શિવપુરાણમ્

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં સ્વસ્વાયુર્દિનમુચ્યતે

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશના પોતાના-પોતાના જીવનનો એક દિવસ કહેવાય છે.

પુનઃ કારણસત્યાંતાઃ કારણબ્રહ્મણસ્તથા ગંધાદિભ્યસ્તુ ભૂતેભ્યસ્તદૂર્ધ્વં નિર્મિતાઃ સદા

ફરીથી, જે કારણના અંતે પહોંચે છે, તેઓ કારણ-બ્રહ્મા છે; સુગંધ વગેરે ભૂતોની ઉપર હંમેશા તેઓ સર્જાય છે.

સૂક્ષ્મગંધસ્વરૂપાહિસ્થિતાલોકાશ્ચતુર્દશ પુનઃ કારણવિષ્ણોર્વૈસ્થિતા લોકાશ્ચતુર્દશ

ત્યાં સ્થિત ચૌદ લોક સુક્ષ્મ સુગંધરૂપ છે; અને ફરીથી, ચૌદ લોક કારણ-વિષ્ણુમાં સ્થિત છે.

પુનઃકારણરુદ્રસ્યલોકાષ્ટાવિંશકા મતાઃ પુનશ્ચકારણેશસ્યષટ્પઞ્ચાશત્તદૂર્ધ્વગાઃ

કારણરૂપ રુદ્રના લોકો અઠ્ઠાવીસ ગણાય છે; અને એથી ઉપર કારણ સ્વામીના છપન લોકો છે.

તતઃ પરંબ્રહ્મચર્યલોકાખ્યં શિવસંમતમ્ તત્રૈવજ્ઞાનકૈલાસેપઞ્ચાવરણસંયુતે

પછી, શિવજીને પ્રિય એવા બ્રહ્મચર્ય નામના લોક છે, જે જ્ઞાન કૈલાસમાં પાંચ આવરણ સાથે સ્થિત છે.

પઞ્ચમંડલસંયુક્તંપઞ્ચબ્રહ્મકલાન્વિતમ્ આદિશક્તિસમાયુક્તમાદિલિંગંતુતત્રવૈ

એમાં પાંચ મંડળો જોડાયેલા છે, પાંચ બ્રહ્મ શક્તિઓથી યુક્ત છે, અને મૂળ શક્તિ સાથે એક થયેલું છે; ત્યાં મૂળ લિંગ પણ છે.

શિવાલયમિદંપ્રોક્તંશિવસ્યપરમાત્મનઃ પરશક્ત્યાસમાયુક્તસ્તત્રૈવપરમેશ્વરઃ

આ સ્થાનને શિવજી, પરમાત્માનું ઘર કહેવામાં આવ્યું છે; એ જ જગ્યાએ પરમેશ્વર પરા શક્તિ સાથે વસે છે.

સૃષ્ટિઃ સ્થિતિશ્ચસંહારસ્તિરોભાવોપ્યનુગ્રહઃ પઞ્ચકૃત્યપ્રવીણો ઽસૌસચ્ચિદાનંદવિગ્રહઃ

સૃષ્ટિ, સ્થિતિ, સંહાર, તિરોભાવ અને અનુક્રહ—આ પાંચ કાર્યોમાં તે નિપુણ છે; તેનું સ્વરૂપ સચ્ચિદાનંદ છે.

ધ્યાનધર્મઃ સદાયસ્યસદાનુગ્રહતત્પરઃ સમાધ્યાસનમાસીનઃ સ્વાત્મારામોવિરાજતે

એનું સ્વભાવ ધ્યાન અને ધર્મ છે, અને હંમેશા અનુક્રહ આપવા તત્પર રહે છે; સમાધિમાં બેઠો, પોતાના આત્મામાં આનંદ પામતો તેજસ્વી લાગે છે.

તસ્યસંદર્શનંસાંધ્યંકર્મધ્યાનાદિભિઃ ક્રમાત્ નિત્યાદિકર્મયજનાચ્છિવકર્મમતિર્ભવેત્

એના દર્શન સંધ્યાદિ કર્મો, ધ્યાન વગેરે દ્વારા ક્રમશઃ મળે છે; દૈનિક અને અન્ય વિધિપૂર્વકના કર્મો કરીને મન શિવના કાર્યોમાં લાગણું થાય છે.

ક્રિયાદિશિવકર્મભ્યઃ શિવજ્ઞાનંપ્રસાધયેત્ તદ્દર્શનગતાઃસર્વેમુક્તા એવ નસંશયઃ

વિધિ અને અન્ય શિવકર્મોથી શિવજ્ઞાન મેળવવું જોઈએ; જે એ દર્શન પામે છે, તેઓ નિશ્ચયે મુક્ત થાય છે.

મુક્તિરાત્મસ્વરૂપેણસ્વાત્મારામત્વમેવહિ ક્રિયાતપોજપજ્ઞાનધ્યાનધર્મેષુસુસ્થિતઃ

મુક્તિ એ પોતાના સ્વરૂપમાં, પોતાના આત્મામાં આનંદ પામવું છે; વિધિ, તપ, જપ, જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં સ્થિર રહેવું એ જ મુક્તિ છે.

શિવસ્યદર્શનંલબ્ધાસ્વાત્મારામત્વમેવહિ યથારવિઃસ્વકિરણાદશુદ્ધિમપનેષ્યતિ

શિવનું દર્શન મળ્યા પછી, મનુષ્ય પોતાના આત્મામાં સાચો આનંદ પામે છે, જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણોથી અશુદ્ધિ દૂર કરે છે.

કૃપાવિચક્ષણઃશંભુરજ્ઞાનમપનેષ્યતિ અજ્ઞાનવિનિવૃત્તૌતુશિવજ્ઞાનંપ્રવર્તતે

કૃપાળુ શંભુ અજ્ઞાનને દૂર કરે છે; અને જયારે અજ્ઞાન નાશ પામે છે, ત્યારે શિવજ્ઞાન પ્રગટે છે.

શિવજ્ઞાનાત્સ્વસ્વરૂપમાત્મારામત્વમેષ્યતિ આત્મારામત્વસંસિદ્ધૌકૃતકૃત્યોભવેન્નરઃ

શિવજ્ઞાનથી પોતાનું સાચું સ્વરૂપ અને આત્મામાં આનંદ પ્રાપ્ત થાય છે; આત્મામાં પૂર્ણ આનંદ પામીને મનુષ્ય સર્વ કાર્ય પૂર્ણ કરનાર બને છે.

પુનશ્ચશતલક્ષેણબ્રહ્મણઃપદમાપ્નુયાત્ પુનશ્ચશતલક્ષેણવિષ્ણોઃપદમવાપ્નુયાત્

પછી ફરી, લાખ જન્મ પછી બ્રહ્માનું સ્થાન મળે છે; અને ફરી લાખ જન્મ પછી વિષ્ણુનું સ્થાન મળે છે.

પુનશ્ચશતલક્ષેણરુદ્રસ્યપદમાપ્નુયાત્ પુનશ્ચ શતલક્ષેણ ઐશ્વર્યં પદમાપ્નુયાત્

પછી ફરી, લાખ જન્મ પછી રુદ્રનું સ્થાન મળે છે; અને ફરી લાખ જન્મ પછી ઐશ્વર્યનું સ્થાન મળે છે.

પુનશ્ચૈવંવિધેનૈવ જપેન સુસમાહિતઃ શિવલોકાદિભૂતં હિ કાલચક્રમવાપ્નુયાત્

આ જ રીતે, એકાગ્ર ચિત્તથી જપ કરવાથી, શિવલોક અને અન્ય લોકનું મૂળ એવા કાળચક્રને પ્રાપ્ત થાય છે.

કાલચક્રંપઞ્ચચક્રમેકૈકેનક્રમોત્તરે સૃષ્ટિમોહૌબ્રહ્મચક્રંભોગમોહૌતુવૈષ્ણવમ્

કાળચક્ર પાંચ પ્રકારનું છે, દરેક ક્રમશઃ આગળ વધે છે; સર્જનનું ચક્ર બ્રહ્માનું છે, ભોગનું ચક્ર વિષ્ણુનું છે.

કોપમોહૌરૌદ્રચક્રંભ્રમણંચૈશ્વરંવિદુઃ શિવચક્રંજ્ઞાનમોહૌપઞ્ચચક્રંવિદુર્બુધાઃ

ક્રોધનું ચક્ર રુદ્રનું છે, મોહનું ચક્ર ઈશ્વરનું છે; જ્ઞાની લોકો શિવનું ચક્ર જ્ઞાન અને મોહરૂપ પાંચ ચક્ર જાણે છે.

પુનશ્ચદશકોટ્યા હિ કારણબ્રહ્મણઃ પદમ્ પુનશ્ચ દશકોટ્યાહિતત્પદૈશ્વર્યમાપ્નુયાત્

પછી ફરી, દસ કરોડ પછી કારણ બ્રહ્માનું સ્થાન મળે છે; અને ફરી દસ કરોડ પછી એ સ્થાનનું ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

એવં ક્રમેણ વિષ્ણ્વાદેઃ પદંલબ્ધ્વામહૌજસઃ ક્રમેણતત્પદૈશ્વર્યં લબ્ધ્વાચૈવમહાત્મનઃ

આ રીતે ક્રમશઃ વિષ્ણુ અને બીજા મહાન શક્તિવાળા દેવતાઓનું સ્થાન પ્રાપ્ત કરીને, પછી એ સ્થાનનું રાજ્ય અને મહાત્માનું ઐશ્વર્ય પણ મેળવે છે.

શતકોટિમનું જપ્ત્વા પઞ્ચોત્તરમતંદ્રિતઃ શિવલોકમવાપ્નોતિપઞ્ચમાવરણાદ્બહિઃ

જે મનુષ્ય અઢી અબજ વખત મંત્રનો જાપ અડગ ભક્તિથી કરે છે, તે પાંચમું આવરણ પાર કરીને શિવલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

રાજસંમંડપંતત્રનંદીસંસ્થાનમુત્તમમ્ તપોરૂપશ્ચવૃષભસ્તત્રૈવપરિદૃશ્યતે

ત્યાં રાજસી મંડપ છે, જેમાં નંદીનું ઉત્તમ આસન છે; અને ત્યાં તપસ્વી રૂપે વૃષભ પણ દેખાય છે.

સદ્યોજાતસ્યતત્સ્થાનંપઞ્ચમાવરણંપરમ્ વામદેવસ્યચસ્થાનંચતુર્થાવરણંપુનઃ

સદ્યોજાતનું સ્થાન એ પાંચમું, સર્વોચ્ચ આવરણ છે; અને વામદેવનું સ્થાન ફરીથી ચોથું આવરણ છે.

અઘોરનિલયંપશ્ચાત્તૃતીયાવરણંપરમ્ પુરુષસ્યૈવસાંબસ્યદ્વિતીયાવરણંશુભમ્

અઘોરનું નિવાસ ત્રીજું, સર્વોચ્ચ આવરણ છે; અને શંભુરૂપ પુરુષનું સ્થાન બીજું, શુભ આવરણ છે.

ઈશાનસ્યપરસ્યૈવપ્રથમાવરણંતતઃ ધ્યાનધર્મસ્ય ચ સ્થાનંપઞ્ચમંમંડપંતતઃ

ઈશાનનું સર્વોચ્ચ સ્થાન પછી પ્રથમ આવરણ છે; અને ધ્યાન તથા ધર્મનું સ્થાન પછી પાંચમું મંડપ છે.

બલિનાથસ્યસંસ્થાનંતત્રપૂર્ણામૃતપ્રદમ્ ચતુર્થંમંડપંપશ્ચાચ્ચંદ્રશેખરમૂર્તિમત્

ત્યાં બલિનાથનું સ્થાન પૂર્ણ અમૃત આપે છે; પછી ચોથું મંડપ ચંદ્રશેખરમૂર્તિથી યુક્ત છે.

સોમસ્કંદસ્યચસ્થાનંતૃતીયંમંડપંપરમ્ દ્વિતીયંમંડપંનૃત્યમંડપંપ્રાહુરાસ્તિકાઃ

સોમસ્કંદનું સ્થાન ત્રીજું, સર્વોચ્ચ મંડપ છે; બીજું મંડપ જ્ઞાની લોકો નૃત્યમંડપ કહે છે.