શિવપુરાણમ્

જન્માર્પણાચ્છિવઃ પ્રીતિઃસ્વસાયુજ્યંદદાતિહિ ઇદંતજ્જન્મનૈવેદ્યંશિવસ્યૈવપ્રદાપયેત્

જન્મ અર્પણ કરવાથી શિવ પ્રસન્ન થાય છે અને પોતાનામાં એકતા આપે છે; આ જન્મનૈવેદ્ય માત્ર શિવને જ અર્પણ કરવું જોઈએ.

યોનિલિંગસ્વરૂપેણશિવોજન્માનિરૂપકઃ તસ્માજ્જન્મનિવૃત્ત્યર્થંજન્મ પૂજા શિવસ્ય હિ

યોનિ અને લિંગ રૂપે શિવ જન્મનિર્ધારક છે; તેથી જન્મમાંથી મુક્તિ માટે શિવના જન્મનું પૂજન કરવું જોઈએ.

બિંદુનાદાત્મકંસર્વંજગત્સ્થાવરજંગમમ્ બિંદુઃશક્તિઃશિવોનાદઃશિવશક્ત્યાત્મકંજગત્

આ આખું જગત, ચળવળતું અને અચળ, બિંદુ અને નાદથી બનેલું છે; બિંદુ એ શક્તિ છે, શિવ નાદ છે, અને જગત શિવ-શક્તિ સ્વરૂપ છે.

નાદાધારમિદંબિંદુર્બિંદ્વાધારમિદં જગત્ જગદાધારભૂતૌહિબિંદુનાદૌ વ્યવસ્થિતૌ

આ બિંદુ નાદનો આધાર છે અને નાદ બિંદુનો આધાર છે; આખું જગત બિંદુ અને નાદ પર જ સ્થિર છે.

વિન્દુનાદયુતંસર્વંસકલીકરણંભવેત્ સકલીકરણાજ્જન્મજગત્પ્રાપ્નોત્યસંશયઃ

બિંદુ અને નાદથી યુક્ત બધું જ પ્રગટ થાય છે; આ પ્રગટિથી જગતનું જન્મ થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

બિંદુનાદાત્મકંલિંગંજગત્કારણમુચ્યતે બિંદુર્દેર્વીશિવોનાદઃશિવલિંગંતુકથ્યતે

બિંદુ અને નાદથી બનેલું લિંગ જગતનું કારણ કહેવાય છે; બિંદુ એ દેવી છે, શિવ એ નાદ છે, અને શિવલિંગ એમ કહેવાય છે.

તસ્માજ્જન્મનિવૃત્ત્યર્થંશિવલિંગંપ્રપૂજયેત્ માતાદેવીબિંદુરૂપાનાદરૂપઃ શિવઃ પિતા

જન્મમાંથી મુક્તિ માટે શિવલિંગનું પૂજન કરવું જોઈએ; માતા દેવી બિંદુરૂપ છે અને પિતા શિવ નાદરૂપ છે.

પૂજિતાભ્યાંપિતૃભ્યાંતુપરમાનંદ એવ હિ પરમાનંદલાભાર્થંશિવલિંગંપ્રપૂજયેત્

જ્યારે માતા-પિતાનું પૂજન થાય છે ત્યારે પરમ આનંદ મળે છે; આ પરમ આનંદ મેળવવા માટે શિવલિંગનું પૂજન કરવું જોઈએ.

સાદેવીજગતાંમાતાસશિવોજગતઃ પિતા પિત્રોઃ શુશ્રૂષકેનિત્યંકૃપાધિક્યં હિ વર્ધતે

દેવી સર્વજગતની માતા છે અને શિવ જગતના પિતા છે; માતા-પિતાની હંમેશા સેવા કરવાથી કૃપા વધે છે.

કૃપયાંતર્ગતૈશ્વર્યંપૂજકસ્યદદાતિહિ તસ્માદંતર્ગતાનંદલાભાર્થંમુનિપુંગવાઃ

કૃપાથી પૂજનકર્તાને આંતરિક રાજસત્તા મળે છે; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, આંતરિક આનંદ મેળવવા માટે પૂજન કરવું જોઈએ.

પિતૃમાતૃસ્વરૂપેણશિવલિંગંપ્રપૂજયેત્ ભર્ગઃ પુરુષરૂપો હિ ભર્ગાપ્રકૃતિરુચ્યતે

પિતા અને માતાના સ્વરૂપે શિવલિંગનું પૂજન કરવું જોઈએ; ભર્ગ પુરુષ સ્વરૂપ છે અને ભર્ગા પ્રકૃતિ કહેવાય છે.

અવ્યક્તાંતરધિષ્ઠાનં ગર્ભઃ પુરુષ ઉચ્યતે સુવ્યક્તાંતરધિષ્ઠાનંગર્ભઃ પ્રકૃતિરુચ્યતે

અપ્રગટ આંતરિક નિવાસ ધરાવતો ગર્ભ પુરુષ કહેવાય છે; સ્પષ્ટ આંતરિક નિવાસ ધરાવતો ગર્ભ પ્રકૃતિ કહેવાય છે.

પુરુષત્વાદિગર્ભોહિગર્ભવાઞ્જનકોયતઃ પુરુષાત્પ્રકૃતોયુક્તંપ્રથમંજન્મકથ્યતે

ગર્ભ પુરુષ છે, કારણ કે તે જનક છે; પુરુષ અને પ્રકૃતિના મિલનથી પ્રથમ જન્મ થાય છે.

પ્રકૃતેર્વ્યક્તતાંયાતંદ્વિતીયં જન્મ કથ્યતે જન્મજંતુર્મૃત્યુજન્મ પુરુષાત્પ્રતિપદ્યતે

જ્યારે પ્રકૃતિ પ્રગટ થાય છે ત્યારે બીજું જન્મ કહેવાય છે; જન્મથી જન્મેલો જીવ, પુરુષમાંથી, મૃત્યુ પામે છે.

અન્યતોભાવ્યતે ઽવશ્યંમાયયાજન્મકથ્યતે જીર્યતેજન્મકાલાદ્યત્તસ્માજ્જીવ ઇતિ સ્મૃતઃ

બીજા રીતે, માયાથી અવશ્ય જન્મ થાય છે; જે જન્મે છે તે સમય સાથે નાશ પામે છે, તેથી તેને જીવ કહેવાય છે.

જન્મતેતન્યતે પાશૈર્જીવશબ્દાર્થ એવ હિ જન્મપાશનિવૃત્ત્યર્થંજન્મલિંગંપ્રપૂજયેત્

જન્મે જીવને બંધન બાંધે છે, એટલે તેને 'જીવ' કહેવાય છે. જન્મના બંધનથી મુક્ત થવા માટે જન્મનું ચિહ્ન પૂજવું જોઈએ.

ભં વૃદ્ધિં ગચ્છતીત્યર્થાદ્ભગઃપ્રકૃતિરુચ્યતે પ્રાકૃતૈઃ શબ્દમાત્રાદ્યૈઃ પ્રાકૃતેંદ્રિયભોજનાત્

'ભ'નો અર્થ વૃદ્ધિ એટલે વધવું થાય છે, તેથી 'ભાગ'ને મૂળ કહેવાય છે. સામાન્ય શબ્દો અને કુદરતી રીતે ઇન્દ્રિયોના આનંદથી તેને પ્રકૃતિ તરીકે ઓળખાય છે.

ભગસ્યેદં ભોગમિતિ શબ્દાર્થો મુખ્યતઃ શ્રુતઃ મુખ્યો ભગસ્તુ પ્રકૃતિર્ભગવાઞ્છિવ ઉચ્યતે

'ભાગ'નો મુખ્ય અર્થ આનંદ છે, એ રીતે તેનું મુખ્ય અર્થ સમજાવાયું છે. મુખ્ય 'ભાગ' એટલે પ્રકૃતિ અને ભગવાન શિવને 'ભાગવંત' કહેવાય છે.

ભગવાન્ભોગદાતાહિના ઽન્યોભોગપ્રદાયકઃ ભગસ્વામીચભગવાન્ભર્ગ ઇત્યુચ્યતેબુધૈઃ

ભગવાન આનંદ આપનાર છે, બીજું કોઈ આનંદ આપતું નથી. 'ભાગ'નો સ્વામી પણ વિદ્વાનો દ્વારા 'ભર્ગ' કહેવાય છે.

ભગેનસહિતંલિંગં ભગંલિંગેનસંયુતમ્ ઇહામુત્રચભોગાર્થંનિત્યભોગાર્થમેવ ચ

'ભાગ' સાથે જોડાયેલું લિંગ કે લિંગ સાથે જોડાયેલો 'ભાગ', અહીં અને પરલોકમાં આનંદ માટે છે અને હંમેશ માટે આનંદ આપનાર છે.

ભગવંતંમહાદેવં શિવલિંગંપ્રપૂજયેત્ લોકપ્રસવિતાસૂર્યસ્તચ્ચિહ્નં પ્રસવાદ્ભવેત્

ભગવાન મહાદેવનું શિવલિંગ રૂપે પૂજન કરવું જોઈએ. જેમ સૂર્ય જગતનો સર્જક છે, તેમ આ ચિહ્ન સર્જનથી ઊભું થયું છે.

લિંગાર્થગમકંચિહ્નંલિંગમિત્યભિધીયતે

જે ચિહ્ન લિંગનો અર્થ સમજાવે છે તેને જ લિંગ કહેવાય છે.

લિંગમર્થંહિપુરુષં શિવંગમયતીત્યદઃ શિવશક્ત્યોશ્ચચિહ્નસ્યમેલનંલિંગમુચ્યતે

લિંગ પુરુષનો અર્થ બતાવે છે, કારણ કે તે શિવ સાથે જોડાય છે. શિવ અને શક્તિના ચિહ્નનું મિલન લિંગ કહેવાય છે.

સ્વચિહ્નપૂજનાત્પ્રીતશ્ચિહ્નકાર્યં ન વીયતે ચિહ્નકાર્યંતુજન્માદિજન્માદ્યંવિનિવર્તતે

પોતાના ચિહ્નની પૂજા કરવાથી સંતોષ મળે છે; ચિહ્નનું કાર્ય ક્યારેય નાશ પામતું નથી. જન્મથી શરૂ થયેલું ચિહ્નનું કાર્ય દૂર થાય છે.

પ્રાકૃતૈઃ પુરુષૈશ્ચાપિબાહ્યાભ્યંતરસંભવૈઃ ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ શિવલિંગંપ્રપૂજયેત્

સામાન્ય માણસો અને કુદરતી રીતે, બાહ્ય અને આંતરિક રીતે, શિવલિંગની પૂજા સોળ ઉપચારથી કરવી જોઈએ.

એવમાદિત્યવારેહિપૂજાજન્મનિવર્તિકા આદિવારેમહાલિંગંપ્રણવેનૈવપૂજયેત્

આ રીતે, રવિવારે પૂજા કરવાથી જન્મનો બંધન દૂર થાય છે; પ્રથમ દિવસે મહાલિંગની પૂજા પવિત્ર મંત્રથી કરવી જોઈએ.

આદિવારે પઞ્ચગવ્યૈરભિષેકો વિશિષ્યતે ગોમયંગોજલંક્ષીરંદધ્યાજ્યં પઞ્ચગવ્યકમ્

પ્રથમ દિવસે ગૌમય, ગૌમૂત્ર, દુધ, દહીં અને ઘી — આ પાંચ ગવ્યોથી અભિષેક ખાસ કરવો જોઈએ.

ક્ષીરાદ્યંચપૃથક્ચ્ચૈવમધુનાચેક્ષુસારકૈઃ ગવ્યક્ષીરાન્નનૈવેદ્યંપ્રણવેનૈવકારયેત્

દૂધ વગેરે અને અલગથી મધ તથા ઈખુનો રસ, ગાયના દૂધથી બનેલા ભોજન રૂપે પવિત્ર મંત્રથી અર્પણ કરવું જોઈએ.

પ્રણવંધ્વનિલિંગંતુનાદલિંગંસ્વયંભુવઃ બિંદુલિંગં તુ યંત્રંસ્યાન્મકારંતુપ્રતિષ્ઠિતમ્

ધ્વનિનું લિંગ એટલે પવિત્ર મંત્ર, નાદનું લિંગ સ્વયંભૂ છે, બિંદુનું લિંગ યંત્ર છે અને 'મ' અક્ષર તેમાં સ્થાપિત છે.