ಶಿವಪುರಾಣಮ್

ಶಿವಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾದಂತೆ, ಶಿವಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂಜೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಆ ರೂಪವು ಕೆಂಪು ವರ್ಣದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಭಗವಂತನು ಹೂಮಾಲೆ ಹಾಗೂ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತನಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ಮತ್ತು ಮೂರು ದಂಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ದೈವಿಕ ರೂಪವು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳದು, ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೋಮದ ಲಡ್ಡು, ಸರ್ಪಿ, ಕುಶಪತ್ರದ ಪಂಕಜ, ಮತ್ತು ಘೃತಪಾತ್ರೆಯಂತಹ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವನು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿರುವ ಭಕ್ತನು, ಮಗುವಿನ ಜನನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಜನನದ ಅಶೌಚವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ನಾಮಕರಣವನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಮಾಡಬಾರದು. ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ, ಅದರ ಬಾಯಿ ಶಿವಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊದಲಿಗೆ ಹೋಮದ ಅರ್ಪಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಪಿತೃಕಾರ್ಯ, ಮುಂಡನ, ಉಪನಯನ ಮುಂತಾದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಆಪ್ತೋರ್ಯಾಮ ಯಜ್ಞದ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಆ ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಪವಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಿ, clarified butter (ಘೃತ) ಮತ್ತು ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ ಹೋಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮುಂದೆ, 'ರಂ' ಬೀಜಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಲೋಕಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು. ಧೂಪ, ದೀಪ ಮೊದಲಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಬೇಕು. ಘೃತಾದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಆಸನವನ್ನು ಪುನಃ ಜೋಡಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಆಮಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ದೇವ ಮತ್ತು ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಪೂರ್ಣಾಹುತಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ, ತಾನು ಯಾವ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಶಿವನಿಗೆ ಅಗ್ನಿಹೋಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅರಿತು, ಶಿವನ ಭಕ್ತನು ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ. ಶಿವಾಗ್ನಿಯ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ವಿವಾಹಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಭರಿತ ಭಸ್ಮವನ್ನು, ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಆಕೆಯ ಎತ್ತು ಹಾಲಿನಿಂದ ಬಿದ್ದ ಗೋಮಯವನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು. ಆ ಗೋಮಯ ತೇವಯುಕ್ತವಾಗಿರಬಾರದು, ಬಹಳ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರಬಾರದು, ದುರ್ವಾಸನೆಯಿರಬಾರದು, ಅಥವಾ ಒಣಗಿಹೋಗಿರಬಾರದು. ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಒಂದು ಗುಡ್ಡೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಮೂಲಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಶಿವಾಗ್ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಂದಿರುವ, ಬಿಳಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಥವಾ, ಭಸ್ಮವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಲೋಹ, ಮರ, ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಹುದು. ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧ ಭಸ್ಮಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಪವಿತ್ರವಾದ, ಶುಭಕರವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆ ಅಮೂಲ್ಯ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಅಹಿತನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕೊಡಬಾರದು, ಅಶುದ್ಧ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಾರದು. ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು, ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿಬಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಭಸ್ಮವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಬೇರೆಡೆ ಅಥವಾ ಅಹಿತರಿಗೆ ನೀಡಬಾರದು. ದೇವತೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡದಿದ್ದಾಗ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಆ ಉಗ್ರ ಭಸ್ಮ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಧಿಯಂತೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಂತ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ, ಸುಂದರವಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಾಸನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಜ್ಞಾನನಿಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಗುರುನ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮಂತ್ರಯಂತ್ರದ ಮುಂದೆ ಇರಿಸಿ, ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಸನವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಗುರುನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ, ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಹರಾದವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿ, ಹಸಿವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ನಂತರ, ತಾನೂ ಶುದ್ಧವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸೇವಿಸಬಹುದು. ದೇವತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಉಳಿದಿರುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು, ಲೋಭದಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಅಹಿತರಿಗೆ ಕೊಡಬಾರದು. ಇದೇ ನಿಯಮ ಚಂದನ, ಹೂಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅರ್ಪಣಾ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು 'ನಾನು ಶಿವ' ಎಂದು ಸಂಭಾವನೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಭೋಜನ ಮಾಡಿ, ಬಾಯಿಯನ್ನು ತೊಳೆದು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಮೂಲಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ಉಳಿದ ಸಮಯವನ್ನು ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪಠಣ ಮತ್ತು ಅನುರೂಪ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬೇಕು. ರಾತ್ರಿ ಮೊದಲ ಭಾಗ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಆನಂದದಾಯಕವಾದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಶಿವ ಮತ್ತು ದೇವಿಗೆ ಸುಂದರವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸುಗಂಧ ಹೂವುಗಳು, ಭೋಜನ, ವಸ್ತ್ರ, ಅಲಂಕಾರ—all pleasurable items—ಶಿವ ಮತ್ತು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮನೆಯವರು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಪವಿತ್ರತೆಯಿಂದ ಶಿವ ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಪಾದಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಬೇಕು; ಇತರರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನಿದ್ರಿಸಬೇಕು. ಬೆಳಗ್ಗೆ, ಜಾಗೃತರಾದಾಗ, ದಿನದ ಮೊದಲ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಮಾ ಮತ್ತು ಪರಿವಾರರೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಶಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣಾದಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ದೇವ ಮತ್ತು ದೇವಿಯನ್ನು ಶಂಖಾದಿ ದಿವ್ಯವಾದ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ, ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸುಗಂಧ ಹೂವುಗಳಿಂದ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಶಿವ ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಈಗ ಶಿವಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ, ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ವಿಧಿಯಂತೆ, ಆವಸ್ಯಕ ಕಾಲಪೂಜೆಗಳ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ, ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ, ಪಕ್ಷಪಕ್ಷಗಳ ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ವಿಷು, ಗ್ರಹಣಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹಾಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ, ವಿಧಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಚವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಉಪವಾಸದಿಂದ ಉಳಿದ ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಚವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತಹ ಭೀಕರ ಪಾಪಗಳಿಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಚಪಾನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಲ್ಲ. ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ದೀಪಾರಾಧನೆ, ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಘಾ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಘೃತಪರ್ಯಾಯ ಕಂಬಳಿ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾ ಪೌರ್ಣಿಮೆಯಂದು Swing Festival (ದೋಲೋತ್ಸವ)ವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ವೈಶಾಖ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಾ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಹೂಗಳಿಂದ ಮಹಾಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂಲಾ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಶೀತಲ ಜಲಪಾತ್ರೆ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆಷಾಢ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಷಾಢಾ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ, ಶಿವಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯು ನಿತ್ಯವೂ, ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಶಿವಪುರಾಣವು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.