ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಅತ್ರ ವಃ ಕುಶಲಂ ವಿಪ್ರಾಃ ಕಚ್ಚಿದ್ವೃತ್ತೇ ಮಹಾಕ್ರತೌ ಕಚ್ಚಿದ್ಯಜ್ಞಹನೋ ದೈತ್ಯಾ ನ ಬಾಧೇರನ್ಸುರದ್ವಿಷಃ

ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದೀರಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ? ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞವು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಿತೇ? ದೇವತೆಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವ ದೈತ್ಯರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿಲ್ಲವಲ್ಲಾ?

ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ದುರಿಷ್ಟಂ ವಾ ನ ಕಚ್ಚಿತ್ಸಮಜಾಯತ ಸ್ತೋತ್ರಶಸ್ತ್ರಗೃಹೈರ್ದೇವಾನ್ ಪಿತ್ಃನ್ ಪಿತ್ರ್ಯೈಶ್ಚ ಕರ್ಮಭಿಃ

ಯಾವುದಾದರೂ ತಪ್ಪು ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪಿತೃಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಶಕುನ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಉಂಟಾಗಿದೆಯೆ?

ಕಚ್ಚಿದಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಯುಷ್ಮಾಭಿರ್ವಿಧಿರಾಸೀತ್ಸ್ವನುಷ್ಠಿತಃ ನಿವೃತ್ತೇ ಚ ಮಹಾಸತ್ರೇ ಪಶ್ಚಾತ್ಕಿಂ ವಶ್ಚಿಕೀರ್ಷಿತಮ್

ನೀವು ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀರಾ? ಈಗ ಮಹಾಸತ್ರವು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಮುಂದೆ ಏನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ?

ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ಮುನಯಃ ಸರ್ವೇ ವಾಯುನಾ ಶಿವಭಾವಿನಾ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮನಸಃ ಪೂತಾಃ ಪ್ರತ್ಯೂಚುರ್ವಿನಯಾನ್ವಿತಾಃ

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಶಿವಭಕ್ತವಾದ ವಾಯುವಿಂದ ಪಾವನರಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ವಿನಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದರು.

ಅದ್ಯ ನಃ ಕುಶಲಂ ಸರ್ವಮದ್ಯ ಸಾಧು ಭವೇತ್ತಪಃ ಅಸ್ಮಚ್ಛ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಭವಾನತ್ರಾಗತೋ ಯತಃ

ಇಂದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದೆ; ಇಂದೇ ನಮ್ಮ ತಪಸ್ಸು ಫಲವತ್ತಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀವೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ.

ಶೃಣು ಚೇದಂ ಪುರಾವೃತ್ತಂ ತಮಸಾಕ್ರಾಂತಮಾನಸೈಃ ಉಪಾಸಿತಃ ಪುರಾಸ್ಮಾಭಿರ್ವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ

ಈಗ ನೀವು ಒಂದು ಪುರಾತನ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ: ಆಗ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ, ನಾವು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದೆವು.

ಸೋಪ್ಯಸ್ಮಾನನುಗೃಹ್ಯಾಹ ಶರಣ್ಯಶ್ಶರಣಾಗತಾನ್ ಸರ್ವಸ್ಮಾದಧಿಕೋ ರುದ್ರೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಪರಮಕಾರಣಮ್

ಅವನು, ಶರಣಾಗತರ ಶರಣು, ನಮಗೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದನು: 'ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ರುದ್ರನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಅವನೇ ಪರಮ ಕಾರಣ.'

ತಮಪ್ರತರ್ಕ್ಯಂ ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಂ ಭಕ್ತಿಮಾನೇವ ಪಶ್ಯತಿ ಭಕ್ತಿಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದೇನ ಪ್ರಸಾದಾದೇವ ನಿರ್ವೃತಿಃ

ಅವನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದು; ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನೇ ಅದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಾರ್ಥಂ ನೈಮಿಷೇ ಸತ್ರಯೋಗತಃ ಯಜಧ್ವಂ ದೀರ್ಘಸತ್ರೇಣ ರುದ್ರಂ ಪರಮಕಾರಣಮ್

ಆದುದರಿಂದ, ಅವನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಇಲ್ಲಿಯ ನೈಮಿಷ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿ, ರುದ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

ತತ್ಪ್ರಸಾದೇನ ಸತ್ರಾಂತೇ ವಾಯುಸ್ತತ್ರಾಗಮಿಷ್ಯತಿ ತನ್ಮುಖಾಜ್ಜ್ಞಾನಲಾಭೋ ವಸ್ತತ್ರ ಶ್ರೇಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ

ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಯಜ್ಞದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವನು; ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಜ್ಞಾನ ದೊರಕುವುದು, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪರಮ ಹಿತವಾಗುವುದು.

ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಯ ವಯಂ ಸರ್ವೇ ಪ್ರೇಷಿತಾ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಾ ಅಸ್ಮಿನ್ದೇಶೇ ಮಹಾಭಾಗ ತವಾಗಮನಕಾಂಕ್ಷಿಣಃ

ಹೀಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆವು, ಮಹಾಭಾಗನೆ, ನಿಮ್ಮ ಆಗಮನವನ್ನು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ದೀರ್ಘಸತ್ರಂ ಸಮಾಸೀನಾ ದಿವ್ಯವರ್ಷಸಹಸ್ರಕಮ್ ಅತಸ್ತವಾಗಮಾದನ್ಯತ್ಪ್ರಾರ್ಥ್ಯಂ ನೋ ನಾಸ್ತಿ ಕಿಂಚನ

ನಾವು ಸಾವಿರ ದೇವವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದೀರ್ಘಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದೇವೆ; ನಿಮ್ಮ ಆಗಮನವನ್ನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಆಸೆಯೂ ನಮಗಿಲ್ಲ.

ಇತ್ಯಾಕರ್ಣ್ಯ ಪುರಾವೃತ್ತಮೃಷೀಣಾಂ ದೀರ್ಘಸತ್ರಿಣಾಮ್ ವಾಯುಃ ಪ್ರೀತಮನಾ ಭೂತ್ವಾ ತತ್ರಾಸೀನ್ಮುನಿಸಂವೃತಃ

ಹೀಗೆ ಆ ಪುರಾತನ ಘಟನೆಯನ್ನು, ದೀರ್ಘಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದ ಋಷಿಗಳ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದ ವಾಯು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲೇ ಮುನಿಗಳ ನಡುವೆ ಕುಳಿತನು.

ತತಸ್ತೈರ್ಮುನಿಭಿಃ ಪೃಷ್ಟಸ್ತೇಷಾಂ ಭಾವವಿವೃದ್ಧಯೇ ಸರ್ಗಾದಿ ಶಾರ್ವಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ಸಮಾಸಾದ ವದದ್ವಿಭುಃ

ಆ ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಶಿವನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ತತ್ರ ಪೂರ್ವಂ ಮಹಾಭಾಗಾ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯವಾಸಿನಃ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುಃ ಪವನಂ ಪ್ರಭುಮ್

ಅಲ್ಲಿಯ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪುಣ್ಯವಂತರು, ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಾಯುವನ್ನು ಪ್ರಭುವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಭವಾನ್ ಕಥಮನುಪ್ರಾಪ್ತೋ ಜ್ಞಾನಮೀಶ್ವರಗೋಚರಮ್ ಕಥಂ ಚ ಶಿವಭಾವಸ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಽವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಃ

ನೀವು ಹೇಗೆ ಈಶ್ವರ ಸಂಬಂಧವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುದಿರಿ? ಬ್ರಹ್ಮನ ಅವ್ಯಕ್ತ ಜನನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಶಿವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೀವು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿದಿರಿ?

ಏಕೋನವಿಂಶತಿಃ ಕಲ್ಪೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಶ್ವೇತಲೋಹಿತಃ ತಸ್ಮಿನ್ಕಲ್ಪೇ ಚತುರ್ವಕ್ತ್ರಸ್ಸ್ರಷ್ಟುಕಾಮೋ ಽತಪತ್ತಪಃ

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಶ್ವೇತಲೋಹಿತ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಆ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕುಮುಖನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಇಚ್ಛಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.

ತಪಸಾ ತೇನ ತೀವ್ರೇಣ ತುಷ್ಟಸ್ತಸ್ಯ ಪಿತಾ ಸ್ವಯಮ್ ದಿವ್ಯಂ ಕೌಮಾರಮಾಸ್ಥಾಯ ರೂಪಂ ರೂಪವತಾಂ ವರಃ

ಆ ತೀವ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಅವನ ತಂದೆ ಸ್ವತಃ ದೇವಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರನಾದವನು, ದೇವತೆಗೂ ಸೊಬಗಿನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

ಶ್ವೇತೋ ನಾಮ ಮುನಿರ್ಭೂತ್ವಾ ದಿವ್ಯಾಂ ವಾಚಮುದೀರಯನ್ ದರ್ಶನಂ ಪ್ರದದೌ ತಸ್ಮೈ ದೇವದೇವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ

ಶ್ವೇತ ಎಂಬ ಋಷಿಯಾಗಿ ಅವನು ದಿವ್ಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು; ದೇವತೆಗಳ ದೇವರಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವನಿಗೆ ದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಿತರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಽಧಿಪತಿಂ ಪತಿಮ್ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಪರಮಜ್ಞಾನಂ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಸಹ ಲಬ್ಧವಾನ್

ತಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಧಿಪತಿಯೂ, ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಗಾಯತ್ರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪರಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು.

ತತಸ್ಸ ಲಬ್ಧವಿಜ್ಞಾನೋ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚತುರ್ಮುಖಃ ಅಸೃಜತ್ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಸ್ಥಾವರಾಣಿ ಚರಾಣಿ ಚ

ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು—ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದವುಗಳನ್ನೂ—ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಯತಶ್ಶ್ರುತ್ವಾಮೃತಂ ಲಬ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪರಮೇಶ್ವರಾತ್ ತತಸ್ತದ್ವದನಾದೇವ ಮಯಾ ಲಬ್ಧಂ ತಪೋಬಲಾತ್

ಬ್ರಹ್ಮನು ಪರಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ, ನಾನು ಕೂಡ ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.

ಕಿಂ ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ತ್ವಯಾ ಲಬ್ಧಂ ತಥ್ಯಾತ್ತಥ್ಯಂತರಂ ಶುಭಮ್ ಯತ್ರ ಕೃತ್ವಾ ಪರಾಂ ನಿಷ್ಠಾಂ ಪುರುಷಸ್ಸುಖಮೃಚ್ಛತಿ

ನೀನು ಪಡೆದ ಆ ಜ್ಞಾನವೇನು? ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶುಭಕರವಾದದು. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮಾನವನು ಪರಮ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಗಿ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಪಶುಪಾಶಪತಿಜ್ಞಾನಂ ಯಲ್ಲಬ್ಧಂ ತು ಮಯಾ ಪುರಾ ತತ್ರ ನಿಷ್ಠಾ ಪರಾ ಕಾರ್ಯಾ ಪುರುಷೇಣ ಸುಖಾರ್ಥಿನಾ

ನಾನು ಹಿಂದೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಆತ್ಮ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಪತಿಯ ಜ್ಞಾನವೇನುಂದರೆ, ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಆ ಪರಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು.

ಅಜ್ಞಾನಪ್ರಭವಂ ದುಃಖಂ ಜ್ಞಾನೇನೈವ ನಿವರ್ತತೇ ಜ್ಞಾನಂ ವಸ್ತುಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವಸ್ತು ಚ ದ್ವಿವಿಧಂ ಸ್ಮೃತಮ್

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದುಃಖವನ್ನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿವಾರಿಸಬಹುದು; ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಜಡಂ ಚ ಜಡಂ ಚೈವ ನಿಯಂತೃ ಚ ತಯೋರಪಿ ಪಶುಃ ಪಾಶಃ ಪತಿಶ್ಚೇತಿ ಕಥ್ಯತೇ ತತ್ತ್ರಯಂ ಕ್ರಮಾತ್

ಚೇತನ ಮತ್ತು ಜಡವು ಎರಡೂ ಇದ್ದು, ಅವೆರಡನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ಇದ್ದಾನೆ—ಈ ಮೂರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆತ್ಮ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಕ್ಷರಂ ಚ ಕ್ಷರಂ ಚೈವ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಪರಂ ತಥಾ ತದೇತತ್ತ್ರಿತಯಂ ಭೂಮ್ನಾ ಕಥ್ಯತೇ ತತ್ತ್ವವೇದಿಭಿಃ

ಅಕ್ಷರ, ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಮೀರಿರುವ ಪರಮ—ಈ ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಕ್ಷರಂ ಪಶುರಿತ್ಯುಕ್ತಃ ಕ್ಷರಂ ಪಾಶ ಉದಾಹೃತಃ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಪರಂ ಯತ್ತತ್ಪತಿರಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ

ಅಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಆತ್ಮ, ಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಬಂಧನ, ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವುದು ಪತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಿಂ ತದಕ್ಷರಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಕಿಂ ಚ ಕ್ಷರಮುದಾಹೃತಮ್ ತಯೋಶ್ಚ ಪರಮಂ ಕಿಂ ವಾ ತದೇತದ್ ಬ್ರೂಹಿ ಮಾರುತ

ಈ ಅಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಏನು? ಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಯಾವುದು? ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಮೀರಿರುವ ಪರಮವೇನು? ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು, ಮಾರುತ.