ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ವಿಶ್ವದ ಮಹಾನ್ ಪೂಜಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಂತೆ ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ತೃತೀಯ ವಲಯದ ಹೊರಗಡೆ ಏಳೊಂದು ಗುಂಪುಗಳಿವೆ—ಪ್ರತಿ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿ, ಸರ್ವದಾ ಸುತ್ತಲೂ ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ನಾಗರು, ಅಪ್ಸರಾಸುಗಳ ಸಮೂಹಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಹಳ್ಳಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಯಕ್ಷರು, ದಾನವರು, ಕುದುರೆಗಳು, ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಂದ ರಚಿತ ಏಳು ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲಖಿಲ್ಯರು ಕೂಡ ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರೀತಿ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ತೃತೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಮೂರು ವಲಯಗಳ ಸಮೇತ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನನ್ನು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜನ್ನನ್ನು, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಕಾಲನನ್ನು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನು ಮೊದಲನೆಯವನು, ಕಮಲದಂತೆ ಕಾಣುವ ಬ್ರಹ್ಮನು; ಕಾಲನು ಕಾಜಲದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವನು; ಪುರುಷನು ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ. ಈ ನಾಲ್ವರೂ ರಜಸ್, ತಮಸ್, ಸತ್ವ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೊದಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡನೇ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಸನತ್‌ಕುಮಾರ, ಸನಕ, ಸನಂದ, ಸನಾತನ ಇವರನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮೂರನೇ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ನಂತರ, ಎಂಟು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೂವರು, ಆಗಾಗ ಪಶ್ಚಿಮದವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ದಕ್ಷ, ರೂಚಿ, ಭೃಗು, ಮರೀಚಿ, ಅಂಗಿರಾ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಅತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪ—ಇವರು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಇವರ ಪತ್ನಿಯರೂ ಕೂಡ ಅವರೊಡನೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಪ್ರಸುತಿ, ಆಕುತಿ, ಖ್ಯಾತಿ, ಸಂಭೂತಿ, ಧೃತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಕ್ಷಮಾ, ಸನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಅನಸೂಯಾ; ದೇವಮಾತೆ ಮತ್ತು ಅರುಂಧತಿ—ಇವರು ಬಹುಪತಿವ್ರತೆಗಳಾಗಿ, ಸದಾ ಶಿವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು, ಕೀರ್ತಿಶಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂದರರೂಪಿಣಿಯರು. ಮೊದಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಎರಡನೇ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು. ಮೂರನೇ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು, ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮುಂದೆ ಮುಂದೆ, ವೇದಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ, ಎಂಟು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪೂಜಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ, ಮೂರು ವಲಯಗಳ ಸಮೇತ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಅವನ ವಲಯದೊಡನೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ರುದ್ರನ ಆರು ರೂಪಗಳು ಮೊದಲ ವಲಯವಾಗಿವೆ; ಎರಡನೇ ವಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನಾಧಿಪತಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಮೂರನೇ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ಈಗ ವಿವರಿಸುವಂತೆ, ಅವನ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿವನನ್ನು; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಭವನೆಂದು; ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ತಮೋಗುಣದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹರನೆಂದು, ಸಂಹಾರಕನಾಗಿ; ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮೃಡನೆಂದು, ಸುಖದಾತನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ನಂತರ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಶಾಂಕರ್ಷಣನನ್ನು ನಂತರ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಇಲ್ಲವೇ ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ವಲಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಎರಡನೇ ವಲಯವೂ ಶುಭಕರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ, ವರಾಹ, ನರಸಿಂಹ, ವಾಮನ, ರಾಮ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ, ಕೃಷ್ಣ, ಭವ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮುಖರೂಪಿಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮೂರನೇ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣರೂಪವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಯಮಾಯುಧವನ್ನು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖವನ್ನು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಙ್ಗ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮೂರು ವಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಿಯನ್ನು, ವಿಶ್ವವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಯಾವಾಗಲೂ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ನಿತ್ಯನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅವನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ, ನಾಲ್ಕು ವ್ಯೂಹಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು, ದಕ್ಷಿಣಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು, ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಗಣಾಂಬಿಕೆಯನ್ನು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ರೌದ್ರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾನು ಮೊದಲಾದ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಅವರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿಯೇ ಲೋಕಪಾಲಕರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಯಮ, ನಿರೃತಿ, ವರುಣ, ವಾಯು, ಸೋಮ, ಕುಬೇರ ಮತ್ತು ನಂತರ ಈಶಾನ—ಇವರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ವಲಯವನ್ನು ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಪೂಜಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆ ಮಹೇಶನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಈಶಾನನ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು, ಇಂದ್ರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಜ್ರವನ್ನು, ಅಗ್ನಿಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪರಶುವನ್ನು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬಾಣವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ದಕ್ಷಿಣಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗವನ್ನು, ವರುಣದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಶವನ್ನು, ವಾಯುವಿನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಂಕುಶವನ್ನು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪಿನಾಕ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪಶ್ಚಿಮಮುಖವಾಗಿ ಭಯಾನಕ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಐದನೇ ವಲಯದ ಪೂಜೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಹೊರಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ವಲಯದ ದೇವತೆಗಳ ಹೊರಗಡೆ, ಅಥವಾ ಐದನೇ ವಲಯದಲ್ಲೇ, ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹೋಕ್ಷನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನೊಡನೆ ಮಾತೃಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ, ಎಲ್ಲ ದೈವಿಕ ವಂಶಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು: ಆಕಾಶವಾಸಿಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ದಾನವರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು. ಅನಂತನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ನಾಗರಾಜರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶದ ನಾಗರು; ಡಾಕಿನಿಯರು, ಭೂತಗಳು, ವೇತಾಳಗಳು, ಪ್ರೇತಗಳು ಮತ್ತು ಭೈರವಾಧಿಪತಿಗಳು. ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇತರ ವಂಶಜರು; ನದಿಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಅರಣ್ಯಗಳು, ಸರೋವರಗಳು. ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮರಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳು; ವಿವಿಧ ರೂಪದ ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಚುಿಕ್ಕ ವಂಶದ ಮೃಗಗಳು. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಳಗಿನ ಲೋಕಗಳು, ಮತ್ತು ಹೊರಗಡೆ ಅನೇಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು, ಅನೇಕ ಅಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳು, ಅವುಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳೊಡನೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.