શિવપુરાણમ્

કર્પૂરખુરચૂર્ણેન પઞ્ચસૌગંધિકૈર્યુતમ્ તાંબૂલયુક્તં તુ યદા મહાનૈવેદ્યલક્ષણમ્

કપૂર, એલચીનું ચૂર્ણ અને પાંચ સુગંધિત વસ્તુઓ, તેમજ પાન સાથે — આ મહાન નૈવેદ્યનું લક્ષણ છે.

મહાનૈવેદ્યમેતદ્વૈ દેવતાર્પણપૂર્વકમ્ વર્ણાનુક્રમપૂર્વેણ તદ્ભક્તેભ્યઃ પ્રદાપયેત્

આ મહાન નૈવેદ્ય, દેવતાને અર્પણ કર્યા પછી, જાતિ પ્રમાણે ભક્તોને આપવું જોઈએ.

એવં ચૌદનનૈવેદ્યાદ્ભૂમૌ રાષ્ટ્રપતિર્ભવેત્ મહાનૈવેદ્યદાનેન નરઃ સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્

આ રીતે પાકનું નૈવેદ્ય આપવાથી જમીનનો રાજા બનાય છે; મહાન નૈવેદ્ય આપવાથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે.

મહાનૈવેદ્યદાનેન સહસ્રેણ દ્વિજર્ષભાઃ સત્યલોકે ચ તલ્લોકે પૂર્ણમાયુરવાપ્નુયાત્

હજાર મહાન નૈવેદ્ય આપવાથી શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને સત્યલોક અને ત્યાં પૂર્ણ આયુષ્ય મળે છે.

સહસ્રાણાં ચ ત્રિંશત્યા મહાનૈવેદ્યદાનતઃ તદૂર્ધ્વલોકમાપ્યૈવ ન પુનર્જન્મભાગ્ભવેત્

ત્રીસ હજાર મહાન નૈવેદ્ય આપવાથી ઉપરના લોકમાં સ્થાન મળે છે અને ફરી જન્મ લેવો પડતો નથી.

સહસ્રાણાં ચ ષટ્ત્રિંશજ્જન્મ નૈવેદ્યમીરિતમ્ તાવન્નૈવેદ્યદાનં તુ મહાપૂર્ણં તદુચ્યતે

છત્રીસ હજાર મહાન નૈવેદ્ય જન્મ માટે કહેવાય છે; ત્યાં સુધીનું નૈવેદ્ય આપવું એ મહાન પૂર્ણતા કહેવાય છે.

મહાપૂર્ણસ્ય નૈવેદ્યં જન્મનૈવેદ્યમિષ્યતે જન્મનૈવેદ્યદાનેન પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે

મહાન પૂર્ણતાનું નૈવેદ્ય એ જન્મનું નૈવેદ્ય માનવામાં આવે છે; જન્મનું નૈવેદ્ય આપવાથી ફરી જન્મ થતો નથી.

ઊર્જે માસિ દિને પુણ્યે જન્મ નૈવેદ્યમાચરેત્ સંક્રાંતિપાતજન્મર્ક્ષપૌર્ણમાસ્યાદિસંયુતે

ઊર્જા માસના પવિત્ર દિવસે, ખાસ કરીને જ્યારે સંક્રાંતિ, જન્મનક્ષત્ર, પૂર્ણિમા કે આવા શુભ પ્રસંગો આવે ત્યારે, જન્મનૈવેદ્ય કરવું જોઈએ.

અબ્દજન્મદિને કુર્યાજ્જન્મનૈવેદ્યમુત્તમમ્ માસાંતરેષુ જન્મર્ક્ષપૂર્ણયોગદિનેપિ ચ

દરેક વર્ષે પોતાના જન્મદિને શ્રેષ્ઠ જન્મનૈવેદ્ય અર્પણ કરવું જોઈએ; અને બીજા મહિનાઓમાં, જ્યારે જન્મનક્ષત્ર અને પૂર્ણિમા એકસાથે આવે ત્યારે પણ કરવું.

મેલનેચશનેર્વાપિતાવત્સાહસ્રમાચરેત્ જન્મનૈવેદ્યદાનેનજન્માર્પણફલંલભેત્

મેળાવડા, ભોજન સમયે કે વાવણી વખતે, હજારો વાર જન્મનૈવેદ્ય કરવું જોઈએ; આવું દાન કરવાથી પોતાના જન્મનું ફળ મળે છે.

જન્માર્પણાચ્છિવઃ પ્રીતિઃસ્વસાયુજ્યંદદાતિહિ ઇદંતજ્જન્મનૈવેદ્યંશિવસ્યૈવપ્રદાપયેત્

જન્મ અર્પણ કરવાથી શિવ પ્રસન્ન થાય છે અને પોતાનામાં એકતા આપે છે; આ જન્મનૈવેદ્ય માત્ર શિવને જ અર્પણ કરવું જોઈએ.

યોનિલિંગસ્વરૂપેણશિવોજન્માનિરૂપકઃ તસ્માજ્જન્મનિવૃત્ત્યર્થંજન્મ પૂજા શિવસ્ય હિ

યોનિ અને લિંગ રૂપે શિવ જન્મનિર્ધારક છે; તેથી જન્મમાંથી મુક્તિ માટે શિવના જન્મનું પૂજન કરવું જોઈએ.

બિંદુનાદાત્મકંસર્વંજગત્સ્થાવરજંગમમ્ બિંદુઃશક્તિઃશિવોનાદઃશિવશક્ત્યાત્મકંજગત્

આ આખું જગત, ચળવળતું અને અચળ, બિંદુ અને નાદથી બનેલું છે; બિંદુ એ શક્તિ છે, શિવ નાદ છે, અને જગત શિવ-શક્તિ સ્વરૂપ છે.

નાદાધારમિદંબિંદુર્બિંદ્વાધારમિદં જગત્ જગદાધારભૂતૌહિબિંદુનાદૌ વ્યવસ્થિતૌ

આ બિંદુ નાદનો આધાર છે અને નાદ બિંદુનો આધાર છે; આખું જગત બિંદુ અને નાદ પર જ સ્થિર છે.

વિન્દુનાદયુતંસર્વંસકલીકરણંભવેત્ સકલીકરણાજ્જન્મજગત્પ્રાપ્નોત્યસંશયઃ

બિંદુ અને નાદથી યુક્ત બધું જ પ્રગટ થાય છે; આ પ્રગટિથી જગતનું જન્મ થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

બિંદુનાદાત્મકંલિંગંજગત્કારણમુચ્યતે બિંદુર્દેર્વીશિવોનાદઃશિવલિંગંતુકથ્યતે

બિંદુ અને નાદથી બનેલું લિંગ જગતનું કારણ કહેવાય છે; બિંદુ એ દેવી છે, શિવ એ નાદ છે, અને શિવલિંગ એમ કહેવાય છે.

તસ્માજ્જન્મનિવૃત્ત્યર્થંશિવલિંગંપ્રપૂજયેત્ માતાદેવીબિંદુરૂપાનાદરૂપઃ શિવઃ પિતા

જન્મમાંથી મુક્તિ માટે શિવલિંગનું પૂજન કરવું જોઈએ; માતા દેવી બિંદુરૂપ છે અને પિતા શિવ નાદરૂપ છે.

પૂજિતાભ્યાંપિતૃભ્યાંતુપરમાનંદ એવ હિ પરમાનંદલાભાર્થંશિવલિંગંપ્રપૂજયેત્

જ્યારે માતા-પિતાનું પૂજન થાય છે ત્યારે પરમ આનંદ મળે છે; આ પરમ આનંદ મેળવવા માટે શિવલિંગનું પૂજન કરવું જોઈએ.

સાદેવીજગતાંમાતાસશિવોજગતઃ પિતા પિત્રોઃ શુશ્રૂષકેનિત્યંકૃપાધિક્યં હિ વર્ધતે

દેવી સર્વજગતની માતા છે અને શિવ જગતના પિતા છે; માતા-પિતાની હંમેશા સેવા કરવાથી કૃપા વધે છે.

કૃપયાંતર્ગતૈશ્વર્યંપૂજકસ્યદદાતિહિ તસ્માદંતર્ગતાનંદલાભાર્થંમુનિપુંગવાઃ

કૃપાથી પૂજનકર્તાને આંતરિક રાજસત્તા મળે છે; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, આંતરિક આનંદ મેળવવા માટે પૂજન કરવું જોઈએ.

પિતૃમાતૃસ્વરૂપેણશિવલિંગંપ્રપૂજયેત્ ભર્ગઃ પુરુષરૂપો હિ ભર્ગાપ્રકૃતિરુચ્યતે

પિતા અને માતાના સ્વરૂપે શિવલિંગનું પૂજન કરવું જોઈએ; ભર્ગ પુરુષ સ્વરૂપ છે અને ભર્ગા પ્રકૃતિ કહેવાય છે.

અવ્યક્તાંતરધિષ્ઠાનં ગર્ભઃ પુરુષ ઉચ્યતે સુવ્યક્તાંતરધિષ્ઠાનંગર્ભઃ પ્રકૃતિરુચ્યતે

અપ્રગટ આંતરિક નિવાસ ધરાવતો ગર્ભ પુરુષ કહેવાય છે; સ્પષ્ટ આંતરિક નિવાસ ધરાવતો ગર્ભ પ્રકૃતિ કહેવાય છે.

પુરુષત્વાદિગર્ભોહિગર્ભવાઞ્જનકોયતઃ પુરુષાત્પ્રકૃતોયુક્તંપ્રથમંજન્મકથ્યતે

ગર્ભ પુરુષ છે, કારણ કે તે જનક છે; પુરુષ અને પ્રકૃતિના મિલનથી પ્રથમ જન્મ થાય છે.

પ્રકૃતેર્વ્યક્તતાંયાતંદ્વિતીયં જન્મ કથ્યતે જન્મજંતુર્મૃત્યુજન્મ પુરુષાત્પ્રતિપદ્યતે

જ્યારે પ્રકૃતિ પ્રગટ થાય છે ત્યારે બીજું જન્મ કહેવાય છે; જન્મથી જન્મેલો જીવ, પુરુષમાંથી, મૃત્યુ પામે છે.

અન્યતોભાવ્યતે ઽવશ્યંમાયયાજન્મકથ્યતે જીર્યતેજન્મકાલાદ્યત્તસ્માજ્જીવ ઇતિ સ્મૃતઃ

બીજા રીતે, માયાથી અવશ્ય જન્મ થાય છે; જે જન્મે છે તે સમય સાથે નાશ પામે છે, તેથી તેને જીવ કહેવાય છે.

જન્મતેતન્યતે પાશૈર્જીવશબ્દાર્થ એવ હિ જન્મપાશનિવૃત્ત્યર્થંજન્મલિંગંપ્રપૂજયેત્

જન્મે જીવને બંધન બાંધે છે, એટલે તેને 'જીવ' કહેવાય છે. જન્મના બંધનથી મુક્ત થવા માટે જન્મનું ચિહ્ન પૂજવું જોઈએ.

ભં વૃદ્ધિં ગચ્છતીત્યર્થાદ્ભગઃપ્રકૃતિરુચ્યતે પ્રાકૃતૈઃ શબ્દમાત્રાદ્યૈઃ પ્રાકૃતેંદ્રિયભોજનાત્

'ભ'નો અર્થ વૃદ્ધિ એટલે વધવું થાય છે, તેથી 'ભાગ'ને મૂળ કહેવાય છે. સામાન્ય શબ્દો અને કુદરતી રીતે ઇન્દ્રિયોના આનંદથી તેને પ્રકૃતિ તરીકે ઓળખાય છે.

ભગસ્યેદં ભોગમિતિ શબ્દાર્થો મુખ્યતઃ શ્રુતઃ મુખ્યો ભગસ્તુ પ્રકૃતિર્ભગવાઞ્છિવ ઉચ્યતે

'ભાગ'નો મુખ્ય અર્થ આનંદ છે, એ રીતે તેનું મુખ્ય અર્થ સમજાવાયું છે. મુખ્ય 'ભાગ' એટલે પ્રકૃતિ અને ભગવાન શિવને 'ભાગવંત' કહેવાય છે.

ભગવાન્ભોગદાતાહિના ઽન્યોભોગપ્રદાયકઃ ભગસ્વામીચભગવાન્ભર્ગ ઇત્યુચ્યતેબુધૈઃ

ભગવાન આનંદ આપનાર છે, બીજું કોઈ આનંદ આપતું નથી. 'ભાગ'નો સ્વામી પણ વિદ્વાનો દ્વારા 'ભર્ગ' કહેવાય છે.