શિવપુરાણમ્

નૂતનં વૈ કરોતીતિ પ્રણવં તં વિદુર્બુધાઃ પ્રણવંદ્વિવિધંપ્રોક્તંસૂક્ષ્મસ્થૂલવિભેદતઃ

જ્ઞાની લોકો જાણે છે કે પ્રણવ એ સતત નવીનતા લાવે છે; પ્રણવને સુક્ષ્મ અને સ્થૂળ એમ વિવિધ રીતે વર્ણવવામાં આવ્યું છે.

સૂક્ષ્મમેકાક્ષરં વિદ્યાત્સ્થૂલં પઞ્ચાક્ષરં વિદુઃ સૂક્ષ્મમવ્યક્તપઞ્ચાર્ણં સુવ્યક્તાર્ણં તથેતરત્

સૂક્ષ્મ પ્રણવ એક અક્ષર છે, અને સ્થૂળ પ્રણવ પાંચ અક્ષર છે. સુક્ષ્મ એ અવ્યક્ત પાંચ ધ્વનિથી બનેલું છે, અને બીજું સ્પષ્ટ ધ્વનિથી બનેલું છે.

જીવન્મુક્તસ્ય સૂક્ષ્મં હિ સર્વસારં હિ તસ્યહિ મંત્રેણાર્થાનુસંધાનં સ્વદેહવિલયાવધિ

જીવિત મુક્ત માટે, સુક્ષ્મ પ્રણવ જ સર્વસ્વ છે; મંત્રના અર્થમાં ધ્યાન કરીને, પોતાના શરીર વિલય થાય ત્યાં સુધી સાધના કરવી.

સ્વદેહેગલિતેપૂર્ણંશિવંપ્રાપ્નોતિનિશ્ચયઃ કેવલંમંત્રજાપીતુયોગંપ્રાપ્નોતિનિશ્ચયઃ

જ્યારે શરીર વિલય પામે છે, ત્યારે નિશ્ચિતપણે પૂર્ણ શિવપ્રાપ્તિ થાય છે; અને માત્ર મંત્રજાપથી પણ યોગ પ્રાપ્ત થાય છે.

ષટ્ત્રિંશત્કોટિજાપીતુનિશ્ચયંયોગમાપ્નુયાત્ સૂક્ષ્મંચદ્વિવિધંજ્ઞેયંહ્રસ્વદીર્ઘવિભેદતઃ

છત્રીસ કરોડ જાપથી નિશ્ચિતપણે યોગ પ્રાપ્ત થાય છે; સુક્ષ્મ પ્રણવને બે પ્રકારનું માનવું, ટૂંકું અને લાંબું એમ.

અકારશ્ચ ઉકારશ્ચમકારશ્ચતતઃપરમ્ બિંદુનાદયુતં તદ્ધિ શબ્દકાલકલાન્વિતમ્

તેમાં 'અ', 'ઉ' અને પછી 'મ' છે, સાથે બિંદુ અને નાદ પણ જોડાયેલા છે; એ ધ્વનિ અને સમયની માપ સાથે સંકળાયેલું છે.

દીર્ઘપ્રણવમેવંહિયોગિનામેવહૃદ્ગતમ્ મકારંતંત્રિતત્ત્વં હિ હ્રસ્વપ્રણવ ઉચ્યતે

યોગીઓ લાંબા પ્રણવને હૃદયમાં ધરાવે છે; ટૂંકો પ્રણવ 'મ' પર પૂર્ણ થાય છે અને તે ત્રણ તત્ત્વનું સાર છે.

શિવઃશક્તિસ્તયોરૈક્યંમકારંતુત્રિકાત્મકમ્ હ્રસ્વમેવંહિજાપ્યંસ્યાત્સર્વપાપક્ષયૈષિણામ્

શિવ અને શક્તિનું એકત્વ 'મ'માં છે, જે ત્રિગુણાત્મક છે; તેથી, સર્વ પાપ નાશ ઇચ્છનાર માટે ટૂંકો પ્રણવ જાપ કરવો યોગ્ય છે.

ભૂવાયુકનકાર્ણોદ્યોઃશબ્દાદ્યાશ્ચતથાદશ આશાન્વયેદશપુનઃ પ્રવૃત્તા ઇતિકથ્યતે

પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, અગ્નિ, જળ અને દસ દિશાઓમાંથી દસ પ્રકારની ધ્વનિઓ ઉત્પન્ન થાય છે; એ જ સર્જનના સ્ત્રોત કહેવાય છે.

હ્રસ્વમેવપ્રવૃત્તાનાંનિવૃત્તાનાંતુદીર્ઘકમ્ વ્યાહૃત્યાદૌચમંત્રાદૌકામંશબ્દકલાયુતમ્

ક્રિયાશીલ લોકો માટે ટૂંકો પ્રણવ, અને નિવૃત્ત માટે લાંબો પ્રણવ છે; વ્યાહૃતિ અને મંત્રમાંથી 'ઉ' ધ્વનિ ધ્વનિની માપ સાથે જોડાય છે.

વેદાદૌચપ્રયોજ્યંસ્યાદ્વંદનેસંધ્યયોરપિ નવકૌટિજપાઞ્જપ્ત્વાસંશુદ્ધઃપુરુષોભવેત્

વેદમાં, પૂજા અને સંધ્યાકાળે 'ઉ'નો ઉપયોગ કરવો; નવ કરોડ જાપ કર્યા પછી મનુષ્ય નિશ્ચિતપણે શુદ્ધ બને છે.

પુનશ્ચનવકોટ્યાતુપૃથિવીજયમાપ્નુયાત્ પુનશ્ચનવકોટ્યાતુહ્યપાંજયમવાપ્નુયાત્

પછી નવ કરોડ જાપ પછી પૃથ્વી પર વિજય મળે છે; ફરી નવ કરોડ જાપ પછી પાણી પર પણ વિજય મળે છે.

પુનશ્ચનવકોટ્યાતુતેજસાંજયમાપ્નુયાત્ પુનશ્ચનવકોટ્યા તુ વાયોર્જયમવાપ્નુયાત્ આકાશજયમાપ્નોતિ નવકોટિજપેન વૈ

ફરી નવ કરોડ જાપ પછી અગ્નિ પર વિજય મળે છે; ફરી નવ કરોડ પછી વાયુ પર વિજય મળે છે; નવ કરોડ જાપથી આકાશ પર પણ વિજય મળે છે.

ગંધાદીનાંક્રમેણૈવનવકોટિજપેણવૈ અહંકારસ્ય ચ પુનર્નવ કોટિજપેન વૈ

આ જ રીતે, દરેક સુગંધ અને બીજા તત્વો પર પણ ક્રમશઃ નવ કરોડ જાપથી વિજય મળે છે; અને નવ કરોડ જાપથી અહંકાર પર પણ વિજય મળે છે.

સહસ્રમંત્રજપ્તેન નિત્યશુદ્ધો ભવેત્પુમાન્ તતઃ પરંસ્વસિદ્ધ્યર્થંજપોભવતિહિદ્વિજાઃ

હજારો વખત મંત્રના જાપથી મનુષ્ય હંમેશા શુદ્ધ બને છે; પછી, દ્વિજો, પોતાની સિદ્ધિ માટે વધુ જાપ કરવો જોઈએ.

એવમષ્ટોત્તરશતકોટિજપ્તેનવૈપુનઃ પ્રણવેનપ્રબુદ્ધસ્તુશુદ્ધયોગમવાપ્નુયાત્

આ રીતે, એકસો આઠ કરોડ જાપથી મનુષ્ય પ્રણવ દ્વારા જાગૃત થાય છે અને શુદ્ધ યોગ પ્રાપ્ત કરે છે.

શુદ્ધયોગેનસંયુક્તોજીવન્મુક્તોનસંશયઃ સદાજપન્સદાધ્યાયઞ્છિવં પ્રણવરૂપિણમ્

શુદ્ધ યોગથી યુક્ત મનુષ્ય જીવિતે મુક્ત થાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; જે હંમેશા પ્રણવરૂપી શિવનું જાપ અને ધ્યાન કરે છે.

સમાધિસ્થોમહાયોગીશિવ એવ નસંશયઃ ઋષિચ્છંદોદેવતાદિન્યસ્યદેહેપુનર્જપેત્

સમાધિમાં સ્થિત મહાયોગી ખરેખર શિવ બની જાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; ઋષિ, છંદ, દેવતા વગેરે પ્રમાણે પોતાના શરીરમાં ફરી જાપ કરવો જોઈએ.

પ્રણવં માતૃકાયુક્તંદેહેત્યસ્ય ઋષિર્ભવેત્ દશમાતૃષડધ્વાદિ સર્વંન્યાસફલં લભેત્

માતૃકાઓ સાથે જોડાયેલ પ્રણવનું શરીરમાં જાપ કરવાથી ઋષિ તેની દ્રષ્ટા બને છે; દસ માતૃકા, છ માર્ગો વગેરે દ્વારા સર્વે નિયમોનું ફળ મળે છે.

પ્રવૃત્તાનાં ચમિશ્રાણાંસ્થૂલપ્રણવમિષ્યતે ક્રિયાતપોજપૈર્યુક્તાસ્ત્રિવિધાઃ શિવયોગિનઃ

ક્રિયા કરતા અને મિશ્ર સાધકો માટે સ્થૂળ પ્રણવ જ નિર્ધારિત છે; ક્રિયા, તપ અને જાપ સાથે જોડાયેલા શિવયોગી ત્રણ પ્રકારના હોય છે.

ધનાદિવિભવૈશ્ચૈવકરાદ્યંગૈર્નમાદિભિઃ ક્રિયયા પૂજયાયુક્તઃક્રિયાયોગીતિ કથ્યતે

ધન અને અન્ય ભોગો, હાથ અને અંગો, નામ વગેરે સાથે, જે વ્યક્તિ પૂજા અને વિધિમાં જોડાય છે, તેને ક્રિયાયોગી કહેવામાં આવે છે.

પૂજાયુક્તશ્ચમિતભુગ્બાહ્યંદ્રિયજયાન્વિતઃ પરદ્રોહાદિરહિતસ્તપોયોગીતિ કથ્યતે

જે પૂજામાં તત્પર છે, જેણે બહારના ઇન્દ્રિયોને જીત્યા છે, અને જે પરદ્રોહ વગેરે દોષોથી મુક્ત છે, તેને તપયોગી કહેવામાં આવે છે.

એતૈર્યુક્તઃસદાક્રુદ્ધઃસર્વકામાદિવર્જિતઃ સદાજપપરઃશાંતોજપયોગીતિ તંવિદુઃ

જે હંમેશા શાંત છે, સર્વે કામનાઓ અને ક્રોધથી રહિત છે, અને સતત જાપમાં તત્પર છે, તેને જપયોગી કહેવાય છે.

ઉપચારૈઃ ષોડશભિઃ પૂજયા શિવયોગિનામ્ સાલોક્યાદિક્રમેણૈવશુદ્ધોમુક્તિંલભેન્નરઃ

સોળ ઉપચારથી પૂજા કરીને, શિવયોગીઓમાં મનુષ્ય ક્રમશઃ શિવના લોકમાં નિવાસથી શુદ્ધ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે.

જપયોગમથોવક્ષ્યેગદતઃ શૃણુતદ્વિજાઃ તપઃકર્તુર્જપઃ પ્રોક્તોયજ્જમન્પરિમાર્જતે

હવે હું જપયોગ વિશે કહું છું; દ્વિજો, આ સાંભળો. તપસ્વી માટે જપ કહેવામાં આવ્યો છે, કેમ કે તે યજ્ઞને શુદ્ધ કરે છે.

શિવનામનમઃપૂર્વંચતુર્થ્યાંપઞ્ચતત્ત્વકમ્ સ્થૂલપ્રણવરૂપં હિ શિવપઞ્ચાક્ષરં દ્વિજાઃ

શિવનું નામ 'નમ:' પૂર્વક ચતુર્થી વિભક્તિમાં, પાંચ તત્વોથી બનેલું, એ જ સ્થૂળ પ્રણવરૂપ શિવપંચાક્ષર છે, દ્વિજો.

પઞ્ચાક્ષરજપેનૈવ સર્વસિદ્ધિં લભેન્નરઃ પ્રણવેનાદિસંયુક્તંસદાપઞ્ચાક્ષરંજપેત્

પંચાક્ષર મંત્રના જાપથી મનુષ્ય સર્વે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે; પ્રણવથી શરૂ કરીને હંમેશા પંચાક્ષર મંત્રનો જાપ કરવો જોઈએ.

ગુરૂપદેશંસંગમ્યસુખવાસેસુભૂતલે પૂર્વપક્ષેસમારભ્યકૃષ્ણભૂતાવધિદ્વિજાઃ

ગુરુ પાસેથી ઉપદેશ મેળવી, શુભ પૃથ્વી પર આનંદથી નિવાસ કરીને, પૂર્વ દિશામાં આરંભ કરીને અને કૃષ્ણપક્ષ સુધી, દ્વિજો,

માઘંભાદ્રંવિશિષ્ટંતુસર્વકાલોત્તમોત્તમમ્ એકવારંમિતાશીતુવાગ્યતોનિયતેંદ્રિયઃ

માઘ અને ભાદર મહિનાઓ સર્વોત્તમ ગણાય છે; દિવસમાં એકવાર, મર્યાદિત ખોરાક લઇ, વાણી અને ઇન્દ્રિયો પર નિયંત્રણ રાખવું જોઈએ.