શિવપુરાણમ્

લિંગેબેરેભક્તજનેશિવમુદ્દિશ્યપૂજયેત્ કાયેનમનસાવાચાધનેનાપિપ્રપૂજયેત્

લિંગ કે અન્ય રૂપમાં, ભક્તિપૂર્વક, શરીર, મન, વાણી અને ધનથી પણ શિવની પૂજા કરવી જોઈએ.

પુજયા તુ મહેશો હિ પ્રકૃતેઃ પરમઃ શિવઃ પ્રસાદંકુરુતેસત્યંપૂજકસ્યવિશેષતઃ

પૂજાથી પ્રકૃતિથી પરમ શિવ સાચે જ કૃપા કરે છે—વિશેષ કરીને પૂજક પર.

શિવપ્રસાદાત્કર્માદ્યંક્રમેણસ્વવશંભવેત્ કર્મારભ્યપ્રકૃત્યંતંયદાસર્વં વશંભવેત્

શિવની કૃપાથી કર્માદિ ક્રમશઃ પોતાના વશમાં આવે છે; જ્યારે કર્મથી લઈને પ્રકૃતિ સુધી બધું વશમાં થાય, ત્યારે બધું પોતાના ઇચ્છાથી ચાલે છે.

તદામુક્ત ઇતિપ્રોક્તઃસ્વાત્મારામોવિરાજતે પ્રસાદાત્પરમેશસ્યકર્મ દેહોયદાવશઃ

ત્યારે એ વ્યક્તિને 'મુક્ત' કહેવાય છે, જે પોતાના સ્વરૂપમાં આનંદ પામે છે; પરમેશ્વરની કૃપાથી, જ્યારે શરીર અને કર્મ વશમાં થાય, ત્યારે એ ઉજવાય છે.

તદાવૈશિવલોકેતુવાસઃસાલોક્યમુચ્યતે સામીપ્યંયાતિસાંબસ્યતન્માત્રેચવશંગતે

ત્યારે શિવલોકમાં નિવાસ 'સાલોક્ય' કહેવાય છે; શંભુની નજીકતા 'સામીપ્ય' કહેવાય છે અને માત્ર એમના વશમાં થવાથી એમની સ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય છે.

તદાતુશિવસાયુજ્યમાયુધાદ્યૈઃ ક્રિયાદિભિઃ મહાપ્રસાદલાભેચબુદ્ધિશ્ચાપિવશાભવેત્

ત્યારે શિવસાયુજ્ય શસ્ત્રાદિ ક્રિયાઓથી પ્રાપ્ત થાય છે; મહાકૃપા પ્રાપ્ત થતાં બુદ્ધિ પણ વશમાં થઈ જાય છે.

બુદ્ધિસ્તુકાર્યંપ્રકૃતેસ્તત્સૃષ્ટિરિતિકથ્યતે પુનર્મહાપ્રસાદેનપ્રકૃતિર્વશમેષ્યતિ

બુદ્ધિ, જે કર્મનું કારણ છે, તે પ્રકૃતિની રચના કહેવાય છે; પણ મહાકૃપાથી ફરીથી પ્રકૃતિ પણ વશમાં આવી જાય છે.

શિવસ્યમાનસૈશ્વર્યંતદા ઽયત્નંભવિષ્યતિ સાર્વજ્ઞાદ્યંશિવૈશ્વર્યંલબ્ધ્વાસ્વાત્મનિ રાજતે

ત્યારે શિવનું મનનું રાજ સુખથી પ્રાપ્ત થાય છે; શિવની સર્વજ્ઞતા અને અન્ય ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કરીને માણસ પોતાના સ્વરૂપમાં તેજસ્વી થાય છે.

તત્સાયુજ્યમિતિપ્રાહુર્વેદાગમપરાયણાઃ એવંક્રમેણમુક્તિઃસ્યાલ્લિંગાદૌપૂજયાસ્વતઃ

આ સાયુજ્ય એવા લોકો કહે છે, જે વેદ અને આગમમાં શ્રદ્ધા રાખે છે; આવું ક્રમશઃ પ્રાપ્ત થાય છે. લિંગાદિ પૂજાથી મુક્તિ મળે છે.

અતઃશિવપ્રસાદાર્થંક્રિયાદ્યૈઃપૂજયેચ્છિવમ્ શિવક્રિયા શિવતપઃ શિવમંત્રજપઃ સદા

શિવની કૃપા માટે કર્માદિથી શિવની પૂજા કરવી જોઈએ; શિવના કર્મ, શિવનું તપ અને શિવમંત્રનો જપ હંમેશા કરવો.

શિવજ્ઞાનંશિવધ્યાનમુત્તરોત્તરમભ્યસેત્ આસુપ્તેરામૃતેઃકાલંનયેદ્વૈશિવચિંતયા

શિવજ્ઞાન અને શિવધ્યાન સતત વધારે વધારે અભ્યાસ કરવો; જાગૃતિથી મૃત્યુ સુધી સમય શિવના સ્મરણમાં વિતાવવો.

લિંગાદૌશિવપૂજાયાવિધાનંબ્રૂહિસર્વતઃ

હવે, લિંગાદિથી શિવપૂજાનું વિધિ સર્વ રીતે કહો.

લિંગાનાંચક્રમંવક્ષ્યેયથાવચ્છૃણુત દ્વિજાઃ તદેવલિંગં પ્રથમં પ્રણવં સાર્વકામિકમ્

હું લિંગોના ચક્રનું વર્ણન યોગ્ય રીતે કરીશ; હે દ્વિજો, સાંભળો, જે પ્રથમ લિંગ છે, તે પ્રણવ છે, જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.

સૂક્ષ્મપ્રણવરૂપંહિસૂક્ષ્મરૂપંતુનિષ્ફલમ્ સ્થૂલલિંગં હિ સકલંતત્પઞ્ચાક્ષરમુચ્યતે

સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ એ તો સૂક્ષ્મ પ્રણવ છે, જે દેખાતું નથી; અને સ્થૂળ લિંગ એ દેખાતું સ્વરૂપ છે, જેને પાંચ અક્ષરવાળું મંત્ર કહે છે.

તયોઃ પૂજાતપઃ પ્રોક્તંસાક્ષાન્મોક્ષપ્રદે ઉભે પૌરુષપ્રકૃતિભૂતાનિલિંગાનિસુબહૂનિચ

આ બન્નેની પૂજા અને તપ સીધો મોક્ષ આપે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે; બન્ને પુરુષ અને પ્રકૃતિના સ્વરૂપ છે, અને અનેક પ્રકારના લિંગો પણ છે.

તાનિ વિસ્તરતોવક્તું શિવો વેત્તિનચાપરઃ ભૂવિકારાણિલિંગાનિજ્ઞાતાનિપ્રબ્રવીમિવઃ

આ બધા લિંગોને વિગતે સમજાવવાનું તો માત્ર શિવજ જાણે છે, બીજું કોઈ નહીં; પણ પૃથ્વીના રૂપાંતરથી બનેલા જે લિંગો જાણીતા છે, એ હું કહું છું.

સ્વયંભૂલિંગંપ્રથમંબિંદુલિંગંદ્વિતીયકમ્ પ્રતિષ્ઠિતંચરંચૈવગુરુલિંગંતુ પઞ્ચમમ્

સ્વયંભૂ લિંગ પ્રથમ છે, બીજું બિંદુ લિંગ છે; પ્રતિષ્ઠિત અને ચર લિંગ ત્રીજું અને ચોથું છે, અને ગુરુ લિંગ પાંચમું છે.

દેવર્ષિતપસા તુષ્ટઃ સાન્નિધ્યાર્થંતુતત્રવૈ પૃથિવ્યન્તર્ગતઃશર્વોબીજં વૈ નાદરૂપતઃ

દેવતાઓ અને ઋષિઓના તપથી પ્રસન્ન થઈને, શર્વે પૃથ્વીમાં પોતાની હાજરી માટે, ધ્વનિ સ્વરૂપ બીજ મૂક્યું.

સ્થાવરાંકુરવદ્ભૂમિમુદ્ભિદ્ય વ્યક્ત એવ સઃ સ્વયંભૂતં જાતમિતિ સ્વયંભૂરિતિ તં વિદુઃ

જેમ જમીનમાંથી અંકુર ફૂટે છે એમ, એ લિંગ પૃથ્વીમાંથી બહાર આવે છે; જે પોતે જ પ્રગટ થાય છે, તેને સ્વયંભૂ લિંગ કહે છે.

તલ્લિંગપૂજયા જ્ઞાનં સ્વયમેવ પ્રવર્ધતે સુવર્ણરજતાદૌ વા પૃથિવ્યાંસ્થિંડિલેપિવા

એ લિંગની પૂજા કરવાથી જ્ઞાન આપોઆપ વધે છે, એ લિંગ સોનાં, ચાંદીના કે બીજા ધાતુના હોય, કે પૃથ્વી કે માટીનું પણ હોય.

સ્વહસ્તાલ્લિખિતં લિંગં શુદ્ધપ્રણવમંત્રકમ્ યંત્રલિંગં સમાલિખ્ય પ્રતિષ્ઠાવાહનં ચરેત્

પોતાના હાથથી દોરેલું અને શુદ્ધ પ્રણવ મંત્ર સાથેનું લિંગ, યંત્રલિંગ કહેવાય છે; એ દોર્યા પછી પ્રતિષ્ઠા અને આવાહન કરવું જોઈએ.

બિંદુનાદમયંલિંગંસ્થાવરંજંગમંચયત્ ભાવનામયમેતદ્ધિ શિવદૃષ્ટં ન સંશયઃ

બિંદુ અને નાદથી બનેલું લિંગ, સ્થાવર કે જંગમ હોય, એ મનમાં ભાવના કરીને રચાય છે; એ શિવે જોયું છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

યત્ર વિશ્વસ્યતે શંભુસ્તત્ર તસ્મૈ ફલપ્રદઃ સ્વહસ્તાલ્લિખ્યતે યંત્રે સ્થાવરાદાવકૃત્રિમે

જ્યાં શંભુમાં શ્રદ્ધા હોય છે, ત્યાં એ ફળ આપે છે; પોતાના હાથથી યંત્ર પર દોરેલું હોય કે સ્થાવર કે કુદરતી સ્વરૂપમાં હોય.

આવાહ્યપૂજયેચ્છંભુંષોડશૈરુપચારકૈઃ સ્વયમૈસ્વર્યમાપ્નોતિજ્ઞાનમભ્યાસતોભવેત્

શંભુનું આવાહન કરીને, સોળ ઉપચારથી પૂજા કરવી જોઈએ; પોતાના પ્રયત્નથી વૈભવ મળે છે અને અભ્યાસથી જ્ઞાન મળે છે.

દેવૈશ્ચ ઋષિભિશ્ચાપિસ્વાત્મસિદ્ધ્યર્થમેવહિ સમંત્રેણાત્મહસ્તેનકૃતંયચ્છુદ્ધમંડલે

આત્મસિદ્ધિ માટે, દેવતાઓ અને ઋષિઓએ મંત્ર અને પોતાના હાથથી શુદ્ધ મંડળમાં શુદ્ધ લિંગ બનાવ્યું છે.

શુદ્ધભાવનયા ચૈવસ્થાપિતં લિંગમુત્તમમ્ તલ્લિંગંપૌરુષં પ્રાહુસ્તત્પ્રતિષ્ઠિતમુચ્યતે

શુદ્ધ ભાવનાથી સ્થાપિત કરેલું લિંગ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; એ લિંગને પુરુષ લિંગ કહે છે અને એ સ્થાપિત કહેવાય છે.

તલ્લિંગપૂજયાનિત્યંપૌરુષૈશ્વર્યમાપ્નુયાત્ મહદ્ભિર્બ્રાહ્મણૈશ્ચાપિરાજભિશ્ચમહાધનૈઃ

એ લિંગની નિયમિત પૂજા કરીને પુરુષત્વનું ઐશ્વર્ય મળે છે; મહાન બ્રાહ્મણો, રાજાઓ અને ધનવાન લોકો પણ એથી લાભ મેળવે છે.

શિલ્પિનાકલ્પિતંલિંગંમંત્રેણસ્થાપિતંચયત્ પ્રતિષ્ઠિતંપ્રાકૃતંહિપ્રાકૃતૈશ્વર્યભોગદમ્

શિલ્પીએ બનાવેલું અને મંત્રથી સ્થાપિત કરેલું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત અને કુદરતી કહેવાય છે; એથી કુદરતી વૈભવ અને ભોગ મળે છે.

યદૂર્જિતંચનિત્યં ચ તદ્ધિ પૌરુષમુચ્યતે યદ્દુર્બલમનિત્યં ચ તદ્ધિ પ્રાકૃતમુચ્યતે

જે લિંગ શક્તિશાળી અને ચિરંજીવ હોય, તેને પુરુષ લિંગ કહે છે; અને જે દુર્બળ અને નાશવાન હોય, તેને કુદરતી (પ્રાકૃત) કહે છે.