ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ತಿಸ್ರೋರೇಖಾಭವಂತ್ಯೇವಸ್ಥಾನೇಷುಮುನಿಪುಂಗವಾಃ ಲಲಾಟಾದಿಷುಸರ್ವೇಷುಯಥೋಕ್ತೇಷುಬುಧೈರ್ಮುನೇ

ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಲಲಾಟ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು.

ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯಂಸಮಾರಭ್ಯಯಾವದಂತೋಭವೇದ್ಭ್ರುವೋಃ ತಾವತ್ಪ್ರಮಾಣಂಸಂಧಾರ್ಯಂ ಲಲಾಟೇ ಚ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಕಮ್

ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಭ್ರೂಗಳ ಕೊನಿವರೆಗೆ ಇರುವಷ್ಟು ದೂರ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು.

ಮಧ್ಯಮಾನಾಮಿಕಾಂಗುಲ್ಯಾಮಧ್ಯೇತುಪ್ರತಿಲೋಮತಃ ಅಂಗುಷ್ಠೇನ ಕೃತಾರೇಖಾ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಾಖ್ಯಾ ಭಿಧೀಯತೇ

ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕಾ ಬೆರಳಿನಿಂದ, ತಿರುಗು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ರೇಖೆ ಎಳೆಯುವುದು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯೇಂಗುಲಿಭಿರಾದಾಯ ತಿಸೃಭಿರ್ಭಸ್ಮಯತ್ನತಃ ತ್ರಿಪುಣ್ಡ್ರಧಾರಯೇದ್ಭಕ್ತ್ಯಾಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಂಪರಮ್

ಮಧ್ಯದ ಮೂರು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು; ಇದು ಪರಮ ಭೋಗವನ್ನೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ತಿಸೃಣಾಮಪಿ ರೇಖಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂನವದೇವತಾಃ ಸರ್ವತ್ರಾಂಗೇಷುತಾವಕ್ಷ್ಯೇಸಾವಧಾನತಯಾ ಶೃಣು

ಈ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಿಗೂ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳು.

ಅಕಾರೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿರ್ಭೂಧರ್ಮಶ್ಚ ರಜೋಗುಣಃ ಋಗ್ವೇದಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಃ ಪ್ರಾತಃಸವನಮೇವ ಚ

'ಅ' ಅಕ್ಷರ, ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ, ಧರ್ಮ, ರಜೋಗುಣ, ಋಗ್ವೇದ, ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಹೋಮ—

ಮಹದೇವಶ್ಚ ರೇಖಾಯಾಃ ಪ್ರಥಮಾಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲಾಃ ಶಿವದೀಕ್ಷಾಪರಾಯಣೈಃ

ಮಹಾದೇವನು ಕೂಡ ಮೊದಲನೆಯ ರೇಖೆಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ಶಿವದೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತರು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.

ಉಕಾರೋ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಶ್ಚ ನಭಸ್ತತ್ತ್ವಂ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಮಧ್ಯಂದಿನಂ ಚ ಸವನಮಿಚ್ಛಾಶಕ್ತ್ಯಂತರಾತ್ಮಕೌ

'ಉ' ಅಕ್ಷರ, ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿ, ಆಕಾಶತತ್ವ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೋಮ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ—ಇವು ಎರಡನೇ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿವೆ.

ಮಹೇಶ್ವರಶ್ಚ ರೇಖಾಯಾ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ ಶಿವದೀಕ್ಷಾಪರಾಯಣೈಃ

ಮಹೇಶ್ವರನು ಎರಡನೇ ರೇಖೆಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ಶಿವದೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತರು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.

ಮಕಾರಾಹವನೀಯೌ ಚ ಪರಮಾತ್ಮಾ ತಮೋದಿವೌ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಃ ಸಾಮವೇದಸ್ತೃತೀಯಂ ಸವನಂ ತಥಾ

'ಮ' ಅಕ್ಷರ, ಹವನಾಗ್ನಿ, ಪರಮಾತ್ಮ, ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರ, ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಹೋಮ—

ಶಿವಶ್ಚೈವ ಚ ರೇಖಾಯಾಸ್ತೃತಿಯಾಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ ಶಿವದೀಕ್ಷಾಪರಾಯಣೌ

ಶಿವನು ತಾನೇ ಮೂರನೇ ರೇಖೆಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ಶಿವದೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತರು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.

ಏವಂ ನಿತ್ಯಂ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಸದ್ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸ್ಥಾನದೇವತಾಃ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಂ ಧಾರಯೇಚ್ಛುದ್ಧೋ ಭುಕ್ತಿಂಮುಕ್ತಿಂ ಚ ವಿಂದತಿ

ಹೀಗಾಗಿ, ಸದಾ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳಗಳ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಶುದ್ಧನಾದವನು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯುಕ್ತಾಃಸ್ಥಾನದೇವಾಶ್ಚಸರ್ವಾಂಗೇಷುಮುನಿಶ್ವರ ತೇಷಾಂ ಸಂಬಂಧಿನೋಭಕ್ತ್ಯಾಸ್ಥಾನಾನಿಶೃಣುಸಾಂಪ್ರತಮ್

ಮುನೀಶ್ವರನೇ, ಆ ಸ್ಥಳದ ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದವು. ಈಗ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳು.

ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಸ್ಥಾನಕೇ ವಾರ್ಧಷೋಡಶಸ್ಥಾನಕೇಪಿ ಚ ಅಷ್ಟಸ್ಥಾನೇ ತಥಾ ಚೈವ ಪಞ್ಚಸ್ಥಾನೇಪಿ ನಾನ್ಯಸೇತ್

ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸ್ಥಳಗಳು, ಅಥವಾ ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಳಗಳು, ಅಥವಾ ಎಂಟು ಸ್ಥಳಗಳು, ಅಥವಾ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳು ಇವೆ—ಇವುಗಳ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇರಬಾರದು.

ಉತ್ತಮಾಂಗೇ ಲಲಾಟೇ ಚ ಕರ್ಣಯೋರ್ನೇತ್ರಯೋಸ್ತಥಾ ನಾಸಾವಕ್ತ್ರಗಲೇಷ್ವೇವಂಹಸ್ತದ್ವಯ ಅತಃಪರಮ್

ಮೂಡಲಲ್ಲಿ, ನುಣುಪಿನಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಕಣ್ನುಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ, ಬಾಯಲ್ಲಿ, ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಬ್ಬುಜಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.

ಕೂರ್ಪರೇ ಮಣಿಬಂಧೇಚಹೃದಯೇಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ನಾಭೌಮುಷ್ಕದ್ವಯೇಚೈವಮೂರ್ವೋರ್ಗುಲ್ಫೇಚಜಾನುನಿ

ಕೂನೆಯಲ್ಲಿ, ಕೈಮಣಿಯಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ವೃಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಉರುಗಳಲ್ಲಿ, ಗುಳ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು.

ಜಂಘಾದ್ವಯೇಪದದ್ವನ್ದ್ವೇದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಸ್ಥಾನಮುತ್ತಮಮ್ ಅಗ್ನ್ಯಬ್ಭೂವಾಯುದಿಗ್ದೇಶದಿಕ್ಪಾಲಾನ್ವಸುಭಿಃ ಸಹ

ಎರಡು ಜಂಘೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ—ಈ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಳಗಳು. ಜೊತೆಗೆ ಅಗ್ನಿ, ನೀರು, ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ದಿಕ್ಕುಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ವಸುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ಧರಾಧ್ರುವಶ್ಚಸೋಮಶ್ಚ ಅಪಶ್ಚೇವಾನಿಲೋನಲಃ ಪ್ರತ್ಯೂಷಶ್ಚ ಪ್ರಭಾಸಶ್ಚವಸವೋಷ್ಟಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ

ಭೂಮಿ, ಧ್ರುವ, ಚಂದ್ರ, ನೀರು, ಗಾಳಿ, ಅಗ್ನಿ, ಪ್ರಭಾತ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು—ಇವು ಎಂಟು ವಸುಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಏತೇಷಾಂನಾಮಮಾತ್ರೇಣತ್ರಿಪುಂಡ್ರಂಧಾರಯೇದ್ಬುಧಾಃ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾಷೋಡಶಸ್ಥಾನೇತ್ರಿಪುಣ್ಡ್ರಂತುಸಮಾಹಿತಃ

ಇವುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು; ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಾಕಬಹುದು.

ಶೀರ್ಷಕೇಚಲಲಾಟೇಚಕಂಠೇಚಾಂಸದ್ವಯೇಭುಜೇ ಕೂರ್ಪರೇಮಣಿಬಂಧೇಚಹೃದಯೇನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವಕೇ

ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ನುಣುಪಿನಲ್ಲಿ, ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ, ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೂನೆಯಲ್ಲಿ, ಕೈಮಣಿಯಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು.

ಪೃಷ್ಠೇಚೈವಂಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಯಜೇತ್ತತ್ರಾಶ್ವಿದೈವತೇ ಶಿವಶಕ್ತಿಂತಥಾರುದ್ರಮೀಶಂನಾರದಮೇವಚ

ಹೀಗೆಯೇ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಶಕ್ತಿ, ರುದ್ರ, ಈಶ ಮತ್ತು ನಾರದರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ವಾಮಾದಿನವಶಕ್ತೀಶ್ಚ ಏತಾಃ ಷೋಡಶದೇವತಾಃ ನಾಸತ್ಯೋದಸ್ರಕಶ್ಚೈವ ಅಶ್ವಿನೌದ್ವೌಪ್ರಕೀರ್ತಿತೌ

ವಾಮಾದಿ ಒಂಬತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳು—ಇವು ಹದಿನಾರು ದೇವತೆಗಳು. ಜೊತೆಗೆ ನಾಸತ್ಯ ಮತ್ತು ದಸ್ರ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅಶ್ವಿನಿಗಳು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಅಥವಾಮೂರ್ಧ್ನಿಕೇಶೇಚಕರ್ಮಯೋರ್ವದನೇತಥಾ ಬಾಹುದ್ವಯೇ ಚ ಹೃದಯೇನಾಭ್ಯಾಮೂರುಯುಗೇತಥಾ

ಅಥವಾ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ಕೂದಲಲ್ಲಿ, ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ನಾಭಿಯ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉರುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಾಕಬಹುದು.

ಜಾನುದ್ವಯೇಚಪದಯೋಃ ಪೃಷ್ಠಭಾಗೇ ಚ ಷೋಡಶ ಶಿವಶ್ಚನ್ದ್ರಶ್ಚ ರುದ್ರಃಕೋ ವಿಘ್ನೇಶೋವಿಷ್ಣುರೇವ ವಾ

ಎರಡು ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ—ಇವು ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಳಗಳು: ಶಿವ, ಚಂದ್ರ, ರುದ್ರ, ವಿಘ್ನೇಶ, ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣು.

ಶ್ರೀಶ್ಚೈವಹೃದಯೇಶಮ್ಭುಸ್ತಥಾನಾಭೌಪ್ರಜಾಪತಿಃ ನಾಗಶ್ಚನಾಗಕನ್ಯಾಶ್ಚ ಉಭಯೋರೃಷಿಕನ್ಯಕಾಃ

ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಶಂಭು, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ನಾಗ, ನಾಗಕನ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಋಷಿಕನ್ಯೆಗಳು.

ಪಾದಯೋಶ್ಚಸಮುದ್ರಾಶ್ಚತೀರ್ಥಾಃ ಪೃಷ್ಠೇ ವಿಶಾಲತಃ ಇತ್ಯೇವ ಷೋಡಶ ಸ್ಥಾನಮಥೋಚ್ಯತೇ

ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳು, ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲತೆ—ಹೀಗೆ ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಳಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಗುಹ್ಯಸ್ಥಾನಂ ಲಲಾಟಶ್ಚ ಕರ್ಣದ್ವಯಮನುತ್ತಮಮ್ ಅಂಸಯುಗ್ಮಂ ಚ ಹೃದಯಂ ನಾಭಿರಿತ್ಯೇವಮಷ್ಟಕಮ್

ಗುಪ್ತಸ್ಥಾನ, ನುಣುಪು, ಎರಡು ಕಿವಿಗಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಎರಡು ಭುಜಗಳು, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ನಾಭಿ—ಹೀಗೆ ಎಂಟು ಸ್ಥಳಗಳು.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಋಷಯಃ ಸಪ್ತದೇವತಾಶ್ಚಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ಇತ್ಯೇವಂ ತು ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಭಸ್ಮವಿದ್ಭಿರ್ಮುನೀಶ್ವರಾಃ

ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಏಳು ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು—ಇವುಗಳನ್ನು ಬಸ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಮುನೀಶ್ವರರೆ.

ಅಥ ವಾ ಮಸ್ತಕಂ ಬಾಹೂಹೃದಯಂ ನಾಭಿರೇವ ಚ ಪಞ್ಚಸ್ಥಾನಾನ್ಯಮೂನ್ಯಾಹುರ್ಧಾರಣೇ ಭಸ್ಮವಿಜ್ಜನಾಃ

ಅಥವಾ, ತಲೆ, ಬಾಹುಗಳು, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ನಾಭಿ—ಈ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬಸ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ ಧಾರಣೆಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.