શિવપુરાણમ્

શિવસ્યભક્ત્યાપૂજા હિ જન્મમુક્તિકરીનૃણામ્ રુદ્રાક્ષધારણાત્પાદમર્ધં વૈભૂતિધારણાત્

શિવની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવાથી મનુષ્યને જન્મમુક્તિ મળે છે; રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવાથી અડધો પગલું અને ભસ્મ ધારણ કરવાથી બીજું પગલું મળે છે.

ત્રિપાદં મંત્રજાપ્યાચ્ચ પૂજયા પૂર્ણભક્તિમાન્ શિવલિંગં ચ ભક્તં ચ પૂજ્ય મોક્ષં લભેન્નરઃ

મંત્રજાપથી ત્રણ પગલાં મળે છે; પૂજા અને પૂર્ણ ભક્તિથી શિવલિંગ અને ભક્ત બંનેની પૂજા થાય છે અને મનુષ્યને મોક્ષ મળે છે.

ય ઇમં પઠતે ઽધ્યાયં શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ તસ્યૈવ શિવભક્તિશ્ચ વર્ધતેસુદૃઢા દ્વિજાઃ

જે આ અધ્યાયને એકાગ્રતાથી વાંચે કે સાંભળે છે, તેની શિવભક્તિ મજબૂત બને છે, હે દ્વિજો.

પ્રણવસ્યચમાહાત્મ્યંષડ્લિંગસ્યમહામુને શિવભક્તસ્યપૂજાંચક્રમશોબ્રૂહિનઃપ્રભો

હે મહાન ઋષિ, અમને પ્રણવનું મહાત્મ્ય, છ પ્રકારના લિંગનું મહત્ત્વ અને શિવભક્તની પૂજાની વિધિ જણાવો.

તપોધનૈર્ભવદ્ભિશ્ચ સમ્યક્પ્રશ્નસ્ત્વયં કૃતઃ અસ્યોત્તરંમહાદેવોજાનાતિસ્મનચાપરઃ

હે તપસ્વીઓ, તમે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે; આનું સાચું ઉત્તર માત્ર મહાદેવને જ ખબર છે, બીજાને નહીં.

અથાપિવક્ષ્યેતમહંશિવસ્યકૃપયૈવહિ શિવો ઽસ્માકંચયુષ્માકંરક્ષાંગૃહ્ણાતુભૂરિશઃ

હવે, શિવજીની કૃપાથી હું તમને સમજાવીશ; મહાદેવ અમારો અને તમારો બંનેનો રક્ષણ કરે.

પ્રોહિપ્રકૃતિજાતસ્યસંસારસ્યમહોદધેઃ નવં નાવાંતરમિતિ પ્રણવં વૈ વિદુર્બુધાઃ

જેમ સંસારના મહાસાગરમાં જન્મેલા માટે પ્રણવ એક નવી નૌકા છે, એમ જ્ઞાની લોકો જાણે છે.

પ્રઃપ્રપઞ્ચોનનાસ્તિવો યુષ્માકંપ્રણવંવિદુઃ પ્રકર્ષેણનયેદ્યસ્માન્મોક્ષંવઃ પ્રણવં વિદુઃ

'પ્ર' શબ્દ પાંચ પ્રકારની રચનાનું સૂચક છે; પ્રણવ તમને ઉત્તમ રીતે મોક્ષ સુધી લઈ જાય છે, એ જાણો.

સ્વજાપકાનાંયોગિનાંસ્વમંત્રપૂજકસ્યચ સર્વકર્મક્ષયંકૃત્વાદિવ્યજ્ઞાનંતુનૂતનમ્

જે પોતાના મંત્રનો જાપ કરે છે, યોગ કરે છે અને પોતાના મંત્રની પૂજા કરે છે, તેમના બધા કર્મોનો નાશ થાય છે અને તેમને નવી દિવ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

તમેવ માયારહિતં નૂતનં પરિચક્ષતે પ્રકર્ષેણ મહાત્માનં નવં શુદ્ધસ્વરૂપકમ્

એ જ પ્રણવ, જે માયાથી રહિત અને હંમેશા નવું છે, તેને મહાન અને શુદ્ધ સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.

નૂતનં વૈ કરોતીતિ પ્રણવં તં વિદુર્બુધાઃ પ્રણવંદ્વિવિધંપ્રોક્તંસૂક્ષ્મસ્થૂલવિભેદતઃ

જ્ઞાની લોકો જાણે છે કે પ્રણવ એ સતત નવીનતા લાવે છે; પ્રણવને સુક્ષ્મ અને સ્થૂળ એમ વિવિધ રીતે વર્ણવવામાં આવ્યું છે.

સૂક્ષ્મમેકાક્ષરં વિદ્યાત્સ્થૂલં પઞ્ચાક્ષરં વિદુઃ સૂક્ષ્મમવ્યક્તપઞ્ચાર્ણં સુવ્યક્તાર્ણં તથેતરત્

સૂક્ષ્મ પ્રણવ એક અક્ષર છે, અને સ્થૂળ પ્રણવ પાંચ અક્ષર છે. સુક્ષ્મ એ અવ્યક્ત પાંચ ધ્વનિથી બનેલું છે, અને બીજું સ્પષ્ટ ધ્વનિથી બનેલું છે.

જીવન્મુક્તસ્ય સૂક્ષ્મં હિ સર્વસારં હિ તસ્યહિ મંત્રેણાર્થાનુસંધાનં સ્વદેહવિલયાવધિ

જીવિત મુક્ત માટે, સુક્ષ્મ પ્રણવ જ સર્વસ્વ છે; મંત્રના અર્થમાં ધ્યાન કરીને, પોતાના શરીર વિલય થાય ત્યાં સુધી સાધના કરવી.

સ્વદેહેગલિતેપૂર્ણંશિવંપ્રાપ્નોતિનિશ્ચયઃ કેવલંમંત્રજાપીતુયોગંપ્રાપ્નોતિનિશ્ચયઃ

જ્યારે શરીર વિલય પામે છે, ત્યારે નિશ્ચિતપણે પૂર્ણ શિવપ્રાપ્તિ થાય છે; અને માત્ર મંત્રજાપથી પણ યોગ પ્રાપ્ત થાય છે.

ષટ્ત્રિંશત્કોટિજાપીતુનિશ્ચયંયોગમાપ્નુયાત્ સૂક્ષ્મંચદ્વિવિધંજ્ઞેયંહ્રસ્વદીર્ઘવિભેદતઃ

છત્રીસ કરોડ જાપથી નિશ્ચિતપણે યોગ પ્રાપ્ત થાય છે; સુક્ષ્મ પ્રણવને બે પ્રકારનું માનવું, ટૂંકું અને લાંબું એમ.

અકારશ્ચ ઉકારશ્ચમકારશ્ચતતઃપરમ્ બિંદુનાદયુતં તદ્ધિ શબ્દકાલકલાન્વિતમ્

તેમાં 'અ', 'ઉ' અને પછી 'મ' છે, સાથે બિંદુ અને નાદ પણ જોડાયેલા છે; એ ધ્વનિ અને સમયની માપ સાથે સંકળાયેલું છે.

દીર્ઘપ્રણવમેવંહિયોગિનામેવહૃદ્ગતમ્ મકારંતંત્રિતત્ત્વં હિ હ્રસ્વપ્રણવ ઉચ્યતે

યોગીઓ લાંબા પ્રણવને હૃદયમાં ધરાવે છે; ટૂંકો પ્રણવ 'મ' પર પૂર્ણ થાય છે અને તે ત્રણ તત્ત્વનું સાર છે.

શિવઃશક્તિસ્તયોરૈક્યંમકારંતુત્રિકાત્મકમ્ હ્રસ્વમેવંહિજાપ્યંસ્યાત્સર્વપાપક્ષયૈષિણામ્

શિવ અને શક્તિનું એકત્વ 'મ'માં છે, જે ત્રિગુણાત્મક છે; તેથી, સર્વ પાપ નાશ ઇચ્છનાર માટે ટૂંકો પ્રણવ જાપ કરવો યોગ્ય છે.

ભૂવાયુકનકાર્ણોદ્યોઃશબ્દાદ્યાશ્ચતથાદશ આશાન્વયેદશપુનઃ પ્રવૃત્તા ઇતિકથ્યતે

પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, અગ્નિ, જળ અને દસ દિશાઓમાંથી દસ પ્રકારની ધ્વનિઓ ઉત્પન્ન થાય છે; એ જ સર્જનના સ્ત્રોત કહેવાય છે.

હ્રસ્વમેવપ્રવૃત્તાનાંનિવૃત્તાનાંતુદીર્ઘકમ્ વ્યાહૃત્યાદૌચમંત્રાદૌકામંશબ્દકલાયુતમ્

ક્રિયાશીલ લોકો માટે ટૂંકો પ્રણવ, અને નિવૃત્ત માટે લાંબો પ્રણવ છે; વ્યાહૃતિ અને મંત્રમાંથી 'ઉ' ધ્વનિ ધ્વનિની માપ સાથે જોડાય છે.

વેદાદૌચપ્રયોજ્યંસ્યાદ્વંદનેસંધ્યયોરપિ નવકૌટિજપાઞ્જપ્ત્વાસંશુદ્ધઃપુરુષોભવેત્

વેદમાં, પૂજા અને સંધ્યાકાળે 'ઉ'નો ઉપયોગ કરવો; નવ કરોડ જાપ કર્યા પછી મનુષ્ય નિશ્ચિતપણે શુદ્ધ બને છે.

પુનશ્ચનવકોટ્યાતુપૃથિવીજયમાપ્નુયાત્ પુનશ્ચનવકોટ્યાતુહ્યપાંજયમવાપ્નુયાત્

પછી નવ કરોડ જાપ પછી પૃથ્વી પર વિજય મળે છે; ફરી નવ કરોડ જાપ પછી પાણી પર પણ વિજય મળે છે.

પુનશ્ચનવકોટ્યાતુતેજસાંજયમાપ્નુયાત્ પુનશ્ચનવકોટ્યા તુ વાયોર્જયમવાપ્નુયાત્ આકાશજયમાપ્નોતિ નવકોટિજપેન વૈ

ફરી નવ કરોડ જાપ પછી અગ્નિ પર વિજય મળે છે; ફરી નવ કરોડ પછી વાયુ પર વિજય મળે છે; નવ કરોડ જાપથી આકાશ પર પણ વિજય મળે છે.

ગંધાદીનાંક્રમેણૈવનવકોટિજપેણવૈ અહંકારસ્ય ચ પુનર્નવ કોટિજપેન વૈ

આ જ રીતે, દરેક સુગંધ અને બીજા તત્વો પર પણ ક્રમશઃ નવ કરોડ જાપથી વિજય મળે છે; અને નવ કરોડ જાપથી અહંકાર પર પણ વિજય મળે છે.

સહસ્રમંત્રજપ્તેન નિત્યશુદ્ધો ભવેત્પુમાન્ તતઃ પરંસ્વસિદ્ધ્યર્થંજપોભવતિહિદ્વિજાઃ

હજારો વખત મંત્રના જાપથી મનુષ્ય હંમેશા શુદ્ધ બને છે; પછી, દ્વિજો, પોતાની સિદ્ધિ માટે વધુ જાપ કરવો જોઈએ.

એવમષ્ટોત્તરશતકોટિજપ્તેનવૈપુનઃ પ્રણવેનપ્રબુદ્ધસ્તુશુદ્ધયોગમવાપ્નુયાત્

આ રીતે, એકસો આઠ કરોડ જાપથી મનુષ્ય પ્રણવ દ્વારા જાગૃત થાય છે અને શુદ્ધ યોગ પ્રાપ્ત કરે છે.

શુદ્ધયોગેનસંયુક્તોજીવન્મુક્તોનસંશયઃ સદાજપન્સદાધ્યાયઞ્છિવં પ્રણવરૂપિણમ્

શુદ્ધ યોગથી યુક્ત મનુષ્ય જીવિતે મુક્ત થાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; જે હંમેશા પ્રણવરૂપી શિવનું જાપ અને ધ્યાન કરે છે.

સમાધિસ્થોમહાયોગીશિવ એવ નસંશયઃ ઋષિચ્છંદોદેવતાદિન્યસ્યદેહેપુનર્જપેત્

સમાધિમાં સ્થિત મહાયોગી ખરેખર શિવ બની જાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; ઋષિ, છંદ, દેવતા વગેરે પ્રમાણે પોતાના શરીરમાં ફરી જાપ કરવો જોઈએ.

પ્રણવં માતૃકાયુક્તંદેહેત્યસ્ય ઋષિર્ભવેત્ દશમાતૃષડધ્વાદિ સર્વંન્યાસફલં લભેત્

માતૃકાઓ સાથે જોડાયેલ પ્રણવનું શરીરમાં જાપ કરવાથી ઋષિ તેની દ્રષ્ટા બને છે; દસ માતૃકા, છ માર્ગો વગેરે દ્વારા સર્વે નિયમોનું ફળ મળે છે.