શિવપુરાણમ્

શિવજ્ઞાનંશિવધ્યાનમુત્તરોત્તરમભ્યસેત્ આસુપ્તેરામૃતેઃકાલંનયેદ્વૈશિવચિંતયા

શિવજ્ઞાન અને શિવધ્યાન સતત વધારે વધારે અભ્યાસ કરવો; જાગૃતિથી મૃત્યુ સુધી સમય શિવના સ્મરણમાં વિતાવવો.

લિંગાદૌશિવપૂજાયાવિધાનંબ્રૂહિસર્વતઃ

હવે, લિંગાદિથી શિવપૂજાનું વિધિ સર્વ રીતે કહો.

લિંગાનાંચક્રમંવક્ષ્યેયથાવચ્છૃણુત દ્વિજાઃ તદેવલિંગં પ્રથમં પ્રણવં સાર્વકામિકમ્

હું લિંગોના ચક્રનું વર્ણન યોગ્ય રીતે કરીશ; હે દ્વિજો, સાંભળો, જે પ્રથમ લિંગ છે, તે પ્રણવ છે, જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.

સૂક્ષ્મપ્રણવરૂપંહિસૂક્ષ્મરૂપંતુનિષ્ફલમ્ સ્થૂલલિંગં હિ સકલંતત્પઞ્ચાક્ષરમુચ્યતે

સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ એ તો સૂક્ષ્મ પ્રણવ છે, જે દેખાતું નથી; અને સ્થૂળ લિંગ એ દેખાતું સ્વરૂપ છે, જેને પાંચ અક્ષરવાળું મંત્ર કહે છે.

તયોઃ પૂજાતપઃ પ્રોક્તંસાક્ષાન્મોક્ષપ્રદે ઉભે પૌરુષપ્રકૃતિભૂતાનિલિંગાનિસુબહૂનિચ

આ બન્નેની પૂજા અને તપ સીધો મોક્ષ આપે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે; બન્ને પુરુષ અને પ્રકૃતિના સ્વરૂપ છે, અને અનેક પ્રકારના લિંગો પણ છે.

તાનિ વિસ્તરતોવક્તું શિવો વેત્તિનચાપરઃ ભૂવિકારાણિલિંગાનિજ્ઞાતાનિપ્રબ્રવીમિવઃ

આ બધા લિંગોને વિગતે સમજાવવાનું તો માત્ર શિવજ જાણે છે, બીજું કોઈ નહીં; પણ પૃથ્વીના રૂપાંતરથી બનેલા જે લિંગો જાણીતા છે, એ હું કહું છું.

સ્વયંભૂલિંગંપ્રથમંબિંદુલિંગંદ્વિતીયકમ્ પ્રતિષ્ઠિતંચરંચૈવગુરુલિંગંતુ પઞ્ચમમ્

સ્વયંભૂ લિંગ પ્રથમ છે, બીજું બિંદુ લિંગ છે; પ્રતિષ્ઠિત અને ચર લિંગ ત્રીજું અને ચોથું છે, અને ગુરુ લિંગ પાંચમું છે.

દેવર્ષિતપસા તુષ્ટઃ સાન્નિધ્યાર્થંતુતત્રવૈ પૃથિવ્યન્તર્ગતઃશર્વોબીજં વૈ નાદરૂપતઃ

દેવતાઓ અને ઋષિઓના તપથી પ્રસન્ન થઈને, શર્વે પૃથ્વીમાં પોતાની હાજરી માટે, ધ્વનિ સ્વરૂપ બીજ મૂક્યું.

સ્થાવરાંકુરવદ્ભૂમિમુદ્ભિદ્ય વ્યક્ત એવ સઃ સ્વયંભૂતં જાતમિતિ સ્વયંભૂરિતિ તં વિદુઃ

જેમ જમીનમાંથી અંકુર ફૂટે છે એમ, એ લિંગ પૃથ્વીમાંથી બહાર આવે છે; જે પોતે જ પ્રગટ થાય છે, તેને સ્વયંભૂ લિંગ કહે છે.

તલ્લિંગપૂજયા જ્ઞાનં સ્વયમેવ પ્રવર્ધતે સુવર્ણરજતાદૌ વા પૃથિવ્યાંસ્થિંડિલેપિવા

એ લિંગની પૂજા કરવાથી જ્ઞાન આપોઆપ વધે છે, એ લિંગ સોનાં, ચાંદીના કે બીજા ધાતુના હોય, કે પૃથ્વી કે માટીનું પણ હોય.

સ્વહસ્તાલ્લિખિતં લિંગં શુદ્ધપ્રણવમંત્રકમ્ યંત્રલિંગં સમાલિખ્ય પ્રતિષ્ઠાવાહનં ચરેત્

પોતાના હાથથી દોરેલું અને શુદ્ધ પ્રણવ મંત્ર સાથેનું લિંગ, યંત્રલિંગ કહેવાય છે; એ દોર્યા પછી પ્રતિષ્ઠા અને આવાહન કરવું જોઈએ.

બિંદુનાદમયંલિંગંસ્થાવરંજંગમંચયત્ ભાવનામયમેતદ્ધિ શિવદૃષ્ટં ન સંશયઃ

બિંદુ અને નાદથી બનેલું લિંગ, સ્થાવર કે જંગમ હોય, એ મનમાં ભાવના કરીને રચાય છે; એ શિવે જોયું છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

યત્ર વિશ્વસ્યતે શંભુસ્તત્ર તસ્મૈ ફલપ્રદઃ સ્વહસ્તાલ્લિખ્યતે યંત્રે સ્થાવરાદાવકૃત્રિમે

જ્યાં શંભુમાં શ્રદ્ધા હોય છે, ત્યાં એ ફળ આપે છે; પોતાના હાથથી યંત્ર પર દોરેલું હોય કે સ્થાવર કે કુદરતી સ્વરૂપમાં હોય.

આવાહ્યપૂજયેચ્છંભુંષોડશૈરુપચારકૈઃ સ્વયમૈસ્વર્યમાપ્નોતિજ્ઞાનમભ્યાસતોભવેત્

શંભુનું આવાહન કરીને, સોળ ઉપચારથી પૂજા કરવી જોઈએ; પોતાના પ્રયત્નથી વૈભવ મળે છે અને અભ્યાસથી જ્ઞાન મળે છે.

દેવૈશ્ચ ઋષિભિશ્ચાપિસ્વાત્મસિદ્ધ્યર્થમેવહિ સમંત્રેણાત્મહસ્તેનકૃતંયચ્છુદ્ધમંડલે

આત્મસિદ્ધિ માટે, દેવતાઓ અને ઋષિઓએ મંત્ર અને પોતાના હાથથી શુદ્ધ મંડળમાં શુદ્ધ લિંગ બનાવ્યું છે.

શુદ્ધભાવનયા ચૈવસ્થાપિતં લિંગમુત્તમમ્ તલ્લિંગંપૌરુષં પ્રાહુસ્તત્પ્રતિષ્ઠિતમુચ્યતે

શુદ્ધ ભાવનાથી સ્થાપિત કરેલું લિંગ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; એ લિંગને પુરુષ લિંગ કહે છે અને એ સ્થાપિત કહેવાય છે.

તલ્લિંગપૂજયાનિત્યંપૌરુષૈશ્વર્યમાપ્નુયાત્ મહદ્ભિર્બ્રાહ્મણૈશ્ચાપિરાજભિશ્ચમહાધનૈઃ

એ લિંગની નિયમિત પૂજા કરીને પુરુષત્વનું ઐશ્વર્ય મળે છે; મહાન બ્રાહ્મણો, રાજાઓ અને ધનવાન લોકો પણ એથી લાભ મેળવે છે.

શિલ્પિનાકલ્પિતંલિંગંમંત્રેણસ્થાપિતંચયત્ પ્રતિષ્ઠિતંપ્રાકૃતંહિપ્રાકૃતૈશ્વર્યભોગદમ્

શિલ્પીએ બનાવેલું અને મંત્રથી સ્થાપિત કરેલું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત અને કુદરતી કહેવાય છે; એથી કુદરતી વૈભવ અને ભોગ મળે છે.

યદૂર્જિતંચનિત્યં ચ તદ્ધિ પૌરુષમુચ્યતે યદ્દુર્બલમનિત્યં ચ તદ્ધિ પ્રાકૃતમુચ્યતે

જે લિંગ શક્તિશાળી અને ચિરંજીવ હોય, તેને પુરુષ લિંગ કહે છે; અને જે દુર્બળ અને નાશવાન હોય, તેને કુદરતી (પ્રાકૃત) કહે છે.

લિંગંનાભિસ્તથાજિહ્વાનાસાગ્રઞ્ચશિખાક્રમાત્ કટ્યાદિષુત્રિલોકેષુ લિંગમાધ્યાત્મિકંચરમ્

નાભિ, જીભ, નાકનો ટોચ, શિખા, કટિ વગેરે ત્રિલોકમાં જે લિંગ છે, એ આંતરિક અને ચર લિંગ કહેવાય છે.

પર્વતંપૌરુષં પ્રોક્તંભૂતલં પ્રાકૃતં વિદુઃ વૃક્ષાદિ પૌરુષં જ્ઞેયં ગુલ્માદિ પ્રાકૃતં વિદુઃ

પર્વતને પુરુષ લિંગ કહે છે અને ભૂમિને કુદરતી કહેવાય છે; વૃક્ષાદિક પુરુષ લિંગ છે અને ગુલ્માદિક કુદરતી (પ્રાકૃત) કહેવાય છે.

ષાષ્ટિકં પ્રાકૃતં જ્ઞેયં શાલિગોધૂમપૌરુષમ્ ઐશ્વર્યં પૌરુષં વિદ્યાદણિમાદ્યષ્ટસિદ્ધિદમ્

ષષ્ટિક જાતિનું અનાજ સ્વાભાવિક ગણાય છે, અને શાલી, ઘઉં તથા પૌરૂષ પણ આવું જ છે. પૌરૂષ જાતિનું અનાજ ઈશ્વરીય માનવું, અને તે અણિમા સહિત આઠ સિદ્ધિઓ આપે છે.

સુસ્ત્રીધનાદિવિષયં પ્રાકૃતં પ્રાહુરાસ્તિકાઃ પ્રથમં ચરલિંગેષુ રસલિંગં પ્રકથ્યતે

સારા સ્ત્રી, ધન અને અન્ય વિષયોને સ્વાભાવિક માનવામાં આવે છે, એમ શ્રદ્ધાળુઓ કહે છે. ચરલિંગોમાં સૌપ્રથમ રસલિંગનું વર્ણન થાય છે.

રસલિંગંબ્રાહ્મણાનાંસર્વાભીષ્ટપ્રદંભવેત્ બાણલિંગંક્ષત્રિયાણાં મહારાજ્યપ્રદંશુભમ્

રસલિંગ બ્રાહ્મણોને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે. બાણલિંગ ક્ષત્રિયોને મહારાજ્ય અને શુભતા આપે છે.

સ્વર્ણલિંગં તુ વૈશ્યાનાંમહાધનપતિત્વદમ્ શિલાલિંગંતુશૂદ્રાણાંમહાશુદ્ધિકરંશુભમ્

સ્વર્ણલિંગ વૈશ્ય માટે છે, જે મહાન ધન અને માલિકી આપે છે. શિલાલિંગ શુદ્રો માટે છે, જે મહાન શુદ્ધિ અને શુભતા આપે છે.

સ્ફાટિકંબાણલિંગં ચ સર્વેષાંસર્વકામદમ્ સ્વીયાભાવે ઽન્યદીયંતુપૂજાયાંનનિષિદ્ધ્યતે

સ્ફટિક અને બાણલિંગ સર્વને સર્વ કામનાઓ આપે છે. પોતાનું લિંગ ન હોય તો બીજાનું પણ પૂજામાં વાપરી શકાય છે, એ મનાઈ નથી.

સ્ત્રીણાંતુપાર્થિવંલિંગંસભત્ઃણાંવિશેષતઃ વિધવાનાંપ્રવૃત્તાનાંસ્ફાટિકં પરિકીર્તિતમ્

સ્ત્રીઓ માટે ખાસ પૃથ્વીનું લિંગ ઉલ્લેખાયું છે. વિધવા અને પ્રવૃત્ત સ્ત્રીઓ માટે સ્ફટિકનું લિંગ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે.

વિધવાનાં નિવૃત્તાનાં રસલિંગં વિશિષ્યતે બાલ્યેવાયૌવનેવાપિવાર્ધકેવાપિસુવ્રતાઃ

નિર્વૃત્ત વિધવા સ્ત્રીઓ માટે રસલિંગ વિશિષ્ટ છે. બાળપણ, યુવાની કે વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ સુવ્રત સ્ત્રીઓ માટે એ યોગ્ય છે.

શુદ્ધસ્ફટિકલિંગંતુસ્ત્રીણાંતત્સર્વભોગદમ્ પ્રવૃત્તાનાંપીઠપૂજાસર્વાભીષ્ટપ્રદા ભુવિ

શુદ્ધ સ્ફટિકનું લિંગ સ્ત્રીઓને સર્વ ભોગ આપે છે. પ્રવૃત્ત સ્ત્રીઓ પીઠ પર પૂજા કરે તો ધરતી પર સર્વ ઇચ્છિત ફળ મળે છે.