कृत्वा पञ्चकलान्यासं दीप्तं लिंगमनुस्मरेत् आवाहयेच्छिवौ साक्षात्प्राञ्जलिः प्रागुदङ्मुखः
पाँच कलाओं का न्यास करके, तेजस्वी लिंग का ध्यान करें, और पूर्व या उत्तर की ओर मुख करके, हाथ जोड़कर शिव और देवी का साक्षात आह्वान करें।
वृषाधिराजमारुह्य विमानं वा नभस्तलात् अलंकृतं सहायांतं देव्या देवमनुस्मरन् सर्वाभरणशोभाढ्यं सर्वमंगलनिस्वनैः
वृषभराज पर सवार होकर या आकाश से विमान में, देवी के साथ, सुंदर आभूषणों से सजे, सभी मंगलमय ध्वनियों के साथ, भगवान का स्मरण करते हुए।
ब्रह्मविष्णुमहेशार्कशक्राद्यैर्देवदानवैः आनंदक्लिन्नसर्वांगैर्विन्यस्तांजलिमस्तकैः
ब्रह्मा, विष्णु, महेश, सूर्य, इन्द्र और अन्य देवताओं व दैत्यों से घिरे हुए, जिनके शरीर आनंद से सराबोर हैं, हाथ और सिर झुकाकर आदरपूर्वक खड़े हैं।
स्तुवद्भिरेव नृत्यद्भिर्नामद्भिरभितो वृतम् ततः पञ्चोपचारांश्च कृत्वा पूजां समापयेत्
वे सब भगवान की स्तुति करते, नृत्य करते और नाम लेते हुए चारों ओर से घेर लेते हैं; फिर पाँच उपचार करके पूजा पूरी करें।
नातः परतरः कश्चिद्विधिः पञ्चोपचारकात् प्रतिष्ठां लिंगवत्कुर्यात्प्रतिमास्वपि सर्वतः
पाँच उपचारों से बढ़कर कोई विधि नहीं है; जैसे लिंग की प्रतिष्ठा करते हैं, वैसे ही सभी मूर्तियों की प्रतिष्ठा करें।
लक्षणोद्धारसमये कार्यं नयनमोचनम् जलाधिवासे शयने शाययेत्तान्त्वधोमुखीम्
लक्षण अंकित करते समय नेत्र खोलना चाहिए; जल में स्थापित करने के बाद, मूर्ति को नीचे मुख करके शयन कराएं।
कुम्भोदशायितां मंत्रैर्हृदि तां सन्नियोजयेत् कृतालयां परामाहुः प्रतिष्ठामकृतालयात्
मंत्रों द्वारा, उसे घट पर शयन करते हुए हृदय में स्थापित करें; जिसमें निवास बना हो, वही 'प्रतिष्ठित' कहलाती है, अन्यथा 'अप्रतिष्ठित'।
शक्तः कृतालयः पश्चात्प्रतिष्ठाविधिमाचरेत् अशक्तश्चेत्प्रतिष्ठाप्य लिंगं बेरमथापि वा
जो समर्थ हो, वह निवास बनाकर फिर प्रतिष्ठा की विधि करे; जो असमर्थ हो, वह भी लिंग या मूर्ति की प्रतिष्ठा अवश्य करे।
शक्तेरनुगुणं पश्चात्प्रकुर्वीत शिवालयम् गृहार्चां च पुनर्वक्ष्ये प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम्
बाद में अपनी शक्ति के अनुसार शिवालय बनाए; मैं फिर से गृह-पूजा और श्रेष्ठ प्रतिष्ठा-विधि बताऊँगा।
कृत्वा कनीयसंबेरं लिंगं वा लक्षणान्वितम् अयने चोत्तरे प्राप्ते शुक्लपक्शे शुभे दिने
छोटी मूर्ति या लिंग, जिसमें उचित लक्षण हों, बनाकर, जब सूर्य उत्तरायण में प्रवेश करे, शुक्ल पक्ष के शुभ दिन में—
देवीं कृत्वा शुभे देशे तत्राब्जं पूर्ववल्लिखेत् विकीर्य पत्रपुष्पाद्यैर्मध्ये कुंभं निधाय च
देवी को पवित्र स्थान में स्थापित करके, पहले की तरह कमल का चित्र बनाएं, पत्ते, फूल आदि बिखेरें और बीच में कलश रखें।
परितस्तस्य चतुरः कलशान् दिक्षु विन्यसेत् पञ्च ब्रह्माणि तद्बीजैस्तेषु पञ्चसु पञ्चभिः
उसके चारों ओर चार कलश दिशाओं में रखें; पाँचों में पाँच ब्रह्माओं को उनके बीज मंत्रों के साथ स्थापित करें।
न्यस्य संपूज्य मुद्रादि दर्शयित्वाभिरक्ष्य च विशोध्य लिंगं बेरं वा मृत्तोयाद्यैर्यथा पुरा
उन्हें स्थापित और पूजित कर, मुद्राएँ दिखाकर, रक्षा करें; फिर पहले की तरह मिट्टी, जल आदि से लिंग या मूर्ति को शुद्ध करें।
स्थापयेत्पुष्पसंछन्नमुत्तरस्थे वरासने निधाय पुष्पं शिरसि प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीजलैः
फूलों से ढँककर, उत्तरी ओर उत्तम आसन पर रखें, सिर पर फूल रखें और अभिषेक जल से छिड़काव करें।
समभ्यर्च्य पुनः पुष्पैर्जयशब्दादिपूर्वकम् कुम्भैरीशानविद्यांतैः स्नापयेन्मूलविद्यया
फिर से फूलों से पूजा करके, जयघोष आदि के साथ, ईशान और विद्या मंत्रों तथा मूल मंत्र से कलशों द्वारा स्नान कराएं।
ततः पञ्चकलान्यासं कृत्वा पूजां च पूर्ववत् नित्यमाराधयेत्तत्र देव्या देवं त्रिलोचनम्
फिर पाँच कलाओं का न्यास और पहले की तरह पूजा करके, वहाँ देवी के साथ त्रिनेत्र भगवान की नित्य आराधना करें।
एकमेवाथ वा कुंभं मूर्तिमन्त्रसमन्वितम् न्यस्य पद्मांतरे सर्वं शेषं पूर्ववदाचरेत्
वैकल्पिक रूप से, कोई एक कलश जिसमें रूप और मंत्र हो, कमल के भीतर स्थापित कर सकता है और बाकी सभी विधियाँ पहले की तरह पूरी करनी चाहिए।
अत्यंतोपहतं लिंगं विशोध्य स्थापयेत्पुनः संप्रोक्षयेदुपहतमनागुपहतं यजेत्
अगर शिवलिंग पूरी तरह से नष्ट हो गया हो तो उसे शुद्ध करके फिर से स्थापित करें; और अगर थोड़ा सा ही क्षतिग्रस्त हो तो उस पर जल छिड़ककर पूजन करें।
लिंगानि बाणसंज्ञानि स्थापनीयानि वा न वा तानि पूर्वं शिवेनैव संस्कृतानि यतस्ततः
जो शिवलिंग 'बाण' नाम से जाने जाते हैं, उन्हें स्थापित करना आवश्यक नहीं है; जो शिव द्वारा पहले से संस्कारित हैं, उनके साथ उसी अनुसार व्यवहार करें।
शेषाणि स्थापनीयानि यानि दृष्टानि बाणवत् स्वयमुद्भूतलिंगे च दिव्ये चार्षे तथैव च
बाकी शिवलिंग, जो बाण के समान दिखते हैं, स्वयं प्रकट हुए, दिव्य या ऋषियों द्वारा बनाए गए हैं, उन्हें भी वैसे ही स्थापित करना चाहिए।
अपीठे पीठमावेश्य कृत्वा संप्रोक्षणं विधिम् यजेत्तत्र शिवं तेषां प्रतिष्ठा न विधीयते
अगर पीठ नहीं है तो एक पीठ रखकर, नियमानुसार जल छिड़ककर, वहाँ शिव की पूजा करें; इनके लिए विधिवत स्थापना आवश्यक नहीं है।
दग्धं श्लथं क्षतांगं च क्षिपेल्लिंगं जलाशये संधानयोग्यं संधाय प्रतिष्ठाविधिमाचरेत्
जो शिवलिंग जला हुआ, ढीला या टूटा-फूटा हो, उसे जलाशय में डाल दें; अगर वह जोड़ने योग्य हो तो जोड़कर स्थापना की विधि करें।
बेराद्वा विकलाल्लिंगाद्देवपूजापुरस्सरम् उद्वास्य हृदि संधानं त्यागं वा युक्तमाचरेत्
अगर मूर्ति या शिवलिंग में कोई दोष हो, तो विधिपूर्वक देवता को हटाकर, मन में जोड़ना या उसका त्याग करना उचित है।
एकाहपूजाविहतौ कुर्याद्द्विगुणमर्चनम् द्विरात्रे च महापूजां संप्रोक्षणमतः परम्
अगर एक दिन की पूजा छूट जाए तो दुगुनी पूजा करें; दो दिन छूटे तो महापूजा करके फिर जल छिड़कें।
मासादूर्ध्वमनेकाहं पूजा यदि विहन्यते प्रतिष्ठा प्रोच्यते कैश्चित्कैश्चित्संप्रोक्षणक्रमः
अगर एक महीने से अधिक कई दिनों तक पूजा छूट जाए, तो कुछ लोग स्थापना का विधान बताते हैं और कुछ जल छिड़कने की विधि कहते हैं।
संप्रोक्षणे तु लिंगादेर्देवमुद्वास्य पूर्ववत् अष्टपञ्चक्रमेणैव स्नापयित्वा मृदंभसा
जल छिड़कने की विधि में, पहले की तरह शिवलिंग से देवता को हटाकर, आठ-पाँच विधि से मिट्टी के जल से स्नान कराएं।
गवां रसैश्च संस्नाप्य दर्भतोयैर्विशोध्य च प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीतोयैर्मूलेनाष्टोत्तरं शतम्
गाय के पंचगव्य से स्नान कराकर, कुश के जल से शुद्ध करके, छिड़कने के लिए जल से एक सौ आठ बार मूल मंत्र के साथ छिड़काव करें।
सपुष्पं सकुशं पाणिं न्यस्य लिंगस्य मस्तके पञ्चवारं जपेन्मूलमष्टोत्तरशतं ततः
फूल और कुश सहित हाथ शिवलिंग के सिर पर रखकर, मूल मंत्र को एक सौ आठ बार, पाँच बार दोहराकर जपें।
ततो मूलेन मूर्धादिपीठांतं संस्पृशेदपि पूजां च महतीं कुर्याद्देवमावाह्य पूर्ववत्
फिर मूल मंत्र से सिर से पीठ तक स्पर्श करें और पहले की तरह देवता का आह्वान कर महापूजा करें।
अलब्धे स्थापिते लिंगे शिवस्थाने जले ऽथ वा वह्नौ रवौ तथा व्योम्नि भगवंतं शिवं यजेत्
अगर शिवलिंग स्थापित न हो सके तो जल, अग्नि, सूर्य या आकाश में, जहाँ शिव का स्थान हो, वहीं भगवान शिव की पूजा करें।