શિવપુરાણમ્

પ્રકૃટ્યાદ્યષ્ટજોદેહોદેહજંકર્મ ઉચ્યતે પુનશ્ચકર્મજોદેહોજન્મકર્મપુનઃપુનઃ

પ્રકૃતિથી ઊપજેલો શરીર કર્મથી જન્મે છે; અને ફરીથી કર્મથી ઊપજેલો શરીર જન્મ અને કર્મને વારંવાર લાવે છે.

શરીરંત્રિવિધંજ્ઞેયંસ્થૂલંસૂક્ષ્મંચકારણમ્ સ્થૂલંવ્યાપારદંપ્રોક્તંસૂક્ષ્મમિંદ્રિયભોગદમ્

શરીરને ત્રણ પ્રકારનું જાણવું: સ્થૂળ, સુક્ષ્મ અને કારણ. સ્થૂળ શરીર કર્મ કરવા માટે છે; સુક્ષ્મ શરીર ઇન્દ્રિયોના આનંદ માટે છે.

કારણંત્વાત્મભોગાર્થંજીવકર્માનુરૂપતઃ સુખં દુઃખં પુણ્યપાપૈઃ કર્મભિઃ ફલમશ્નુતે

કારણ શરીર આત્માના અનુભવ માટે છે, જે જીવના કર્મ પ્રમાણે મળે છે. પુણ્ય અને પાપના કર્મથી સુખ-દુઃખનું ફળ મળે છે.

તસ્માદ્ધિકર્મરજ્જ્વા હિ બદ્ધો જીવઃ પુનઃ પુનઃ શરીરત્રયકર્મભ્યાં ચક્રવદ્ભ્રામ્યતે સદા

આથી, જીવ કર્મની દોરીથી વારંવાર બંધાય છે અને ત્રણેય શરીરના કર્મથી ચક્રની જેમ સતત ફેરવાય છે.

ચક્રભ્રમનિવૃત્યર્થં ચક્રકર્તારમીડયેત્ પ્રકૃત્યાદિ મહાચક્રં પ્રકૃતેઃ પરતઃ શિવઃ

ચક્રના ફેરવાવાને રોકવા માટે, ચક્રના કર્તાને પૂજવો જોઈએ; પ્રકૃતિથી શરૂ થતું મહાન ચક્ર એટલે શિવ, જે પ્રકૃતિથી પર છે.

ચક્રકર્તામહેશો હિ પ્રકૃતેઃ પરતોયતઃ પિબતિવાથવમતિજીવન્બાલોજલંયથા

ચક્રના સર્જનહાર મહાદેવ પ્રકૃતિથી પર છે; જેમ બાળક જાણે કે અજાણે પાણી પી લે છે, તેમ એ પણ કરે છે.

શિવસ્તથા પ્રકૃત્યાદિ વશીકૃત્યાધિતિષ્ઠતિ સર્વંવશીકૃતંયસ્માત્તસ્માચ્છિવ ઇતિ સ્મૃતઃ શિવ એવ હિ સર્વજ્ઞઃ પરિપૂર્ણશ્ચ નિઃસ્પૃહઃ

શિવ પ્રકૃતિ અને અન્ય બધાને વશ કરી સર્વેમાં વિરાજે છે; બધું એમના વશમાં હોવાથી એમને 'શિવ' કહેવાય છે. ખરેખર, શિવ જ સર્વજ્ઞ, પરિપૂર્ણ અને નિરાસક્ત છે.

સર્વજ્ઞતાતૃપ્તિરનાદિબોધઃ સ્વતંત્રતા નિત્યમલુપ્તશક્તિઃ અનંતશક્તિશ્ચમહેશ્વરસ્ય યન્માનસૈશ્વર્યમવૈતિ વેદઃ

સર્વજ્ઞતા, તૃપ્તિ, અનાદિ જ્ઞાન, શાશ્વત સ્વતંત્રતા, અવિરત શક્તિ અને અનંત શક્તિ—આ બધું મહાદેવનું મનનું રાજ છે, જેને વેદે માન્યું છે.

અતઃ શિવપ્રસાદેન પ્રકૃત્યાદિવશંભવેત્ શિવપ્રસાદલાભાર્થં શિવમેવપ્રપૂજયતેત્

અત્યારે શિવની કૃપાથી માણસ પ્રકૃતિના બાંધનમાંથી મુક્ત થઈ શકે છે; શિવની કૃપા મેળવવા માટે માત્ર શિવની જ પૂજા કરવી જોઈએ.

નિઃસ્પૃહસ્ય ચ પૂર્ણસ્યતસ્ય પૂજાકથં ભવેત્ શિવોદ્દેશકૃતં કર્મ પ્રસાદજનકં ભવેત્

જે શિવ નિરાસક્ત અને પૂર્ણ છે, એની પૂજા કેવી રીતે શક્ય છે? પણ શિવના નામે કરેલું કર્મ કૃપાનું કારણ બને છે.

લિંગેબેરેભક્તજનેશિવમુદ્દિશ્યપૂજયેત્ કાયેનમનસાવાચાધનેનાપિપ્રપૂજયેત્

લિંગ કે અન્ય રૂપમાં, ભક્તિપૂર્વક, શરીર, મન, વાણી અને ધનથી પણ શિવની પૂજા કરવી જોઈએ.

પુજયા તુ મહેશો હિ પ્રકૃતેઃ પરમઃ શિવઃ પ્રસાદંકુરુતેસત્યંપૂજકસ્યવિશેષતઃ

પૂજાથી પ્રકૃતિથી પરમ શિવ સાચે જ કૃપા કરે છે—વિશેષ કરીને પૂજક પર.

શિવપ્રસાદાત્કર્માદ્યંક્રમેણસ્વવશંભવેત્ કર્મારભ્યપ્રકૃત્યંતંયદાસર્વં વશંભવેત્

શિવની કૃપાથી કર્માદિ ક્રમશઃ પોતાના વશમાં આવે છે; જ્યારે કર્મથી લઈને પ્રકૃતિ સુધી બધું વશમાં થાય, ત્યારે બધું પોતાના ઇચ્છાથી ચાલે છે.

તદામુક્ત ઇતિપ્રોક્તઃસ્વાત્મારામોવિરાજતે પ્રસાદાત્પરમેશસ્યકર્મ દેહોયદાવશઃ

ત્યારે એ વ્યક્તિને 'મુક્ત' કહેવાય છે, જે પોતાના સ્વરૂપમાં આનંદ પામે છે; પરમેશ્વરની કૃપાથી, જ્યારે શરીર અને કર્મ વશમાં થાય, ત્યારે એ ઉજવાય છે.

તદાવૈશિવલોકેતુવાસઃસાલોક્યમુચ્યતે સામીપ્યંયાતિસાંબસ્યતન્માત્રેચવશંગતે

ત્યારે શિવલોકમાં નિવાસ 'સાલોક્ય' કહેવાય છે; શંભુની નજીકતા 'સામીપ્ય' કહેવાય છે અને માત્ર એમના વશમાં થવાથી એમની સ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય છે.

તદાતુશિવસાયુજ્યમાયુધાદ્યૈઃ ક્રિયાદિભિઃ મહાપ્રસાદલાભેચબુદ્ધિશ્ચાપિવશાભવેત્

ત્યારે શિવસાયુજ્ય શસ્ત્રાદિ ક્રિયાઓથી પ્રાપ્ત થાય છે; મહાકૃપા પ્રાપ્ત થતાં બુદ્ધિ પણ વશમાં થઈ જાય છે.

બુદ્ધિસ્તુકાર્યંપ્રકૃતેસ્તત્સૃષ્ટિરિતિકથ્યતે પુનર્મહાપ્રસાદેનપ્રકૃતિર્વશમેષ્યતિ

બુદ્ધિ, જે કર્મનું કારણ છે, તે પ્રકૃતિની રચના કહેવાય છે; પણ મહાકૃપાથી ફરીથી પ્રકૃતિ પણ વશમાં આવી જાય છે.

શિવસ્યમાનસૈશ્વર્યંતદા ઽયત્નંભવિષ્યતિ સાર્વજ્ઞાદ્યંશિવૈશ્વર્યંલબ્ધ્વાસ્વાત્મનિ રાજતે

ત્યારે શિવનું મનનું રાજ સુખથી પ્રાપ્ત થાય છે; શિવની સર્વજ્ઞતા અને અન્ય ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કરીને માણસ પોતાના સ્વરૂપમાં તેજસ્વી થાય છે.

તત્સાયુજ્યમિતિપ્રાહુર્વેદાગમપરાયણાઃ એવંક્રમેણમુક્તિઃસ્યાલ્લિંગાદૌપૂજયાસ્વતઃ

આ સાયુજ્ય એવા લોકો કહે છે, જે વેદ અને આગમમાં શ્રદ્ધા રાખે છે; આવું ક્રમશઃ પ્રાપ્ત થાય છે. લિંગાદિ પૂજાથી મુક્તિ મળે છે.

અતઃશિવપ્રસાદાર્થંક્રિયાદ્યૈઃપૂજયેચ્છિવમ્ શિવક્રિયા શિવતપઃ શિવમંત્રજપઃ સદા

શિવની કૃપા માટે કર્માદિથી શિવની પૂજા કરવી જોઈએ; શિવના કર્મ, શિવનું તપ અને શિવમંત્રનો જપ હંમેશા કરવો.

શિવજ્ઞાનંશિવધ્યાનમુત્તરોત્તરમભ્યસેત્ આસુપ્તેરામૃતેઃકાલંનયેદ્વૈશિવચિંતયા

શિવજ્ઞાન અને શિવધ્યાન સતત વધારે વધારે અભ્યાસ કરવો; જાગૃતિથી મૃત્યુ સુધી સમય શિવના સ્મરણમાં વિતાવવો.

લિંગાદૌશિવપૂજાયાવિધાનંબ્રૂહિસર્વતઃ

હવે, લિંગાદિથી શિવપૂજાનું વિધિ સર્વ રીતે કહો.

લિંગાનાંચક્રમંવક્ષ્યેયથાવચ્છૃણુત દ્વિજાઃ તદેવલિંગં પ્રથમં પ્રણવં સાર્વકામિકમ્

હું લિંગોના ચક્રનું વર્ણન યોગ્ય રીતે કરીશ; હે દ્વિજો, સાંભળો, જે પ્રથમ લિંગ છે, તે પ્રણવ છે, જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.

સૂક્ષ્મપ્રણવરૂપંહિસૂક્ષ્મરૂપંતુનિષ્ફલમ્ સ્થૂલલિંગં હિ સકલંતત્પઞ્ચાક્ષરમુચ્યતે

સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ એ તો સૂક્ષ્મ પ્રણવ છે, જે દેખાતું નથી; અને સ્થૂળ લિંગ એ દેખાતું સ્વરૂપ છે, જેને પાંચ અક્ષરવાળું મંત્ર કહે છે.

તયોઃ પૂજાતપઃ પ્રોક્તંસાક્ષાન્મોક્ષપ્રદે ઉભે પૌરુષપ્રકૃતિભૂતાનિલિંગાનિસુબહૂનિચ

આ બન્નેની પૂજા અને તપ સીધો મોક્ષ આપે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે; બન્ને પુરુષ અને પ્રકૃતિના સ્વરૂપ છે, અને અનેક પ્રકારના લિંગો પણ છે.

તાનિ વિસ્તરતોવક્તું શિવો વેત્તિનચાપરઃ ભૂવિકારાણિલિંગાનિજ્ઞાતાનિપ્રબ્રવીમિવઃ

આ બધા લિંગોને વિગતે સમજાવવાનું તો માત્ર શિવજ જાણે છે, બીજું કોઈ નહીં; પણ પૃથ્વીના રૂપાંતરથી બનેલા જે લિંગો જાણીતા છે, એ હું કહું છું.

સ્વયંભૂલિંગંપ્રથમંબિંદુલિંગંદ્વિતીયકમ્ પ્રતિષ્ઠિતંચરંચૈવગુરુલિંગંતુ પઞ્ચમમ્

સ્વયંભૂ લિંગ પ્રથમ છે, બીજું બિંદુ લિંગ છે; પ્રતિષ્ઠિત અને ચર લિંગ ત્રીજું અને ચોથું છે, અને ગુરુ લિંગ પાંચમું છે.

દેવર્ષિતપસા તુષ્ટઃ સાન્નિધ્યાર્થંતુતત્રવૈ પૃથિવ્યન્તર્ગતઃશર્વોબીજં વૈ નાદરૂપતઃ

દેવતાઓ અને ઋષિઓના તપથી પ્રસન્ન થઈને, શર્વે પૃથ્વીમાં પોતાની હાજરી માટે, ધ્વનિ સ્વરૂપ બીજ મૂક્યું.

સ્થાવરાંકુરવદ્ભૂમિમુદ્ભિદ્ય વ્યક્ત એવ સઃ સ્વયંભૂતં જાતમિતિ સ્વયંભૂરિતિ તં વિદુઃ

જેમ જમીનમાંથી અંકુર ફૂટે છે એમ, એ લિંગ પૃથ્વીમાંથી બહાર આવે છે; જે પોતે જ પ્રગટ થાય છે, તેને સ્વયંભૂ લિંગ કહે છે.