શિવપુરાણમ્

ભગવંતંમહાદેવં શિવલિંગંપ્રપૂજયેત્ લોકપ્રસવિતાસૂર્યસ્તચ્ચિહ્નં પ્રસવાદ્ભવેત્

ભગવાન મહાદેવનું શિવલિંગ રૂપે પૂજન કરવું જોઈએ. જેમ સૂર્ય જગતનો સર્જક છે, તેમ આ ચિહ્ન સર્જનથી ઊભું થયું છે.

લિંગાર્થગમકંચિહ્નંલિંગમિત્યભિધીયતે

જે ચિહ્ન લિંગનો અર્થ સમજાવે છે તેને જ લિંગ કહેવાય છે.

લિંગમર્થંહિપુરુષં શિવંગમયતીત્યદઃ શિવશક્ત્યોશ્ચચિહ્નસ્યમેલનંલિંગમુચ્યતે

લિંગ પુરુષનો અર્થ બતાવે છે, કારણ કે તે શિવ સાથે જોડાય છે. શિવ અને શક્તિના ચિહ્નનું મિલન લિંગ કહેવાય છે.

સ્વચિહ્નપૂજનાત્પ્રીતશ્ચિહ્નકાર્યં ન વીયતે ચિહ્નકાર્યંતુજન્માદિજન્માદ્યંવિનિવર્તતે

પોતાના ચિહ્નની પૂજા કરવાથી સંતોષ મળે છે; ચિહ્નનું કાર્ય ક્યારેય નાશ પામતું નથી. જન્મથી શરૂ થયેલું ચિહ્નનું કાર્ય દૂર થાય છે.

પ્રાકૃતૈઃ પુરુષૈશ્ચાપિબાહ્યાભ્યંતરસંભવૈઃ ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ શિવલિંગંપ્રપૂજયેત્

સામાન્ય માણસો અને કુદરતી રીતે, બાહ્ય અને આંતરિક રીતે, શિવલિંગની પૂજા સોળ ઉપચારથી કરવી જોઈએ.

એવમાદિત્યવારેહિપૂજાજન્મનિવર્તિકા આદિવારેમહાલિંગંપ્રણવેનૈવપૂજયેત્

આ રીતે, રવિવારે પૂજા કરવાથી જન્મનો બંધન દૂર થાય છે; પ્રથમ દિવસે મહાલિંગની પૂજા પવિત્ર મંત્રથી કરવી જોઈએ.

આદિવારે પઞ્ચગવ્યૈરભિષેકો વિશિષ્યતે ગોમયંગોજલંક્ષીરંદધ્યાજ્યં પઞ્ચગવ્યકમ્

પ્રથમ દિવસે ગૌમય, ગૌમૂત્ર, દુધ, દહીં અને ઘી — આ પાંચ ગવ્યોથી અભિષેક ખાસ કરવો જોઈએ.

ક્ષીરાદ્યંચપૃથક્ચ્ચૈવમધુનાચેક્ષુસારકૈઃ ગવ્યક્ષીરાન્નનૈવેદ્યંપ્રણવેનૈવકારયેત્

દૂધ વગેરે અને અલગથી મધ તથા ઈખુનો રસ, ગાયના દૂધથી બનેલા ભોજન રૂપે પવિત્ર મંત્રથી અર્પણ કરવું જોઈએ.

પ્રણવંધ્વનિલિંગંતુનાદલિંગંસ્વયંભુવઃ બિંદુલિંગં તુ યંત્રંસ્યાન્મકારંતુપ્રતિષ્ઠિતમ્

ધ્વનિનું લિંગ એટલે પવિત્ર મંત્ર, નાદનું લિંગ સ્વયંભૂ છે, બિંદુનું લિંગ યંત્ર છે અને 'મ' અક્ષર તેમાં સ્થાપિત છે.

ઉકારંચરલિંગંસ્યાદકારંગુરુવિગ્રહમ્ ષડ્લિંગપૂજયાનિત્યંજીવન્મુક્તોનસંશયઃ

'ઉ' અક્ષર ચલ લિંગ છે, 'અ' અક્ષર ગુરુનું સ્વરૂપ છે. છ લિંગની સતત પૂજા કરવાથી જીવિતે મુક્તિ મળે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

શિવસ્યભક્ત્યાપૂજા હિ જન્મમુક્તિકરીનૃણામ્ રુદ્રાક્ષધારણાત્પાદમર્ધં વૈભૂતિધારણાત્

શિવની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવાથી મનુષ્યને જન્મમુક્તિ મળે છે; રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવાથી અડધો પગલું અને ભસ્મ ધારણ કરવાથી બીજું પગલું મળે છે.

ત્રિપાદં મંત્રજાપ્યાચ્ચ પૂજયા પૂર્ણભક્તિમાન્ શિવલિંગં ચ ભક્તં ચ પૂજ્ય મોક્ષં લભેન્નરઃ

મંત્રજાપથી ત્રણ પગલાં મળે છે; પૂજા અને પૂર્ણ ભક્તિથી શિવલિંગ અને ભક્ત બંનેની પૂજા થાય છે અને મનુષ્યને મોક્ષ મળે છે.

ય ઇમં પઠતે ઽધ્યાયં શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ તસ્યૈવ શિવભક્તિશ્ચ વર્ધતેસુદૃઢા દ્વિજાઃ

જે આ અધ્યાયને એકાગ્રતાથી વાંચે કે સાંભળે છે, તેની શિવભક્તિ મજબૂત બને છે, હે દ્વિજો.

પ્રણવસ્યચમાહાત્મ્યંષડ્લિંગસ્યમહામુને શિવભક્તસ્યપૂજાંચક્રમશોબ્રૂહિનઃપ્રભો

હે મહાન ઋષિ, અમને પ્રણવનું મહાત્મ્ય, છ પ્રકારના લિંગનું મહત્ત્વ અને શિવભક્તની પૂજાની વિધિ જણાવો.

તપોધનૈર્ભવદ્ભિશ્ચ સમ્યક્પ્રશ્નસ્ત્વયં કૃતઃ અસ્યોત્તરંમહાદેવોજાનાતિસ્મનચાપરઃ

હે તપસ્વીઓ, તમે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે; આનું સાચું ઉત્તર માત્ર મહાદેવને જ ખબર છે, બીજાને નહીં.

અથાપિવક્ષ્યેતમહંશિવસ્યકૃપયૈવહિ શિવો ઽસ્માકંચયુષ્માકંરક્ષાંગૃહ્ણાતુભૂરિશઃ

હવે, શિવજીની કૃપાથી હું તમને સમજાવીશ; મહાદેવ અમારો અને તમારો બંનેનો રક્ષણ કરે.

પ્રોહિપ્રકૃતિજાતસ્યસંસારસ્યમહોદધેઃ નવં નાવાંતરમિતિ પ્રણવં વૈ વિદુર્બુધાઃ

જેમ સંસારના મહાસાગરમાં જન્મેલા માટે પ્રણવ એક નવી નૌકા છે, એમ જ્ઞાની લોકો જાણે છે.

પ્રઃપ્રપઞ્ચોનનાસ્તિવો યુષ્માકંપ્રણવંવિદુઃ પ્રકર્ષેણનયેદ્યસ્માન્મોક્ષંવઃ પ્રણવં વિદુઃ

'પ્ર' શબ્દ પાંચ પ્રકારની રચનાનું સૂચક છે; પ્રણવ તમને ઉત્તમ રીતે મોક્ષ સુધી લઈ જાય છે, એ જાણો.

સ્વજાપકાનાંયોગિનાંસ્વમંત્રપૂજકસ્યચ સર્વકર્મક્ષયંકૃત્વાદિવ્યજ્ઞાનંતુનૂતનમ્

જે પોતાના મંત્રનો જાપ કરે છે, યોગ કરે છે અને પોતાના મંત્રની પૂજા કરે છે, તેમના બધા કર્મોનો નાશ થાય છે અને તેમને નવી દિવ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

તમેવ માયારહિતં નૂતનં પરિચક્ષતે પ્રકર્ષેણ મહાત્માનં નવં શુદ્ધસ્વરૂપકમ્

એ જ પ્રણવ, જે માયાથી રહિત અને હંમેશા નવું છે, તેને મહાન અને શુદ્ધ સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.

નૂતનં વૈ કરોતીતિ પ્રણવં તં વિદુર્બુધાઃ પ્રણવંદ્વિવિધંપ્રોક્તંસૂક્ષ્મસ્થૂલવિભેદતઃ

જ્ઞાની લોકો જાણે છે કે પ્રણવ એ સતત નવીનતા લાવે છે; પ્રણવને સુક્ષ્મ અને સ્થૂળ એમ વિવિધ રીતે વર્ણવવામાં આવ્યું છે.

સૂક્ષ્મમેકાક્ષરં વિદ્યાત્સ્થૂલં પઞ્ચાક્ષરં વિદુઃ સૂક્ષ્મમવ્યક્તપઞ્ચાર્ણં સુવ્યક્તાર્ણં તથેતરત્

સૂક્ષ્મ પ્રણવ એક અક્ષર છે, અને સ્થૂળ પ્રણવ પાંચ અક્ષર છે. સુક્ષ્મ એ અવ્યક્ત પાંચ ધ્વનિથી બનેલું છે, અને બીજું સ્પષ્ટ ધ્વનિથી બનેલું છે.

જીવન્મુક્તસ્ય સૂક્ષ્મં હિ સર્વસારં હિ તસ્યહિ મંત્રેણાર્થાનુસંધાનં સ્વદેહવિલયાવધિ

જીવિત મુક્ત માટે, સુક્ષ્મ પ્રણવ જ સર્વસ્વ છે; મંત્રના અર્થમાં ધ્યાન કરીને, પોતાના શરીર વિલય થાય ત્યાં સુધી સાધના કરવી.

સ્વદેહેગલિતેપૂર્ણંશિવંપ્રાપ્નોતિનિશ્ચયઃ કેવલંમંત્રજાપીતુયોગંપ્રાપ્નોતિનિશ્ચયઃ

જ્યારે શરીર વિલય પામે છે, ત્યારે નિશ્ચિતપણે પૂર્ણ શિવપ્રાપ્તિ થાય છે; અને માત્ર મંત્રજાપથી પણ યોગ પ્રાપ્ત થાય છે.

ષટ્ત્રિંશત્કોટિજાપીતુનિશ્ચયંયોગમાપ્નુયાત્ સૂક્ષ્મંચદ્વિવિધંજ્ઞેયંહ્રસ્વદીર્ઘવિભેદતઃ

છત્રીસ કરોડ જાપથી નિશ્ચિતપણે યોગ પ્રાપ્ત થાય છે; સુક્ષ્મ પ્રણવને બે પ્રકારનું માનવું, ટૂંકું અને લાંબું એમ.

અકારશ્ચ ઉકારશ્ચમકારશ્ચતતઃપરમ્ બિંદુનાદયુતં તદ્ધિ શબ્દકાલકલાન્વિતમ્

તેમાં 'અ', 'ઉ' અને પછી 'મ' છે, સાથે બિંદુ અને નાદ પણ જોડાયેલા છે; એ ધ્વનિ અને સમયની માપ સાથે સંકળાયેલું છે.

દીર્ઘપ્રણવમેવંહિયોગિનામેવહૃદ્ગતમ્ મકારંતંત્રિતત્ત્વં હિ હ્રસ્વપ્રણવ ઉચ્યતે

યોગીઓ લાંબા પ્રણવને હૃદયમાં ધરાવે છે; ટૂંકો પ્રણવ 'મ' પર પૂર્ણ થાય છે અને તે ત્રણ તત્ત્વનું સાર છે.

શિવઃશક્તિસ્તયોરૈક્યંમકારંતુત્રિકાત્મકમ્ હ્રસ્વમેવંહિજાપ્યંસ્યાત્સર્વપાપક્ષયૈષિણામ્

શિવ અને શક્તિનું એકત્વ 'મ'માં છે, જે ત્રિગુણાત્મક છે; તેથી, સર્વ પાપ નાશ ઇચ્છનાર માટે ટૂંકો પ્રણવ જાપ કરવો યોગ્ય છે.

ભૂવાયુકનકાર્ણોદ્યોઃશબ્દાદ્યાશ્ચતથાદશ આશાન્વયેદશપુનઃ પ્રવૃત્તા ઇતિકથ્યતે

પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, અગ્નિ, જળ અને દસ દિશાઓમાંથી દસ પ્રકારની ધ્વનિઓ ઉત્પન્ન થાય છે; એ જ સર્જનના સ્ત્રોત કહેવાય છે.