನ ಕಿಂ ಭೋಗ್ಯಂ ಕಿಂ ವಾ ತದ್ಭೋಗಸಾಧನಮ್ ಮಲಕ್ಷಯಸ್ಯ ಕೋ ಹೇತುಃ ಕೀದೃಕ್ ಕ್ಷೀಣಮಲಃ ಪುಮಾನ್

ಯಾರು ಯಾವ ಅನುಭವದಿಂದ ಏನನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ? ಆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಾಧನವೇನು? ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು? ಮಾಲಿನ್ಯವಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಭಾವ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?

ಕಲಾ ವಿದ್ಯಾ ಚ ರಾಗಶ್ಚ ಕಾಲೋ ನಿಯತಿರೇವ ಚ ಕಲಾದಯಸ್ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಯೋ ಭೋಕ್ತಾ ಪುರುಷೋ ಭವೇತ್

ಕಲಾ, ವಿದ್ಯೆ, ರಾಗ, ಕಾಲ, ನಿಯತಿ — ಇವುಗಳನ್ನು ಕಲಾದಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನುಭವಿಸುವವನು ಪುರುಷನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪುಣ್ಯಪಾಪಾತ್ಮಕಂ ಕರ್ಮ ಸುಖದುಃಖಫಲಂ ತು ಯತ್ ಅನಾದಿಮಲಭೋಗಾನ್ತಮಜ್ಞಾನಾತ್ಮಸಮಾಶ್ರಯಮ್

ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಕರ್ಮವು ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಫಲವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಿಲ್ಲ, ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ.

ಭೋಗಃ ಕರ್ಮವಿನಾಶಾಯ ಭೋಗಮವ್ಯಕ್ತಮುಚ್ಯತೇ ಬಾಹ್ಯಾಂತಃಕರಣದ್ವಾರಂ ಶರೀರಂ ಭೋಗಸಾಧನಮ್

ಅನುಭವವು ಕರ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಅನುಭವದ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಶರೀರವೇ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.

ಭಾವಾತಿಶಯಲಬ್ಧೇನ ಪ್ರಸಾದೇನ ಮಲಕ್ಷಯಃ ಕ್ಷೀಣೇ ಚಾತ್ಮಮಲೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪುಮಾಞ್ಚ್ಛಿವಸಮೋ ಭವೇತ್

ಮನಸ್ಸಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮಾಲಿನ್ಯವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮದ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಶಿವನಂತೆ ಸಮಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಕಲಾದಿಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಕಿಂ ಕರ್ಮ ಪೃಥಗುಚ್ಯತೇ ಭೋಕ್ತೇತಿ ಪುರುಷಶ್ಚೇತಿ ಯೇನಾತ್ಮಾ ವ್ಯಪದಿಶ್ಯತೇ

ಕಲಾದಿ ಐದು ತತ್ತ್ವಗಳ ಕರ್ಮವೇನು, ಅದು ಹೇಗೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ? ಯಾರು ಅನುಭವಿಸುವವರು, ಯಾರು ಪುರುಷ ಎಂದು ಆತ್ಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ?

ಕಿಮಾತ್ಮಕಂ ತದವ್ಯಕ್ತಂ ಕೇನಾಕಾರೇಣ ಭುಜ್ಯತೇ ಕಿಂ ತಸ್ಯ ಶರಣಂ ಭುಕ್ತೌ ಶರೀರಂ ಚ ಕಿಮುಚ್ಯತೇ

ಆ ಅವ್ಯಕ್ತದ ಸ್ವಭಾವವೇನು? ಅದು ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಅದರ ಆಶ್ರಯವೇನು, ಶರೀರವೆಂದರೆ ಏನು?

ದಿಕ್ಕ್ರಿಯಾವ್ಯಂಜಕಾ ವಿದ್ಯಾ ಕಾಲೋ ರಾಗಃ ಪ್ರವರ್ತಕಃ ಕಾಲೋ ಽವಚ್ಛೇದಕಸ್ತತ್ರ ನಿಯತಿಸ್ತು ನಿಯಾಮಿಕಾ

ವಿದ್ಯೆ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲವು ರಾಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲವೇ ಅಲ್ಲಿ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ, ನಿಯತಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಕಾರಣಂ ಯತ್ತತ್ತ್ರಿಗುಣಂ ಪ್ರಭವಾಪ್ಯಯಮ್ ಪ್ರಧಾನಂ ಪ್ರಕೃತಿಶ್ಚೇತಿ ಯದಾಹುಸ್ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕಾಃ

ಅವ್ಯಕ್ತವೇ ಕಾರಣ, ಅದು ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಎಲ್ಲದರ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ. ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವರು ಅದನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕಲಾತಸ್ತದಭಿವ್ಯಕ್ತಮನಭಿವ್ಯಕ್ತಲಕ್ಷಣಮ್ ಸುಖದುಃಖವಿಮೋಹಾತ್ಮಾ ಭುಜ್ಯತೇ ಗುಣವಾಂಸ್ತ್ರಿಧಾ

ಕಲೆಯಿಂದ ಅವ್ಯಕ್ತ ಲಕ್ಷಣವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಸುಖ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಮೋಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರು ಅದನ್ನು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮ ಇತಿ ಗುಣಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾಃ ಪ್ರಕೃತೌ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪೇಣ ತಿಲೇ ತೈಲಮಿವ ಸ್ಥಿತಾಃ

ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ಸು, ತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಅವು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳಿನೊಳಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.

ಸುಖಂ ಚ ಸುಖಹೇತುಶ್ಚ ಸಮಾಸಾತ್ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ರಾಜಸಂ ತದ್ವಿಪರ್ಯಾಸಾತ್ಸ್ತಂಭಮೋಹೌ ತು ತಾಮಸೌ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಖ ಮತ್ತು ಸುಖದ ಕಾರಣವನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ರಾಜಸ, ಸ್ಥಂಭ ಮತ್ತು ಮೋಹವು ತಾಮಸ.