શિવપુરાણમ્

પુનઃ કલ્પાંતરેવૃત્તે બ્રહ્મપુત્રઃ સજાયતે પુનશ્ચતપસાદીપ્તઃક્રમાન્મુક્તોભવિષ્યતિ

પછી બીજો કલ્પ આવે ત્યારે, તે બ્રહ્માજીનો પુત્ર બની જન્મે છે; અને ફરીથી તપથી તેજસ્વી બની, ધીરે ધીરે મુક્તિ પામે છે.

પૃથ્વ્યાદિકાર્યભૂતેભ્યોલોકાવૈનિર્મિતાઃક્રમાત્ પાતાલાદિ ચ સત્યાંતંબ્રહ્મલોકાશ્ચતુર્દશ

પૃથ્વી વગેરે કાર્યરૂપ તત્વોથી પાતાળથી લઈને સત્યલોક સુધીના ચૌદ લોક ક્રમશઃ સર્જાય છે.

સત્યાદૂર્ધ્વંક્ષમાંતંવૈવિષ્ણુલોકાશ્ચતુર્દશ ક્ષમલોકેકાર્યવિષ્ણુર્વૈકુંઠેવરપત્તને

સત્યલોકથી ઉપર અને પૃથ્વી સુધીના ચૌદ વિશ્વનુ વિષ્ણુલોક કહેવાય છે; પૃથ્વી લોકમાં કાર્યરૂપ વિષ્ણુ વૈકુંઠના શ્રેષ્ઠ શહેરમાં નિવાસ કરે છે.

કાર્યલક્ષ્મ્યામહાભોગિરક્ષાંકૃત્વા ઽધિતિષ્ઠતિ તદૂર્ધ્વગાશ્ચાશુચ્યંતાલોકાષ્ટાવિંશતિઃ સ્થિતાઃ

કાર્યલક્ષ્મી સાથે મહાન આનંદરૂપ ધારણ કરીને, તે ત્યાં રક્ષા કરે છે અને નિવાસ કરે છે; એથી ઉપર આશુચિ સુધીના અઢી વિશ્વ સ્થિર છે.

શુચૌલોકેતુકૈલાસેરુદ્રોવૈભૂતહૃત્સ્થિતઃ ષડુત્તરાશ્ચપઞ્ચાશદહિંસાંતાસ્તદૂર્ધ્વગાઃ

શુચિ લોકમાં, કૈલાસ પર, મહાવૈભવયુક્ત રુદ્ર નિવાસ કરે છે; અને એથી ઉપર છપ્પન લોક છે, જે શાંત અને અહિંસક છે.

અહિંસાલોકમાસ્થાયજ્ઞાનકૈલાસકેપુરે કાર્યેશ્વરસ્તિરોભાવંસર્વાન્કૃત્વાધિતિષ્ઠતિ

અહિંસા લોકમાં, જ્ઞાન કૈલાસ શહેરમાં, કાર્યેશ્વર સર્વને ગુપ્ત કરીને ત્યાં નિવાસ કરે છે.

તદંતેકાલચક્રંહિકાલાતીતસ્તતઃપરમ્ શિવેનાધિષ્ઠિતસ્તત્રકાલશ્ચક્રેશ્વરાહ્વયઃ

એના અંતે કાળચક્ર છે; એથી પણ પરે, કાળથી ઉપર જે છે, ત્યાં શિવજી નિવાસ કરે છે, જ્યાં કાળને ચક્રેશ્વર કહે છે.

માહિષં ધર્મમાસ્થાયસર્વાન્કાલેન યુંજતિ અસત્યશ્ચાશુચિશ્ચૈવ હિંસાચૈવાથનિર્ઘૃણા

મહિષધર્મ ધારણ કરીને, તે સર્વને કાળથી બંધે છે; અને ત્યાં અસત્ય, અશુચિ, હિંસા અને ક્રૂરતા વર્તે છે.

અસત્યાદિચતુષ્પાદઃસર્વાંશઃ કામરૂપધૃક્ નાસ્તિક્યલક્ષ્મીર્દુઃસંગોવેદબાહ્યધ્વનિઃસદા

અસત્ય અને બીજા ચાર દુર્ગુણો, ઇચ્છા મુજબના રૂપ, નાસ્તિકતા, ગરીબી, દુષ્સંગ અને વેદથી વિપરીત ધ્વનિ હંમેશા રહે છે.

ક્રોધસંગઃકૃષ્ણવર્ણોમહામહિષવેષવાન્ તાવન્મહેશ્વરઃપ્રોક્તસ્તિરોધાસ્તાવદેવ હિ

ક્રોધનો સંગ, કાળાં વર્ણ અને મહાન મહિષનું રૂપ ધારણ કરીને, મહેશ્વર એટલા સમય સુધી ગુપ્ત રહે છે.

તદર્વાક્કર્મભોગો હિ તદૂર્ધ્વંજ્ઞાનભોગકમ્ તદર્વાક્કર્મ માયાહિજ્ઞાનમાયા તદૂર્ધ્વકમ્

એની નીચે કર્મનો આનંદ છે; એથી ઉપર જ્ઞાનનો આનંદ છે. નીચે કર્મની માયા છે; ઉપર જ્ઞાનની માયા છે.

મા લક્ષ્મીઃ કર્મભોગોવૈયાતિમાયેતિકથ્યતે મા લક્ષ્મીર્જ્ઞાનભોગોવૈયાતિમાયેતિકથ્યતે

એની નીચે લક્ષ્મી કર્મનો આનંદ છે, જેને માયાનું પ્રમાણ કહે છે; ઉપર લક્ષ્મી જ્ઞાનનો આનંદ છે, જેને પણ માયાનું પ્રમાણ કહે છે.

તદૂર્ધ્વંનિત્યભોગોહિતદર્વાઙ્નશ્વરંવિદુઃ તદર્વાક્ચતિરોધાનંતદૂર્ધ્વંનતિરોધનમ્

એથી ઉપર શાશ્વત આનંદ છે; નીચે નાશવંત કહેવાય છે. નીચે ગુપ્તતા છે; ઉપર ગુપ્તતા નથી.

તદર્વાક્પાશબંધોહિતદૂર્ધ્વંનહિબંધનમ્ તદર્વાક્પરિવર્તંતેકામ્યકર્માનુસારિણઃ

એની નીચે બંધન છે; ઉપર બંધન નથી. નીચે કામ અને કર્મ અનુસાર ફરી ફરી જન્મ છે.

નિષ્કામકર્મભોગસ્તુતદૂર્ધ્વંપરિકીર્તિતઃ તદર્વાક્પરિવર્તંતેબિંદુપૂજાપરાયણાઃ

એથી ઉપર નિષ્કામ કર્મનો આનંદ કહેવાય છે; નીચે બિંદુપૂજામાં તત્પર રહેનાર માટે ફરી ફરી જન્મ છે.

તદૂર્ધ્વંહિવ્રજંત્યેવનિષ્કામાલિંગપૂજકાઃ તદર્વાક્પરિવર્તંતંશિવાન્યસુરપૂજકાઃ

નિર્લોભી અને રૂપરહિત શિવલિંગની પૂજા કરનારો એ સ્થાને ઉપર જાય છે; જ્યારે શિવ સિવાયના દેવોની પૂજા કરનારાઓ નીચેના ચક્રમાં ફરે છે.

શિવૈકનિરતાયે ચ તદૂર્ધ્વંસંપ્રયાંતિતે તદર્વાગ્જીવકોટિઃસ્યાત્તદૂર્ધ્વંપરકોટિકાઃ

જે લોકો માત્ર શિવની ભક્તિમાં લીન છે, તેઓ એ સ્થાને ઉપર ચઢે છે; નીચે અનંત જીવાત્માઓ છે અને ઉપર શ્રેષ્ઠ આત્માઓનો સમૂહ છે.

સાંસારિકાસ્તદર્વાક્ચ મુક્તાઃ ખલુ તદૂર્ધ્વગાઃ તદર્વાક્પરિવર્તંતે પ્રાકૃતદ્રવ્યપૂજકાઃ

જે લોકો નીચે છે, તેઓ સંસારમાં બંધાયેલા છે; અને ઉપરવાળા સાચા અર્થમાં મુક્ત છે. જે લોકો પદાર્થોની પૂજા કરે છે, તેઓ નીચેના ચક્રમાં ફરે છે.

તદૂર્ધ્વંહિવ્રજંત્યેતેપૌરુષદ્રવ્યપૂજકાઃ તદર્વાક્છક્તિલિંગં તુ શિવલિંગં તદૂર્ધ્વકમ્

જે લોકો માનવદ્વારા બનાવેલા પદાર્થોથી પૂજા કરે છે, તેઓ એ સ્થાને ઉપર જાય છે; નીચે શક્તિલિંગ છે અને ઉપર શિવલિંગ છે.

તદર્વાગાવૃતં લિંગં તદૂર્ધ્વં હિ નિરાવૃતિ તદર્વાક્કલ્પિતં લિંગં તદૂર્ધ્વં વૈ ન કલ્પિતમ્

નીચે લિંગ આવરણથી ઢંકાયેલું છે, જ્યારે ઉપર તે ખુલ્લું છે; નીચે લિંગ બનાવેલું છે, ઉપર તે કુદરતી છે.

તદર્વાક્છક્તિલોકા હિ શતં વૈ દ્વાદશાધિકમ્

નીચે શક્તિના લોક છે, જેની સંખ્યા એકસો બાર છે.

તદર્વાગ્બિંદુરૂપં હિ નાદરૂપં તદુત્તરમ્ તદર્વાક્કર્મલોકસ્તુ તદૂર્ધ્વં જ્ઞાનલોકકઃ

નીચે બિંદુરૂપ છે અને ઉપર નાદરૂપ છે; નીચે કર્મનો લોક છે અને ઉપર જ્ઞાનનો લોક છે.

નમસ્કારસ્તદૂર્ધ્વંહિમદાહંકારનાશનઃ જનિજંતિરોધાનંનાનિષિદ્ધ્યાતતે ઇતિ

ઉપર નમસ્કારથી અહંકાર નાશ પામે છે; ત્યાં જન્મથી થયેલું આવરણ રોકવાનું નથી.

જ્ઞાનશબ્દાર્થ એવં હિ તિરોધાનનિવારણાત્ તદર્વાક્પરિવર્તંતેહ્યાધિભૌતિકપૂજકાઃ

જ્ઞાન શબ્દનો અર્થ એ છે કે આવરણ દૂર થાય છે; અને જે લોકો પદાર્થોની પૂજા કરે છે, તેઓ નીચેના ચક્રમાં ફરે છે.

આધ્યાત્મિકાર્ચકા એવ તદૂર્ધ્વંસંપ્રયાંતિવૈ તાવદ્વૈવેદિભાગંતન્મહાલોકાત્મલિંગકે

જે લોકો આત્માની પૂજા કરે છે, તેઓ એ સ્થાને ઉપર ચઢે છે, જ્યાં મહાલોકમાં લિંગનું અખંડ સ્વરૂપ છે.

પ્રકૃત્યાદ્યષ્ટબંધોપિવેદ્યંતેસંપ્રતિષ્ઠતઃ એવમેતાદૃશંજ્ઞેયંસર્વંલૌકિકવૈદિકમ્

પ્રકૃતિથી શરૂ થતા આઠ બંધો ત્યાં સ્થિર છે; એ રીતે સર્વ લોકિક અને વૈદિક વિષયોને સમજવા જોઈએ.

અધર્મમહિષારૂઢંકાલચક્રંતરંતિતે સત્યાદિધર્મયુક્તાયેશિવપૂજાપરાશ્ચયે

અધર્મના મહિષ પર સવાર કાળનું ચક્ર ફરતું રહે છે; પણ સત્ય અને અન્ય ધર્મોથી યુક્ત, શિવપૂજામાં તત્પર લોકો અલગ છે.

તદૂર્ધ્વંવૃષભોધર્મોબ્રહ્મચર્યસ્વરૂપધૃક્ સત્યાદિપાદયુક્તસ્તુશિવલોકાગ્રતઃસ્થિતઃ

એ સ્થાને ઉપર ધર્મ, વૃષભ સ્વરૂપે, બ્રહ્મચર્યને ધારણ કરીને, સત્ય અને અન્ય ગુણોથી યુક્ત, શિવલોકના આગલા ભાગે ઊભો છે.

ક્ષમાશૃઙ્ગઃ શમશ્રોત્રો વેદધ્વનિવિભૂષિતઃ આસ્તિક્યચક્ષુર્નિશ્વાસગુરુબુદ્ધિમના વૃષઃ

વૃષભનું શૃંગ ક્ષમા છે, કાન શમ છે, તે વેદના ધ્વનિથી શોભાયમાન છે; આંખોમાં શ્રદ્ધા છે, શ્વાસ ગુરુ છે અને મનમાં બુદ્ધિ છે.