શિવપુરાણમ્

પિતૃમાતૃસ્વરૂપેણશિવલિંગંપ્રપૂજયેત્ ભર્ગઃ પુરુષરૂપો હિ ભર્ગાપ્રકૃતિરુચ્યતે

પિતા અને માતાના સ્વરૂપે શિવલિંગનું પૂજન કરવું જોઈએ; ભર્ગ પુરુષ સ્વરૂપ છે અને ભર્ગા પ્રકૃતિ કહેવાય છે.

અવ્યક્તાંતરધિષ્ઠાનં ગર્ભઃ પુરુષ ઉચ્યતે સુવ્યક્તાંતરધિષ્ઠાનંગર્ભઃ પ્રકૃતિરુચ્યતે

અપ્રગટ આંતરિક નિવાસ ધરાવતો ગર્ભ પુરુષ કહેવાય છે; સ્પષ્ટ આંતરિક નિવાસ ધરાવતો ગર્ભ પ્રકૃતિ કહેવાય છે.

પુરુષત્વાદિગર્ભોહિગર્ભવાઞ્જનકોયતઃ પુરુષાત્પ્રકૃતોયુક્તંપ્રથમંજન્મકથ્યતે

ગર્ભ પુરુષ છે, કારણ કે તે જનક છે; પુરુષ અને પ્રકૃતિના મિલનથી પ્રથમ જન્મ થાય છે.

પ્રકૃતેર્વ્યક્તતાંયાતંદ્વિતીયં જન્મ કથ્યતે જન્મજંતુર્મૃત્યુજન્મ પુરુષાત્પ્રતિપદ્યતે

જ્યારે પ્રકૃતિ પ્રગટ થાય છે ત્યારે બીજું જન્મ કહેવાય છે; જન્મથી જન્મેલો જીવ, પુરુષમાંથી, મૃત્યુ પામે છે.

અન્યતોભાવ્યતે ઽવશ્યંમાયયાજન્મકથ્યતે જીર્યતેજન્મકાલાદ્યત્તસ્માજ્જીવ ઇતિ સ્મૃતઃ

બીજા રીતે, માયાથી અવશ્ય જન્મ થાય છે; જે જન્મે છે તે સમય સાથે નાશ પામે છે, તેથી તેને જીવ કહેવાય છે.

જન્મતેતન્યતે પાશૈર્જીવશબ્દાર્થ એવ હિ જન્મપાશનિવૃત્ત્યર્થંજન્મલિંગંપ્રપૂજયેત્

જન્મે જીવને બંધન બાંધે છે, એટલે તેને 'જીવ' કહેવાય છે. જન્મના બંધનથી મુક્ત થવા માટે જન્મનું ચિહ્ન પૂજવું જોઈએ.

ભં વૃદ્ધિં ગચ્છતીત્યર્થાદ્ભગઃપ્રકૃતિરુચ્યતે પ્રાકૃતૈઃ શબ્દમાત્રાદ્યૈઃ પ્રાકૃતેંદ્રિયભોજનાત્

'ભ'નો અર્થ વૃદ્ધિ એટલે વધવું થાય છે, તેથી 'ભાગ'ને મૂળ કહેવાય છે. સામાન્ય શબ્દો અને કુદરતી રીતે ઇન્દ્રિયોના આનંદથી તેને પ્રકૃતિ તરીકે ઓળખાય છે.

ભગસ્યેદં ભોગમિતિ શબ્દાર્થો મુખ્યતઃ શ્રુતઃ મુખ્યો ભગસ્તુ પ્રકૃતિર્ભગવાઞ્છિવ ઉચ્યતે

'ભાગ'નો મુખ્ય અર્થ આનંદ છે, એ રીતે તેનું મુખ્ય અર્થ સમજાવાયું છે. મુખ્ય 'ભાગ' એટલે પ્રકૃતિ અને ભગવાન શિવને 'ભાગવંત' કહેવાય છે.

ભગવાન્ભોગદાતાહિના ઽન્યોભોગપ્રદાયકઃ ભગસ્વામીચભગવાન્ભર્ગ ઇત્યુચ્યતેબુધૈઃ

ભગવાન આનંદ આપનાર છે, બીજું કોઈ આનંદ આપતું નથી. 'ભાગ'નો સ્વામી પણ વિદ્વાનો દ્વારા 'ભર્ગ' કહેવાય છે.

ભગેનસહિતંલિંગં ભગંલિંગેનસંયુતમ્ ઇહામુત્રચભોગાર્થંનિત્યભોગાર્થમેવ ચ

'ભાગ' સાથે જોડાયેલું લિંગ કે લિંગ સાથે જોડાયેલો 'ભાગ', અહીં અને પરલોકમાં આનંદ માટે છે અને હંમેશ માટે આનંદ આપનાર છે.

ભગવંતંમહાદેવં શિવલિંગંપ્રપૂજયેત્ લોકપ્રસવિતાસૂર્યસ્તચ્ચિહ્નં પ્રસવાદ્ભવેત્

ભગવાન મહાદેવનું શિવલિંગ રૂપે પૂજન કરવું જોઈએ. જેમ સૂર્ય જગતનો સર્જક છે, તેમ આ ચિહ્ન સર્જનથી ઊભું થયું છે.

લિંગાર્થગમકંચિહ્નંલિંગમિત્યભિધીયતે

જે ચિહ્ન લિંગનો અર્થ સમજાવે છે તેને જ લિંગ કહેવાય છે.

લિંગમર્થંહિપુરુષં શિવંગમયતીત્યદઃ શિવશક્ત્યોશ્ચચિહ્નસ્યમેલનંલિંગમુચ્યતે

લિંગ પુરુષનો અર્થ બતાવે છે, કારણ કે તે શિવ સાથે જોડાય છે. શિવ અને શક્તિના ચિહ્નનું મિલન લિંગ કહેવાય છે.

સ્વચિહ્નપૂજનાત્પ્રીતશ્ચિહ્નકાર્યં ન વીયતે ચિહ્નકાર્યંતુજન્માદિજન્માદ્યંવિનિવર્તતે

પોતાના ચિહ્નની પૂજા કરવાથી સંતોષ મળે છે; ચિહ્નનું કાર્ય ક્યારેય નાશ પામતું નથી. જન્મથી શરૂ થયેલું ચિહ્નનું કાર્ય દૂર થાય છે.

પ્રાકૃતૈઃ પુરુષૈશ્ચાપિબાહ્યાભ્યંતરસંભવૈઃ ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ શિવલિંગંપ્રપૂજયેત્

સામાન્ય માણસો અને કુદરતી રીતે, બાહ્ય અને આંતરિક રીતે, શિવલિંગની પૂજા સોળ ઉપચારથી કરવી જોઈએ.

એવમાદિત્યવારેહિપૂજાજન્મનિવર્તિકા આદિવારેમહાલિંગંપ્રણવેનૈવપૂજયેત્

આ રીતે, રવિવારે પૂજા કરવાથી જન્મનો બંધન દૂર થાય છે; પ્રથમ દિવસે મહાલિંગની પૂજા પવિત્ર મંત્રથી કરવી જોઈએ.

આદિવારે પઞ્ચગવ્યૈરભિષેકો વિશિષ્યતે ગોમયંગોજલંક્ષીરંદધ્યાજ્યં પઞ્ચગવ્યકમ્

પ્રથમ દિવસે ગૌમય, ગૌમૂત્ર, દુધ, દહીં અને ઘી — આ પાંચ ગવ્યોથી અભિષેક ખાસ કરવો જોઈએ.

ક્ષીરાદ્યંચપૃથક્ચ્ચૈવમધુનાચેક્ષુસારકૈઃ ગવ્યક્ષીરાન્નનૈવેદ્યંપ્રણવેનૈવકારયેત્

દૂધ વગેરે અને અલગથી મધ તથા ઈખુનો રસ, ગાયના દૂધથી બનેલા ભોજન રૂપે પવિત્ર મંત્રથી અર્પણ કરવું જોઈએ.

પ્રણવંધ્વનિલિંગંતુનાદલિંગંસ્વયંભુવઃ બિંદુલિંગં તુ યંત્રંસ્યાન્મકારંતુપ્રતિષ્ઠિતમ્

ધ્વનિનું લિંગ એટલે પવિત્ર મંત્ર, નાદનું લિંગ સ્વયંભૂ છે, બિંદુનું લિંગ યંત્ર છે અને 'મ' અક્ષર તેમાં સ્થાપિત છે.

ઉકારંચરલિંગંસ્યાદકારંગુરુવિગ્રહમ્ ષડ્લિંગપૂજયાનિત્યંજીવન્મુક્તોનસંશયઃ

'ઉ' અક્ષર ચલ લિંગ છે, 'અ' અક્ષર ગુરુનું સ્વરૂપ છે. છ લિંગની સતત પૂજા કરવાથી જીવિતે મુક્તિ મળે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

શિવસ્યભક્ત્યાપૂજા હિ જન્મમુક્તિકરીનૃણામ્ રુદ્રાક્ષધારણાત્પાદમર્ધં વૈભૂતિધારણાત્

શિવની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવાથી મનુષ્યને જન્મમુક્તિ મળે છે; રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવાથી અડધો પગલું અને ભસ્મ ધારણ કરવાથી બીજું પગલું મળે છે.

ત્રિપાદં મંત્રજાપ્યાચ્ચ પૂજયા પૂર્ણભક્તિમાન્ શિવલિંગં ચ ભક્તં ચ પૂજ્ય મોક્ષં લભેન્નરઃ

મંત્રજાપથી ત્રણ પગલાં મળે છે; પૂજા અને પૂર્ણ ભક્તિથી શિવલિંગ અને ભક્ત બંનેની પૂજા થાય છે અને મનુષ્યને મોક્ષ મળે છે.

ય ઇમં પઠતે ઽધ્યાયં શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ તસ્યૈવ શિવભક્તિશ્ચ વર્ધતેસુદૃઢા દ્વિજાઃ

જે આ અધ્યાયને એકાગ્રતાથી વાંચે કે સાંભળે છે, તેની શિવભક્તિ મજબૂત બને છે, હે દ્વિજો.

પ્રણવસ્યચમાહાત્મ્યંષડ્લિંગસ્યમહામુને શિવભક્તસ્યપૂજાંચક્રમશોબ્રૂહિનઃપ્રભો

હે મહાન ઋષિ, અમને પ્રણવનું મહાત્મ્ય, છ પ્રકારના લિંગનું મહત્ત્વ અને શિવભક્તની પૂજાની વિધિ જણાવો.

તપોધનૈર્ભવદ્ભિશ્ચ સમ્યક્પ્રશ્નસ્ત્વયં કૃતઃ અસ્યોત્તરંમહાદેવોજાનાતિસ્મનચાપરઃ

હે તપસ્વીઓ, તમે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે; આનું સાચું ઉત્તર માત્ર મહાદેવને જ ખબર છે, બીજાને નહીં.

અથાપિવક્ષ્યેતમહંશિવસ્યકૃપયૈવહિ શિવો ઽસ્માકંચયુષ્માકંરક્ષાંગૃહ્ણાતુભૂરિશઃ

હવે, શિવજીની કૃપાથી હું તમને સમજાવીશ; મહાદેવ અમારો અને તમારો બંનેનો રક્ષણ કરે.

પ્રોહિપ્રકૃતિજાતસ્યસંસારસ્યમહોદધેઃ નવં નાવાંતરમિતિ પ્રણવં વૈ વિદુર્બુધાઃ

જેમ સંસારના મહાસાગરમાં જન્મેલા માટે પ્રણવ એક નવી નૌકા છે, એમ જ્ઞાની લોકો જાણે છે.

પ્રઃપ્રપઞ્ચોનનાસ્તિવો યુષ્માકંપ્રણવંવિદુઃ પ્રકર્ષેણનયેદ્યસ્માન્મોક્ષંવઃ પ્રણવં વિદુઃ

'પ્ર' શબ્દ પાંચ પ્રકારની રચનાનું સૂચક છે; પ્રણવ તમને ઉત્તમ રીતે મોક્ષ સુધી લઈ જાય છે, એ જાણો.

સ્વજાપકાનાંયોગિનાંસ્વમંત્રપૂજકસ્યચ સર્વકર્મક્ષયંકૃત્વાદિવ્યજ્ઞાનંતુનૂતનમ્

જે પોતાના મંત્રનો જાપ કરે છે, યોગ કરે છે અને પોતાના મંત્રની પૂજા કરે છે, તેમના બધા કર્મોનો નાશ થાય છે અને તેમને નવી દિવ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.