ಶಿವಪುರಾಣಮ್
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ಧರ್ಮಪ್ರಿಯರೆ, ಸದ್ಗುಣಿಗಳ ಸಂಗದಿಂದಲೇ ಶ್ರವಣ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು, ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಜಪಿಸುವುದು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ದೃಢವಾದಾಗ ಧ್ಯಾನ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು. ಎಲ್ಲವೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರನ ಕಟಾಕ್ಷದಿಂದಲೇ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಯ ಮಹಿಮೆ ಕುರಿತು, ಪುರಾತನ ಋಷಿಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿಮಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಬಹುಕಾಲ ಹಿಂದೆ, ನನ್ನ ಆಚಾರ್ಯರಾದ ವ್ಯಾಸರು—ಮಹರ್ಷಿ ಪರಾಶರರ ಪುತ್ರ—ಪವಿತ್ರ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ವೇಗದಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ದೇವಮಾನ್ಯವಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಭಾಸ್ವರವಂತವಾದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ನನ್ನ ಗುರುವನ್ನು ದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ವ್ಯಾಸರು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿದ್ದಾಗ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಜನ್ಮರಹಿತನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಆತಿಥ್ಯವಾಗಿ ಕೈಕಾಲು ತೊಳೆಯಲು ನೀರು ನೀಡಿದರು, ದೇವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಆಸನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಸಂತೃಪ್ತನಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರು, ಧ್ವನಿಮಯವಾದ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದರು: "ಓ ಮಹರ್ಷೇ, ನಿಜವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸು, ಅದು ನೇರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ನೀನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?" ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವ್ಯಾಸರು ತಮ್ಮ ಆಸೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು: "ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ವೇದಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗುರುನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ಜ್ಞಾನ ನನಗೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ—ಇದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಇದಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು." ಈ ರೀತಿ ವ್ಯಾಸರು ವಿನಂತಿಸಿದಾಗ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಕುಮಾರರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷದ ಖಚಿತ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು: "ಶಂಭುವನ್ನು ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ, ಮನನ—ಈ ಮೂರು ಮಹಾಸಾಧನಗಳೆಂದು ವೇದಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ." "ಹಿಂದೆ ನಾನು ಕೂಡ ಅನ್ಯಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದ್ದೆ. ಸ್ಥಿರವಾದ ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಗ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ದಯಾಮಯನಾದ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರು—ಗಣಾಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು—ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದರು. ಅವರು ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ವೇದೋಕ್ತವಾದ ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ, ಮನನ ಎಂಬ ಪರಮೋನ್ನತ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು." "ಈ ಮೂರು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಶಿವನೇ ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡು.' ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆ ಪ್ರಹರ್ಷಭರಿತನಾದ ಪ್ರಭು ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ವೈಭವಶಾಲಿ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು." ಹೀಗೆ, ಪುರಾತನವಾದ ಈ ಉದಾಹರಣೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಓ ಸೂತ, ನೀನು ಶ್ರವಣ ಮೊದಲಾದ ಮೂರು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಆದರೆ, ಯಾರಾದರೂ ಶ್ರವಣಾದಿ ತ್ರಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅವರು ಯಾವ ಕ್ರಮದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು? ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೇ ಮೋಕ್ಷವುಂಟಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಯಾವೊಬ್ಬನು ಶ್ರವಣಾದಿ ತ್ರಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅವನು ಶಂಕರನ ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಬಹುದು. ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ವಂಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಂದಿರ, ಗೋಪುರ, ತೀರ್ಥ, ಮಠ, ಭೂಮಿ, ಉತ್ಸವ, ಬಟ್ಟೆ, ಸುಗಂಧ, ಹೂಮಾಲೆ, ಧೂಪ, ದೀಪ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ವಿವಿಧ ತಿನಿಸುಗಳು, ಹೋಳಿಗೆ, ಪಾಕವ್ಯಂಜನಗಳು, ಛತ್ರ, ಧ್ವಜ, ವಾಲು, ಚಾಮರ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ನಮಸ್ಕಾರ, ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಭಕ್ತಿಭರಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಆವಾಹನದಿಂದ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿವರೆಗೆ ಪೂಜಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಶಂಕರನ ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ—even if one leaves aside hearing and the rest—one attains success; ಪುರಾತನ ಮಹಾತ್ಮರು ಕೂಡ ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಮೂರ್ತಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಶಿವನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ? ಓ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಧರ್ಮಮಯವೂ, ಅದ್ಭುತವೂ ಆಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುವವನು ಮಹಾದೇವನೊಬ್ಬನೇ—ಯಾಕೆಂದರೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು, ಗುರು ಮುಖದಿಂದ ಕೇಳಿದಂತೆ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು 'ನಿರ್ವಿಕಾರ'ನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ರೂಪವಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು 'ಸವಿಕಾರ'ನೂ ಹೌದು; ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಎರಡೂ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅವನು ನಿರ್ವಿಕಾರನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಲಿಂಗವು ರೂಪರಹಿತವಾಗಿದ್ದು ಅವನೊಂದಿಗೇ ಏಕೀಭವಿಸಿದೆ. ಅವನಿಗೆ ರೂಪವಿರುವುದರಿಂದ ಮೂರ್ತಿಯು ಅವನ ಸ್ವರೂಪ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ರೂಪ ಮತ್ತು ನಿರೂಪ ಎರಡೂ ಆಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಎರಡನ್ನೂ ಜನರು ಯಾವಾಗಲೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅವುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ನಿರ್ವಿಕಾರವಾದ ಲಿಂಗವನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅವುಗಳು ಜೀವಿಗಳು. ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ, ರೂಪವಿರುವುದರಿಂದ, ಮೌನದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇತರರು ಜೀವಿಗಳು, ಆದರೆ ಶಂಕರನೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ಇದು ವೇದಾಂತ ತತ್ವದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಣವದ ಅರ್ಥದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಿಂದೆ ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರನ್ನು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರು, ಶಿವ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಕುರಿತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳಿ, ಕಂಡುಬರುವ ಪದಾರ್ಥ; ಆದರೆ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಎರಡೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ನಿಜವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸು—ಈ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಗುಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ನಾನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ನಿರ್ವಿಕಾರನು. ಅವನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವನು ರೂಪವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವನು ರೂಪ ಮತ್ತು ನಿರೂಪ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವನು.