ಶಿವಪುರಾಣಮ್
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ವ್ಯಾಸಮಹರ್ಷಿಯವರ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಪವಿತ್ರ ಕುಮಾರರು—ಅಂದರೆ ಸನತ್ಕುಮಾರರು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯ ಖಚಿತ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ಶಂಭುವಿನ ಕುರಿತು ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮನನ—ಈ ಮೂರು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವೇದಗಳೇ ಅನುಮೋದಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು." ಸನತ್ಕುಮಾರರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು: "ನಾನೂ ಹಿಂದೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದೆ. ಆಗ ನಾನು ಅಚಲವಾದ ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಗ ಶಿವನ ಆದೇಶದಿಂದ, ದಯಾಮಯರಾದ, ಗಣಾಧಿಪತಿ, ಸರ್ವಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರು ನನ್ನ ಎದುರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಅವರು ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯ ಪರಮೋಪಾಯವನ್ನು ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದರು—ಅದು ಶಂಭುವಿನ ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮನನ, ವೇದಪ್ರಮಾಣಿತವಾದ ಮಾರ್ಗ." "ಈ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಶಿವನೇ ಸ್ವಯಂ ಹೇಳಿದರು: ‘ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನೀನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡು.’ ಎಂದು. ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿ, ಆ ಸಂತೋಷಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು." "ಹೀಗಾಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಈ ಪೂರ್ವ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದೆ. ಓ ಸೂತ, ನೀನು ಕೂಡ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಮಾರ್ಗವಾದ ಶ್ರವಣ ಮೊದಲಾದ ಮೂರು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಆದರೆ, ಯಾರಾದರೂ ಈ ಮೂರು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ?" ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, "ಯಾರಾದರೂ ಶ್ರವಣ ಮೊದಲಾದ ತ್ರಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅವರು ಶಂಕರನ ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಸಂಸಾರದ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಬಹುದು," ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. "ಯಾರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ವಂಚನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅವುಗಳನ್ನು ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು." "ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಂದಿರ, ಗೋಪುರ, ತೀರ್ಥ, ಮಠ, ಕ್ಷೇತ್ರ, ಉತ್ಸವ, ವಸ್ತ್ರ, ಸುಗಂಧ, ಹಾರ, ಧೂಪ, ದೀಪ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯ, ಪಾಕವಸ್ತು, ಉಂಬರೆ, ಧ್ವಜ, ಬಾಗಿಲು, ಚಾಮರ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಹಿತ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ನಮಸ್ಕಾರ, ಜಪಾದಿಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಆವಾಹನದಿಂದ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿವರೆಗಿನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ." "ಈ ರೀತಿ ಶಂಕರನ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ—even if one cannot do hearing and the rest—even then, ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ಮಹಾತ್ಮರು ಕೂಡ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜೆಯಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು." "ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೇವತೆಗಳು ಮೂರ್ತಿರೂಪದಲ್ಲೇ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಶಿವನು ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರ್ತಿರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿಷಯ ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ; ಇದನ್ನು ಮಹಾದೇವನೇ ವಿವರಿಸಬೇಕಾದದ್ದು—ಹೇಗಂದರೆ, ಇಂತಹ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ." "ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು ನಿರ್ವಿಕಾರ—ಅವಯವಗಳಿಲ್ಲದವನು. ಆದರೆ ಅವನು ರೂಪವಂತನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅವಯವಗಳಿರುವವನೂ ಹೌದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅವಯವಗಳಿರುವವನೂ, ಇಲ್ಲದವನೂ ಹೌದು. ಅವನು ಅವಯವಗಳಿಲ್ಲದವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ ಲಿಂಗರೂಪ ನಿರಾಕಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಅವಯವಗಳಿರುವವನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಮೂರ್ತಿ ರೂಪವು ಸाकारವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿ ಅವನು ನಿರಾಕಾರವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ಸಕಾರವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ—ಅದರಲ್ಲೇ ಅವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮ." "ಜನರು ಸದಾ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇತರರು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲ; ಅವರೆಂದೂ ನಿರಾಕಾರರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿರಾಕಾರ ಲಿಂಗವನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇತರರು ಜೀವಿಗಳೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರೂ ಸಕಾರರೂ ಜೀವರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಂಗವೂ ಮೂರ್ತಿಯೂ ಶಿವನ ಪೂಜೆಗೆ ಮಾತ್ರ; ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಕಾರ ಮೂರ್ತಿಯೇ ಪೂಜಾರ್ಹ." "ವೇದಾಂತ ಸಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಣವದ ಅರ್ಥದಿಂದ ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರನ್ನು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮದ ಮಗನಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು." "ಪೂಜೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರ್ತಿಯೇ ಕೇಳಿ, ಕಾಣಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಿಂಗವೂ ಮೂರ್ತಿಯೂ ಎರಡೂ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ರಹಸ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು ಎಂದು ಕೇಳಲಾಯಿತು." "ಶಿವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಅವನು ನಿರಾಕಾರ, ಅವನು ಅವಯವಗಳಿಲ್ಲದವನು; ಅವನ ಲಿಂಗವೂ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗೆ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಅವಯವಗಳಿರುವವನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಎರಡೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಜೀವಿಗಳೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ಪೂಜೆಗೆ ಸಕಾರ ಮೂರ್ತಿಯೇ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಾಗ ಸಕಾರ ರೂಪ ಮಾತ್ರವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ." "ಶಿವನ ಲಿಂಗವೂ ಮೂರ್ತಿಯೂ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾಗುತ್ತವೆ; ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ನೀನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಇತರರ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇದೆ; ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಉದಯವಾಗುವುದು ಪರಮ." "ಹೇ ಯೋಗಿಗಳ ಪ್ರಭು, ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳು; ನಾನಿನ್ನು ಪರಮಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ." "ಹಳೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಕಲ್ಪಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮರು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು, ಪರಮೇಶ್ವರನು ಅಂತ್ಯರಹಿತ ಸ್ತಂಭರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು. ಆಗ, ತನ್ನ ಲಿಂಗದಿಂದಲೇ ಶಿವನು ಆ ಸ್ತಂಭರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಲಿಂಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು." "ಆ ದಿನದಿಂದಲೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರಾಕಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಸಕಾರ ರೂಪದ ಮೂರ್ತಿಯೂ ಶಿವನದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಕಾರ ಮೂರ್ತಿಯೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯು ಅವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶುಭಕರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿವನ ಲಿಂಗ-ಮೂರ್ತಿ ಎರಡೂ ಭೋಗವನ್ನೂ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪರಮಮಂಗಳಕರವಾಗಿದೆ." ಈ ರೀತಿ, ವೇದಪ್ರಮಾಣಿತವಾದ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಮಹಿಮೆ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯ ತತ್ತ್ವ, ಮತ್ತು ಶಿವನ ಪರಮಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕುಮಾರರು ವಿವರಿಸಿದರು.