ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ವಿಭೂತಿಂನಿಂದತೇಯೋವೈಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸೋನ್ಯಜಾತಕಃ ಯಾತಿಚನರಕೇಘೋರೇಯಾವದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚತುರ್ಮುಖಃ

ಯಾರು ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಲಿ, ಬೇರೆ ಯಾರಾಗಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವವನು ಇರುವವರೆಗೆ ಭಯಾನಕ ನರಕವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರಾದ್ಧೇಯಜ್ಞೇಜಪೇಹೋಮೇವೈಶ್ವದೇವೇಸುರಾರ್ಚನೇ ಧೃತತ್ರಿಪುಂಡ್ರಃಪೂತಾತ್ಮಾಮೃತ್ಯುಂಜಯತಿಮಾನವಃ

ಶ್ರಾದ್ಧ, ಯಜ್ಞ, ಜಪ, ಹೋಮ, ವೈಶ್ವದೇವ, ದೇವತಾ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ ಧರಿಸಿದ, ಪವಿತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನವನು ಮನುಷ್ಯನು ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಜಲಸ್ನಾನಂ ಮಲತ್ಯಾಗೇಭಸ್ಮಸ್ನಾನಂಸದಾಶುಚಿ ಮಂತ್ರಸ್ನಾನಂಹರೇತ್ಪಾಪಂಜ್ಞಾನಸ್ನಾನೇಪರಂಪದಮ್

ನೀರು ಸ್ನಾನದಿಂದ ಮೈಲಿನ ದೂಷಣ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಭಸ್ಮ ಸ್ನಾನ ಸದಾ ಶುದ್ಧಿಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಮಂತ್ರ ಸ್ನಾನ ಪಾಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನ ಸ್ನಾನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವತೀರ್ಥೇಷುಯತ್ಪುಣ್ಯಂಸರ್ವತೀರ್ಥೇಷುಯತ್ಫಲಮ್ ತತ್ಫಲಂಸಮವಾಪ್ನೋತಿಭಸ್ಮಸ್ನಾನಕರೋನರಃ

ಎಲ್ಲಾ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಷ್ಟು ಪುಣ್ಯವೂ, ಫಲವೂ, ಭಸ್ಮದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನಿಗೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಭಸ್ಮಸ್ನಾನಂ ಪರಂ ತೀರ್ಥಂಗಂಗಾಸ್ನಾನಂದಿನೇದಿನೇ ಭಸ್ಮರೂಪೀಶಿವಃಸಾಕ್ಷಾದ್ಭಸ್ಮ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಪಾವನಮ್

ಭಸ್ಮಸ್ನಾನವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೀರ್ಥ; ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಭಸ್ಮವೇ ಶಿವನ ರೂಪ, ಈ ಭಸ್ಮವು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ನತದೂನಂನತದ್ಧ್ಯಾನಂನತದ್ದಾನಂಜಪೋನಸಃ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರೇಣವಿನಾಯೇನ ವಿಪ್ರೇಣ ಯದನುಷ್ಠಿತಮ್

ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮಾಡುವ ಧ್ಯಾನ, ಧಾರಣೆ, ದಾನ, ಜಪ—ಇವು ಯಾವುದೂ ಸಮಾನವಲ್ಲ.

ವಾನಪ್ರಸ್ಥಸ್ಯಕನ್ಯಾನಾಂದೀಕ್ಷಾಹೀನನೃಣಾಂ ತಥಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಾತ್ಪ್ರಾಗ್ಜಲೈರ್ಯುಕ್ತಂಪರತೋಜಲವರ್ಜಿತಮ್

ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಯುವತಿಯರು ಮತ್ತು ದೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದವರು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಮೊದಲು ಮಾತ್ರ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು; ನಂತರ ನೀರನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಏವಂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಂ ಯಃ ಕುರ್ಯಾನ್ನಿತ್ಯಂನಿಯತಮಾನಸಃ ಶಿವಭಕ್ತಃ ಸವಿಜ್ಞೇಯೋ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಂ ಚ ವಿಂದತಿ

ಯಾರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಶಿವಭಕ್ತನು ಭೋಗವನ್ನೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಸ್ಯಾಂಗೇನೈವರುದ್ರಾಕ್ಷ ಏಕೋಪಿಬಹುಪುಣ್ಯದಃ ತಸ್ಯಜನ್ಮನಿರರ್ಥಂಸ್ಯಾತ್ತ್ರಿಪುಂಡ್ರರಹಿತೋ ಯದಿ

ಯಾರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಯಿದ್ದರೂ, ಅವರು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವರ ಜನ್ಮ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

ಏವಂತ್ರಿಪುಂಡ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂಸಮಾಸಾತ್ಕಥಿತಂಮಯಾ ರಹಸ್ಯಂಸರ್ವಜಂತೂನಾಂ ಗೋಪನೀಯಮಿದಂ ತ್ವಯಾ

ಹೀಗೆ, ನಾನು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಗುಪ್ತವಾಗಿಡಬೇಕು.

ತಿಸ್ರೋರೇಖಾಭವಂತ್ಯೇವಸ್ಥಾನೇಷುಮುನಿಪುಂಗವಾಃ ಲಲಾಟಾದಿಷುಸರ್ವೇಷುಯಥೋಕ್ತೇಷುಬುಧೈರ್ಮುನೇ

ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಲಲಾಟ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು.

ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯಂಸಮಾರಭ್ಯಯಾವದಂತೋಭವೇದ್ಭ್ರುವೋಃ ತಾವತ್ಪ್ರಮಾಣಂಸಂಧಾರ್ಯಂ ಲಲಾಟೇ ಚ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಕಮ್

ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಭ್ರೂಗಳ ಕೊನಿವರೆಗೆ ಇರುವಷ್ಟು ದೂರ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು.

ಮಧ್ಯಮಾನಾಮಿಕಾಂಗುಲ್ಯಾಮಧ್ಯೇತುಪ್ರತಿಲೋಮತಃ ಅಂಗುಷ್ಠೇನ ಕೃತಾರೇಖಾ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಾಖ್ಯಾ ಭಿಧೀಯತೇ

ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕಾ ಬೆರಳಿನಿಂದ, ತಿರುಗು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ರೇಖೆ ಎಳೆಯುವುದು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯೇಂಗುಲಿಭಿರಾದಾಯ ತಿಸೃಭಿರ್ಭಸ್ಮಯತ್ನತಃ ತ್ರಿಪುಣ್ಡ್ರಧಾರಯೇದ್ಭಕ್ತ್ಯಾಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಂಪರಮ್

ಮಧ್ಯದ ಮೂರು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು; ಇದು ಪರಮ ಭೋಗವನ್ನೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ತಿಸೃಣಾಮಪಿ ರೇಖಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂನವದೇವತಾಃ ಸರ್ವತ್ರಾಂಗೇಷುತಾವಕ್ಷ್ಯೇಸಾವಧಾನತಯಾ ಶೃಣು

ಈ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಿಗೂ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳು.

ಅಕಾರೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿರ್ಭೂಧರ್ಮಶ್ಚ ರಜೋಗುಣಃ ಋಗ್ವೇದಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಃ ಪ್ರಾತಃಸವನಮೇವ ಚ

'ಅ' ಅಕ್ಷರ, ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ, ಧರ್ಮ, ರಜೋಗುಣ, ಋಗ್ವೇದ, ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಹೋಮ—

ಮಹದೇವಶ್ಚ ರೇಖಾಯಾಃ ಪ್ರಥಮಾಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲಾಃ ಶಿವದೀಕ್ಷಾಪರಾಯಣೈಃ

ಮಹಾದೇವನು ಕೂಡ ಮೊದಲನೆಯ ರೇಖೆಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ಶಿವದೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತರು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.

ಉಕಾರೋ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಶ್ಚ ನಭಸ್ತತ್ತ್ವಂ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಮಧ್ಯಂದಿನಂ ಚ ಸವನಮಿಚ್ಛಾಶಕ್ತ್ಯಂತರಾತ್ಮಕೌ

'ಉ' ಅಕ್ಷರ, ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿ, ಆಕಾಶತತ್ವ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೋಮ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ—ಇವು ಎರಡನೇ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿವೆ.

ಮಹೇಶ್ವರಶ್ಚ ರೇಖಾಯಾ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ ಶಿವದೀಕ್ಷಾಪರಾಯಣೈಃ

ಮಹೇಶ್ವರನು ಎರಡನೇ ರೇಖೆಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ಶಿವದೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತರು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.

ಮಕಾರಾಹವನೀಯೌ ಚ ಪರಮಾತ್ಮಾ ತಮೋದಿವೌ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಃ ಸಾಮವೇದಸ್ತೃತೀಯಂ ಸವನಂ ತಥಾ

'ಮ' ಅಕ್ಷರ, ಹವನಾಗ್ನಿ, ಪರಮಾತ್ಮ, ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರ, ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಹೋಮ—

ಶಿವಶ್ಚೈವ ಚ ರೇಖಾಯಾಸ್ತೃತಿಯಾಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ ಶಿವದೀಕ್ಷಾಪರಾಯಣೌ

ಶಿವನು ತಾನೇ ಮೂರನೇ ರೇಖೆಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ಶಿವದೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತರು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.

ಏವಂ ನಿತ್ಯಂ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಸದ್ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸ್ಥಾನದೇವತಾಃ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಂ ಧಾರಯೇಚ್ಛುದ್ಧೋ ಭುಕ್ತಿಂಮುಕ್ತಿಂ ಚ ವಿಂದತಿ

ಹೀಗಾಗಿ, ಸದಾ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳಗಳ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಶುದ್ಧನಾದವನು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯುಕ್ತಾಃಸ್ಥಾನದೇವಾಶ್ಚಸರ್ವಾಂಗೇಷುಮುನಿಶ್ವರ ತೇಷಾಂ ಸಂಬಂಧಿನೋಭಕ್ತ್ಯಾಸ್ಥಾನಾನಿಶೃಣುಸಾಂಪ್ರತಮ್

ಮುನೀಶ್ವರನೇ, ಆ ಸ್ಥಳದ ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದವು. ಈಗ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳು.

ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಸ್ಥಾನಕೇ ವಾರ್ಧಷೋಡಶಸ್ಥಾನಕೇಪಿ ಚ ಅಷ್ಟಸ್ಥಾನೇ ತಥಾ ಚೈವ ಪಞ್ಚಸ್ಥಾನೇಪಿ ನಾನ್ಯಸೇತ್

ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸ್ಥಳಗಳು, ಅಥವಾ ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಳಗಳು, ಅಥವಾ ಎಂಟು ಸ್ಥಳಗಳು, ಅಥವಾ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳು ಇವೆ—ಇವುಗಳ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇರಬಾರದು.

ಉತ್ತಮಾಂಗೇ ಲಲಾಟೇ ಚ ಕರ್ಣಯೋರ್ನೇತ್ರಯೋಸ್ತಥಾ ನಾಸಾವಕ್ತ್ರಗಲೇಷ್ವೇವಂಹಸ್ತದ್ವಯ ಅತಃಪರಮ್

ಮೂಡಲಲ್ಲಿ, ನುಣುಪಿನಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಕಣ್ನುಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ, ಬಾಯಲ್ಲಿ, ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಬ್ಬುಜಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.

ಕೂರ್ಪರೇ ಮಣಿಬಂಧೇಚಹೃದಯೇಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ನಾಭೌಮುಷ್ಕದ್ವಯೇಚೈವಮೂರ್ವೋರ್ಗುಲ್ಫೇಚಜಾನುನಿ

ಕೂನೆಯಲ್ಲಿ, ಕೈಮಣಿಯಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ವೃಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಉರುಗಳಲ್ಲಿ, ಗುಳ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು.

ಜಂಘಾದ್ವಯೇಪದದ್ವನ್ದ್ವೇದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಸ್ಥಾನಮುತ್ತಮಮ್ ಅಗ್ನ್ಯಬ್ಭೂವಾಯುದಿಗ್ದೇಶದಿಕ್ಪಾಲಾನ್ವಸುಭಿಃ ಸಹ

ಎರಡು ಜಂಘೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ—ಈ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಳಗಳು. ಜೊತೆಗೆ ಅಗ್ನಿ, ನೀರು, ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ದಿಕ್ಕುಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ವಸುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ಧರಾಧ್ರುವಶ್ಚಸೋಮಶ್ಚ ಅಪಶ್ಚೇವಾನಿಲೋನಲಃ ಪ್ರತ್ಯೂಷಶ್ಚ ಪ್ರಭಾಸಶ್ಚವಸವೋಷ್ಟಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ

ಭೂಮಿ, ಧ್ರುವ, ಚಂದ್ರ, ನೀರು, ಗಾಳಿ, ಅಗ್ನಿ, ಪ್ರಭಾತ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು—ಇವು ಎಂಟು ವಸುಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಏತೇಷಾಂನಾಮಮಾತ್ರೇಣತ್ರಿಪುಂಡ್ರಂಧಾರಯೇದ್ಬುಧಾಃ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾಷೋಡಶಸ್ಥಾನೇತ್ರಿಪುಣ್ಡ್ರಂತುಸಮಾಹಿತಃ

ಇವುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು; ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಾಕಬಹುದು.