શિવપુરાણમ્

શિવાલયે વિલ્વવને સંહિતાં તાં પઠેત્તુ યઃ સ તત્ફલમવાપ્નોતિ યદ્વાચો ઽપિ ન ગોચરે

જે મનુષ્ય શિવમંદિર કે બિલ્વવનમાં એ સંહિતા વાંચે છે, તેને એવું ફળ મળે છે, જે શબ્દોથી પણ વર્ણવી શકાય તેમ નથી.

સંહિતાં તાં પઠન્ ભક્ત્યા યઃ શ્રાદ્ધે ભોજયેદ્દ્વિજાન્ તસ્ય યે પિતરઃ સર્વે યાંતિ શંભોઃ પરં પદમ્

જે ભક્તિપૂર્વક એ સંહિતા વાંચે છે અને શ્રાદ્ધમાં દ્વિજોને ભોજન કરાવે છે, તેના બધા પિતૃઓ શંભુનું પરમ સ્થાન પામે છે.

ચતુર્દશ્યાં નિરાહારો યઃ પઠેત્સંહિતાં ચ તામ્ બિલ્વમૂલે શિવઃ સાક્ષાત્સદેવૈશ્ચ પ્રપૂજ્યતે

જે મનુષ્ય ચતુર્દશી ના દિવસે ઉપવાસ રાખી બિલ્વ વૃક્ષના મૂળ પાસે એ સંહિતા વાંચે છે, તેને શિવજી અને દેવતાઓ સીધા પૂજે છે.

અન્યાપિ સંહિતા તત્ર સર્વકામફલપ્રદા ઉભે વિશિષ્ટે વિજ્ઞેયે લીલાવિજ્ઞાનપૂરિતે

ત્યાં બીજી સંહિતાઓ પણ છે, જે સર્વ કામનાઓ ફળ આપે છે. બંને ઉત્તમ છે અને જ્ઞાનની રમતમાં પૂર્ણ છે.

તદિદં શૈવમાખ્યાતં પુરાણં વેદસંમિતમ્ નિર્મિતં તચ્છિવેનૈવ પ્રથમં બ્રહ્મસંમિતમ્

આ રીતે શૈવ પુરાણ, જે વેદ સમાન છે, શિવજીએ પ્રથમ બ્રહ્મના અનુરૂપ રચ્યું છે—તેનું વર્ણન થયું.

વિદ્યેશંચ તથારૌદ્રં વૈનાયકમથૌમિકમ્ માત્રં રુદ્રૈકાદશકં કૈલાસં શતરુદ્રકમ્

વિદ્યેશ, તારા રૌદ્ર, વૈનાયક, ઔમિક, માતૃ, અગિયાર ભાગવાળી રુદ્ર, કૈલાસ અને શતરુદ્ર—

કોટિરુદ્રસહસ્રાદ્યં કોટિરુદ્રં તથૈવ ચ વાયવીયં ધર્મસંજ્ઞં પુરાણમિતિ ભેદતઃ

કોટિ રુદ્ર, હજારો કોટિ રુદ્રથી શરૂ થતા, અને તે જ રીતે વાયવીય, જે ધર્મ નામે ઓળખાય છે—આ બધા જુદા જુદા પુરાણો છે.

સંહિતા દ્વાદશમિતા મહાપુણ્યતરા મતા તાસાં સંખ્યાં બ્રુવે વિપ્રાઃ શૃણુતાદરતોખિલમ્

આ મહાપુણ્યવાળી બાર સંહિતાઓ માનવામાં આવે છે. હે વિદ્વાનો, હવે હું તેની સંખ્યા કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો.

વિદ્યેશં દશાસાહસ્રં રુદ્રં વૈનાયકં તથા ઔમં માતૃપુરાણાખ્યં પ્રત્યેકાષ્ટસહસ્રકમ્

વિદ્યેશમાં દસ હજાર શ્લોકો છે; એ જ રીતે રુદ્ર, વૈનાયક, ઔમિક અને માતૃ પુરાણમાં દરેકમાં આઠ હજાર શ્લોકો છે.

ત્રયોદશસહસ્રં હિ રુદ્રૈકાદશકં દ્વિજાઃ ષટ્સહસ્રં ચ કૈલાસં શતરુદ્રં તદર્ધકમ્

હે દ્વિજગણો, એ અગિયાર રુદ્રોના ગ્રંથનો કુલ સંખ્યા તે ત્રેયોદશ હજાર છે; કૈલાસ નામનું છ હજાર છે; અને શતરુદ્ર એનું અડધું છે.

કોટિરુદ્રં ત્રિગુણિતમેકાદશસહસ્રકમ્ સહસ્રકોટિરુદ્રાખ્યમુદિતં ગ્રંથસંખ્યયા

કોટિરૂદ્ર એ અગિયાર હજારના ત્રણ ગણ છે; અને સહસ્રકોટિરૂદ્ર નામે જે ઓળખાય છે, તે ગ્રંથ સંખ્યાથી હજાર ગણે દસ કરોડ રુદ્ર જેટલું છે.

વાયવીયં ખાબ્ધિશતં ઘર્મં રવિસહસ્રકમ્ તદેવં લક્ષસંખ્યાકં શૈવસંખ્યાવિભેદતઃ

વાયવીય એ દરિયાની એકસો ગણ છે; ઘર્મ એ સૂર્યની હજાર ગણ છે; આમ શૈવ ગણતરી પ્રમાણે એ બધાની સંખ્યા લાખ જેટલી થાય છે.

વ્યાસેન તત્તુ સંક્ષિપ્તં ચતુર્વિંશત્સહસ્રકમ્ શૈવં તત્ર ચતુર્થં વૈ પુરાણં સપ્તસંહિતમ્

પણ વ્યાસજી એ બધું સંક્ષિપ્ત કરીને ચોવીસ હજાર કર્યું; તેમાં શૈવ પુરાણ ચોથું છે અને તેમાં સાત સંહિતાઓ છે.

શિવે સંકલ્પિતં પૂર્વં પુરાણં ગ્રન્થસંખ્યયા શતકોટિપ્રમાણં હિ પુરા સૃષ્ટૌ સુવિસ્મૃતમ્

પૂર્વે, શિવજી એ જે પુરાણ રચ્યું હતું, તે ગ્રંથ સંખ્યાથી શતકોટિ જેટલું વિશાળ હતું, પણ સર્જનના આરંભે એ ઘણું ભૂલાઈ ગયું.

વ્યસ્તેષ્ટાદશધા ચૈવ પુરાણે દ્વાપરાદિષુ ચતુર્લક્ષેણ સંક્ષિપ્તે કૃતે દ્વૈપાયનાદિભિઃ

દ્વાપર અને બીજા યુગોમાં એ પુરાણો અઢાર ભાગે વહેંચાયા અને દ્વૈપાયનાદિ ઋષિઓએ એ ચાર લાખ સુધી સંક્ષિપ્ત કર્યા.

પ્રોક્તં શિવપુરાણં હિ ચતુર્વિંશત્સહસ્રકમ્ શ્લોકાનાં સંખ્યયા સપ્તસંહિતં બ્રહ્મસંમિતમ્

શિવપુરાણ ચોવીસ હજાર શ્લોકોનું છે, તેમાં સાત સંહિતાઓ છે અને એ બ્રહ્મા જેટલું મહાન માનવામાં આવે છે.

વિદ્યેશ્વરાખ્યા તત્રાદ્યા રૌદ્રી જ્ઞેયા દ્વિતીયિકા તૃતીયા શતરુદ્રાખ્યા કોટિરુદ્રા ચતુર્થિકા

તેમાં પ્રથમ સંહિતા વિદ્યેશ્વર કહેવાય છે, બીજી રૌદ્રી કહેવાય છે, ત્રીજી શતરુદ્ર છે અને ચોથી કોટિરૂદ્ર કહેવાય છે.

પઞ્ચમી ચૈવ મૌમાખ્યા ષષ્ઠી કૈલાસસંજ્ઞિકા સપ્તમી વાયવીયાખ્યા સપ્તૈવં સંહિતામતાઃ

પાંચમી ઉમા નામે ઓળખાય છે, છઠ્ઠી કૈલાસ કહેવાય છે અને સાતમી વાયવીય કહેવાય છે; આમ સાત સંહિતાઓ સ્વીકારાયેલી છે.

સસપ્તસંહિતં દિવ્યં પુરાણં શિવસંજ્ઞકમ્ વરીવર્તિ બ્રહ્મતુલ્યં સર્વોપરિ ગતિપ્રદમ્

આ સાત સંહિતાવાળું દિવ્ય શિવપુરાણ સર્વોત્તમ છે, તે બ્રહ્મા જેટલું મહાન છે અને સર્વથી ઊંચું મુક્તિદાયક છે.

એતચ્છિવપુરાણં હિ સપ્તસંહિતમાદરાત્ પરિપૂર્ણં પઠેદ્યસ્તુ સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

જે કોઈ આ સાત સંહિતાવાળું શિવપુરાણ શ્રદ્ધાપૂર્વક સંપૂર્ણ રીતે વાંચે છે, તે જીવતો મુક્ત કહેવાય છે.

શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણેતિહાસાગમશતાનિ ચ એતચ્છિવપુરાણસ્ય નાર્હંત્યલ્પાં કલામપિ

શ્રુતિ, સ્મૃતિ, પુરાણ, ઇતિહાસ અને આગમના સૈંકડો ગ્રંથો પણ આ શિવપુરાણની એક નાની કલાને પણ પહોંચી શકે નહીં.

શૈવં પુરાણમમલં શિવકીર્તિતં તદ્વ્યાસેન શૈવપ્રવણેન ન સંગૃહીતમ્ સંક્ષેપતઃ સકલજીવગુણોપકારે તાપત્રયઘ્નમતુલં શિવદં સતાં હિ

આ અમલ શૈવ પુરાણ, જે શિવજીએ વખાણ્યું છે, તે શૈવપ્રવણ વ્યાસે સંક્ષિપ્ત રૂપે સંકલિત કર્યું નથી; એ સર્વ જીવોના કલ્યાણ માટે અનન્ય છે, ત્રિવિધ દુઃખનો નાશક અને સજ્જનોને શુભ ફળ આપનાર છે.

વિકૈતવો ધર્મ ઇહ પ્રગીતો વેદાંતવિજ્ઞાનમયઃ પ્રધાનઃ અમત્સરાંતર્બુધવેદ્યવસ્તુ સત્કૢપ્તમત્રૈવ ત્રિવર્ગયુક્તમ્

અહીં ધર્મ કપટ વિના ઉપદેશાય છે, મુખ્યત્વે વેદાંતજ્ઞાનથી ભરપૂર છે; જે વિદ્વાન મનુષ્યોમાં ઈર્ષ્યા નથી, તેઓએ જાણવાનું છે, અહીં યોગ્ય રીતે સ્થાપિત છે અને ત્રણ પુરુષાર્થથી યુક્ત છે.

શૈવં પુરાણતિલકં ખલુ સત્પુરાણં વેદાંતવેદવિલસત્પરવસ્તુગીતમ્ યો વૈ પઠેચ્ચ શૃણુયાત્પરમાદરેણ શંભુપ્રિયઃ સ હિ લભેત્પરમાં ગતિં વૈ

શૈવ પુરાણ એ પુરાણોમાં શ્રેષ્ઠ છે, તે વેદાંતજ્ઞાનથી તેજસ્વી છે અને પરમ તત્ત્વનું ગાન કરે છે; જે કોઈ શ્રદ્ધાથી તેને વાંચે કે સાંભળે છે, તે શંભુને પ્રિય બને છે અને પરમ ગતિ પામે છે.

ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ સૌતં પ્રોચુસ્તે પરમર્ષયઃ વેદાંતસારસર્વસ્વં પુરાણં શ્રાવયાદ્ભુતમ્

આ રીતે સૌતના વચન સાંભળીને મહાન ઋષિઓએ કહ્યું: 'હે સૌત, અમને એ અદ્ભુત પુરાણ સંભળાવો, જે વેદાંતનું સાર અને સર્વસ્વ છે.'

ઇતિ શ્રુત્વા મુનીનાં સ વચનં સુપ્રહર્ષિતઃ સંસ્મરઞ્છંકરં સૂતઃ પ્રોવાચ મુનિસત્તમાન્

ઋષિઓના એ વચન સાંભળીને, સૌતજી અત્યંત આનંદિત થયા, શંકરજીનું સ્મરણ કરીને, શ્રેષ્ઠ ઋષિઓને કહ્યું.

શૃણ્વંતુ ઋષયઃ સર્વે સ્મૃત્વા શિવમનામયમ્ પુરાણપ્રવણં શૈવં પુરાણં વેદસારજમ્

તમામ ઋષિઓ, શિવજીનું સ્મરણ કરીને, આ શૈવ પુરાણ સાંભળો, જે પુરાણપ્રવાહને અનુસરે છે અને વેદનું સાર છે.

યત્ર ગીતં ત્રિકં પ્રીત્યા ભક્તિજ્ઞાનવિરાગકમ્

જે સ્થળે પ્રેમથી ત્રણ પ્રકારનું ગીત ગવાય છે, જ્યાંથી ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

વેદાંતવેદ્યં સદ્વસ્તુ વિશેષેણ પ્રવર્ણિતમ્

વેદાંતથી જાણી શકાય એવી સચ્ચાઈ અહીં વિશેષ રીતે વર્ણવાઈ છે.