ಶಿವಪುರಾಣಮ್
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ಮಾನಸಿಕ ಚಿಂತನೆ ಎಂಬುದು ಮಹಾಮಾರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇಳುವುದು, ಪಠಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮನನ ಮಾಡುವುದು ಅವಶ್ಯ. ಈ ಸಾಧನೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ನಮಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ; ಇದರ ಮೂಲಕ ಪರಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು, ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಪೂರ್ಣತೆಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ತೊಡಗಬೇಕು. ಜನರು ಕಣ್ಗಳಿಂದ ಕಾಣಬಹುದಾದುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ, ಕಾಣದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಕೇಳುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೇಳುವುದು ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಗುರುನ ಬಾಯಿಂದ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪಠಣ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆ ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂರೈಸಿದಾಗ, ಚಿಂತನೆಯವರೆಗೆ, ಶಿವಯೋಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಸಾಲೋಕ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಅನುಕ್ರಮದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆನಂದಗಳು ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಈ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಶುಭಮಂಗಳವು ಆರಂಭದಿಂದ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶೌನಕನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಯಾವ ರೀತಿಯ ಚಿಂತನೆ? ಯಾವ ರೀತಿಯ ಶ್ರವಣ? ಪಠಣ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು? ಇದನ್ನು ನಿಜವಾದಂತೆ ಹೇಳು." ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ, ಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗುಣ, ರೂಪ, ಲೀಲೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ನಾಮಗಳ ಧ್ಯಾನ, ಪೂಜೆ, ಪಠಣ ಮುಂತಾದವುಗಳ ನಿರಂತರ ಚಿಂತನೆ—ಇದು ಪರಮೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನೆಯಾದ ಧ್ಯಾನ. ಪಾಟ್ಯ, ಶಾಸ್ತ್ರವಚನ ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಶಂಭುವಿನ ಮಹಿಮೆ, ಗುಣ, ರೂಪ, ಲೀಲೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ನಾಮಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸ್ತುತಿ—ಇದು ಪಠಣ, ಮಧ್ಯಮ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಸಾಧನದಿಂದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಪದಗಳನ್ನು ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಆಲಿಸುವುದು, ಮಹಿಳೆಯ ಆಟದ ಅಪ್ಪುಗೆಯಷ್ಟು ದೃಢವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ರವಣವೆಂದು ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಜ್ಜನರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಶ್ರವಣವೇ ಮೊದಲು ಬರುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದ ಶಿವನ ಪಠಣ, ಅದು ದೃಢವಾದಾಗ ಧ್ಯಾನವೇ ಪರಮವಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಶಂಕರನ ಕಟಾಕ್ಷದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಯ ಮಹಿಮೆ ಕುರಿತು ಪುರಾತನ ಋಷಿಗಳು ಒಂದು ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ನಾನು ನಿಮಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಬಹುಕಾಲ ಹಿಂದೆ, ನನ್ನ ಗುರು ವ್ಯಾಸರು, ಪರಾಶರಮುನಿಯ ಪುತ್ರ, ಪವಿತ್ರ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದೈವಿಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಪುಣ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ನನ್ನ ಗುರುಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಾಸರು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಅವನು ಅವಿಭವನೆ ಕಂಡರು; ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮಹರ್ಷಿ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅವರು ಅತಿಥಿಗಾಗಿ ಜಲಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ದೇವತೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಆಸನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಆ ಮುನಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಓ ಮುನೀಶ್ವರ, ನಿಜವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಧ್ಯಾನಮಾಡು, ಅದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನು ನಿನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ?" ಕುಮಾರನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ವ್ಯಾಸಮುನಿಯವರು ತಮ್ಮ ಆಶಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು: "ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ—ಇವುಗಳನ್ನು ವೇದಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೂ ನಾನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡುವ ಜ್ಞಾನವು ಉದಯಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ನಾನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಇದರ ಕಾರಣ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು." ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಸರು ವಿನಂತಿಸಿದಾಗ, ಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಮೋಕ್ಷದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು: "ಶ್ರವಣ, ಪಠಣ, ಧ್ಯಾನ—ಇವು ಮೂರು ಮಹಾಸಾಧನೆಗಳು; ವೇದಗಳಿಂದ ಅನುಮೋದಿತವಾಗಿವೆ." "ಹಿಂದೆ ನಾನು ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಿ, ಸ್ಥಿರವಾದ ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಗ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಗಣಾಧಿಪತಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಅವನು ದಯಾಮಯ, ಸರ್ವಸಾಕ್ಷಿ, ಗಣಾಧಿಪತಿ. ಅವನು ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವೇದಾನುಮೋದಿತವಾದ ಶ್ರವಣ, ಪಠಣ, ಧ್ಯಾನ—ಈ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಈ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಶಿವನೇ ನನಗೆ ಹೇಳಿದವು: 'ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡು.' ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು." ನಂತರ ಆ ಸಂತೋಷಪೂರ್ಣ ಗಣಾಧಿಪತಿ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈಭವಶಾಲಿ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಈ ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಓ ಸೂತ, ನೀನು ಶ್ರವಣದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀ. ಆದರೆ, ಯಾರಾದರೂ ಶ್ರವಣಾದಿ ತ್ರಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅವರು ಯಾವ ಕ್ರಮದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ? ಯಾವ ಕ್ರಮ, ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ? ಯಾವೊಬ್ಬನು ಶ್ರವಣಾದಿ ತ್ರಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಶಂಕರನ ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪೂಜೆಮಾಡಿ, ಸಂಸಾರದ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಬಹುದು. ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ವಂಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಂಡಪ, ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ, ತೀರ್ಥ, ಮಠ, ಕ್ಷೇತ್ರ, ಉತ್ಸವ, ವಸ್ತ್ರ, ಸುಗಂಧ, ಹೂಮಾಲೆ, ಧೂಪ, ದೀಪ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯ, ಪಾಕವಿಧಾನ, ಅಂಬಿಲ, ಉಪಹಾರ, ಛತ್ರ, ಧ್ವಜ, ವಾಲ್ಮೀಕು, ಚಾಮರ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ನಮಸ್ಕಾರ, ಪಠಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಆವಾಹನದಿಂದ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿವರೆಗೆ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಶಂಕರನ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಶ್ರವಣಾದಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೂ, ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಪುರಾತನ ಮಹಾತ್ಮರು ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ವಿಗ್ರಹಪೂಜೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಮುಕ್ತರಾದರು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ವಿಗ್ರಹ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ವಿಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ? ಓ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ಧರ್ಮಮಯ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ; ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನೇ ಹೇಳುವವನು, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಶಿವನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು, ಗುರುಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಕೇಳಿದಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು 'ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ರೂಪವಂತನೂ ಹೌದು, ಅವನು ಅವಯವಸಂಪನ್ನನೂ, ಅವಯವರಹಿತನೂ ಹೌದು. ಅವಯವರಹಿತನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಲಿಂಗವು ನಿರಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಭವಗೊಂಡಿದೆ.