શિવપુરાણમ્

તથા બૃદ્ધિક્ષયાભાવાત્પૂર્ણબ્રહ્માત્મકં વિદુઃ ઉદયાદુદયં વારો બ્રહ્મપ્રભૃતિ કર્મણામ્

જેમ વૃદ્ધિ કે ક્ષય નથી, એમ એ પૂર્ણ અને બ્રહ્મસ્વરૂપ ગણાય છે. સૂર્યોદયથી સૂર્યોદય સુધીનો વાર બ્રહ્માદિ કર્મો માટે આધારરૂપ છે.

તિથ્યાદૌ દેવપૂજા હિ પૂર્ણભોગપ્રદા નૃણામ્ પૂર્વભાગઃ પિત્ઃણાં તુ નિશિ યુક્તઃ પ્રશસ્યતે

તિથી વગેરે દિવસે દેવોની પૂજા મનુષ્યોને સંપૂર્ણ ભોગ આપે છે. પહેલો ભાગ પિતૃઓ માટે, ખાસ કરીને રાત્રે, ઉત્તમ માનવામાં આવે છે.

પરભાગસ્તુ દેવાનાં દિવા યુક્તઃ પ્રશાસ્યતે ઉદયવ્યાપિની ગ્રાહ્યા મધ્યાહ્ને યદિ સા તિથિઃ

પછીનો ભાગ દેવતાઓ માટે, ખાસ કરીને દિવસે, શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. જો તિથી સૂર્યોદય સુધી રહે તો મધ્યાહ્ને લેવી.

દેવકાર્યે તથા ગ્રાહ્યાસ્થિતિ ઋક્ષાદિકાઃ શુભાઃ સમ્યગ્વિચાર્ય વારાદીન્કુર્યાત્પૂજાજપાદિકમ્

દેવતાઓના કાર્યોમાં શુભ તારો વગેરે યોગ્ય રીતે વિચારી, પછી યોગ્ય દિવસે પૂજા, જપ અને અન્ય વિધિઓ કરવી જોઈએ.

પૂજાર્યતે હ્યનેનેતિ વેદેષ્વર્થસ્ય યોજના પૂર્ણભોગફલસિદ્ધિશ્ચ જાયતે તેન કર્મણા

વેદોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ રીતે પૂજા કરવી; અર્થને યોગ્ય રીતે લાગુ પાડવાથી ભોગ અને ફળની પૂર્ણતા એ કાર્યથી મળે છે.

મનોભાવાંસ્તથા જ્ઞાનમિષ્ટભોગાર્થયોજનાત્ પૂજાશબ્દર્થ એવં હિ વિશ્રુતો લોકવેદયોઃ

'પૂજા' શબ્દનો અર્થ લોકજીવન અને વેદોમાં મનની ભાવના અને જ્ઞાનને ઇચ્છિત ભોગ માટે લાગુ પાડવામાં આવે છે.

નિત્યનૈમિત્તિકં કાલાત્સદ્યઃ કામ્યે સ્વનુષ્ઠિતે નિત્યં માસં ચ પક્ષં ચ વર્ષં ચૈવ યથાક્રમમ્

નિત્ય અને નિમિત્તિક કર્મો યોગ્ય સમયે કરવા, કામના માટેના કર્મ તરત જ કરવા, અને નિત્ય કર્મો રોજ, માસે, પખવાડિયે કે વર્ષે કરવાના હોય છે.

તત્તત્કર્મફલપ્રાપ્તિસ્તાદૃક્પાપક્ષયઃ ક્રમાત્ મહાગણપતેઃ પૂજા ચતુર્થ્યાં કૃષ્ણપક્ષકે

દરેક કર્મનું ફળ અનુક્રમણિકાથી મળે છે અને પાપો ધીમે ધીમે નાશ પામે છે; મહાગણપતિની પૂજા કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્થીએ કરવી.

પક્ષપાપક્ષયકરી પક્ષભોગફલપ્રદા ચૈત્રે ચતુર્થ્યાં પૂજા ચ કૃતા માસફલપ્રદા

આ પૂજા પખવાડિયાના પાપો દૂર કરે છે અને પખવાડિયાના ભોગનું ફળ આપે છે; ચૈત્ર મહિનાની ચતુર્થીએ કરવાથી માસનું ફળ મળે છે.

વર્ષભોગપ્રદા જ્ઞેયા કૃતા વૈ સિંહભાદ્રકે શ્રવણ્યાદિત્યવારે ચ સપ્તમ્યાં હસ્તભે દિને

સિંહ કે ભાદરવામાં પૂજા કરવાથી વર્ષભરનું ફળ મળે છે; શ્રાવણથી શરૂ કરીને રવિવારે હસ્ત નક્ષત્રની સાતમી તિથિએ પૂજા કરવી.

માઘશુક્લે ચ સપ્તમ્યામાદિત્યયજનં ચરેત્ જ્યેષ્ઠભાદ્રકસૌમ્યે ચ દ્વાદશ્યાં શ્રવર્ણક્ષકે

માઘના શુક્લપક્ષની સાતમી તિથિએ સૂર્યની પૂજા કરવી; જયેષ્ઠ કે ભાદરવામાં સોમવારે, શ્રવણ નક્ષત્રની દ્વાદશી તિથિએ પણ પૂજા કરવી.

દ્વાદશ્યાં વિષ્ણુયજનમિષ્ટંસંપત્કરં વિદુઃ શ્રાવણે વિષ્ણુયજનમિષ્ટારોગ્યપ્રદં ભવેત્

દ્વાદશી તિથિએ વિષ્ણુની પૂજા શુભ અને સંપત્તિ આપનારી ગણાય છે; શ્રાવણમાં વિષ્ણુની પૂજા વિશેષ આરોગ્ય આપતી કહેવાય છે.

ગવાદીન્દ્વાદશાનર્થાન્સાંગાન્દત્વા તુ યત્ફલમ્ તત્ફલં સમવાપ્નોતિ દ્વાદશ્યાં વિષ્ણુતર્પણાત્

ગાય વગેરે બાર વસ્તુઓ સંપૂર્ણ રીતે દાન આપવાથી, દ્વાદશી તિથિએ વિષ્ણુને તૃપ્ત કરવા જેટલું જ ફળ મળે છે.

દ્વાદશ્યાં દ્વાદશાન્વિપ્રાન્વિષ્ણોર્દ્વાદશનામતઃ ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ યજેત્તત્પ્રીતિમાપ્નુયાત્

દ્વાદશી તિથિએ વિષ્ણુના બાર નામોના પ્રતિનિધિ તરીકે બાર બ્રાહ્મણોને સોળ ઉપચારથી પૂજા કરવી, એથી ભગવાનની કૃપા મળે છે.

એવં ચ સર્વદેવાનાં તત્તદ્દ્વાદશનામકૈઃ દ્વાદશબ્રહ્મયજનં તત્તત્પ્રીતિકરં ભવેત્

આ રીતે દરેક દેવતાના બાર નામો અનુસાર અને બ્રહ્માની બારગણી પૂજા, દરેક દેવતાને પ્રસન્ન કરે છે.

કર્કટે સોમવારે ચ નવમ્યાં મૃગશીર્ષકે અંબાં યજેદ્ભૂતિકામઃ સર્વભોગફલપ્રદામ્

કર્કટ મહિનામાં સોમવારે, નવમી તિથિએ મૃગશિર્ષા નક્ષત્ર હોય ત્યારે, જેને સમૃદ્ધિ જોઈએ એએ સર્વ ભોગ આપનારી માતાની પૂજા કરવી.

આશ્વયુક્છુક્લનવમી સર્વાભીષ્ટફલપ્રદા આદિવારે ચતુર્દશ્યાં કૃષ્ણપક્ષે વિશેષતઃ

આશ્વયુજના શુક્લપક્ષની નવમી સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે; ખાસ કરીને કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશી રવિવારે આવે ત્યારે.

આર્દ્રાયાં ચ મહાર્દ્રાયાં શિવપૂજા વિશિષ્યતે માઘકૃષ્ણચતુર્દશ્યાં સર્વાભીષ્ટફલપ્રદા

આર્દ્રા કે મહાર્દ્રા દિવસે શિવપૂજા વિશેષ માન્ય છે; માઘના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે.

આયુષ્કરી મૃત્યુહરા સર્વસિદ્ધિકરી નૃણામ્ જ્યેષ્ઠમાસે મહાર્દ્રાયાં ચતુર્દશીદિનેપિ ચ

આ પૂજા આયુષ્ય આપે છે, મૃત્યુ દૂર કરે છે અને સર્વ સિદ્ધિ આપે છે; જયેષ્ઠ મહિનામાં મહાર્દ્રા અને ચતુર્દશી દિવસે પણ.

માર્ગશીર્ષાર્દ્રકાયાં વા ષોડશૈરુપચારકૈઃ તત્તન્મૂર્તિશિવં પૂજ્ય તસ્ય વૈ પાદદર્શનમ્

માર્ગશીર્ષ મહિનાની આર્દ્રા તિથિએ સોળ ઉપચારથી શિવની વિશિષ્ટ મૂર્તિની પૂજા કરવી; એથી ભગવાનના ચરણ દર્શન મળે છે.

શિવસ્ય યજનં જ્ઞેયં ભોગમોક્ષપ્રદં નૃણામ્ વારાદિદેવયજનં કાર્તિકે હિ વિશિષ્યતે

શિવની પૂજા લોકોએ ભોગ અને મોક્ષ આપનારી માનવી જોઈએ; કાર્તિકમાં દિવસ પ્રમાણે દેવતાઓની પૂજા વિશેષ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

કાર્તિકે માસિ સંપ્રાપ્તે સર્વાન્દેવાન્યજેદ્બુધઃ દાનેન તપસા હોમૈર્જપેન નિયમેન ચ

કાર્તિક માસ આવે ત્યારે, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ બધા દેવતાઓની પૂજા દાન, તપ, હવન, જપ અને નિયમથી કરવી જોઈએ.

ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ પ્રતિમા વિપ્રમંત્રકૈઃ બ્રાહ્મણાનાં ભોજનેન નિષ્કામાર્તિકરો ભવેત્

સોળ પ્રકારની સેવા, પ્રતિમા અને મંત્રોથી, તેમજ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાથી, નિષ્કામ અને દુઃખ દૂર કરનાર બનાય છે.

કાર્તિકે દેવયજનં સર્વભોગપ્રદં ભવેત્ વ્યાધીનાં હરણં ચૈવ ભવેદ્ભૂતગ્રહક્ષયઃ

કાર્તિકમાં દેવતાઓની પૂજા કરવાથી સર્વે સુખો મળે છે, રોગો દૂર થાય છે અને ભૂતાદિ દુઃખોનો નાશ થાય છે.

કાર્તિકાદિત્યવારેષુ નૃણામાદિત્યપૂજનાત્ તૈલકાર્પાસદાનાત્તુ ભવેત્કુષ્ઠાદિસંક્ષયઃ

કાર્તિકના રવિવારે, સૂર્યની પૂજા અને તેલ-કપાસ દાન કરવાથી કોઢ અને આવા રોગોનો નાશ થાય છે.

હરીતકીમરીચીનાં વસ્ત્રક્ષીરાદિદાનતઃ બ્રહ્મપ્રતિષ્ઠયા ચૈવ ક્ષયરોગક્ષયો ભવેત્

હરીતકી, મરી, કપડા, દૂધ વગેરેનું દાન અને બ્રહ્માની પ્રતિમા સ્થાપનાથી ક્ષયરોગ અને દુર્બળતા દૂર થાય છે.

દીપસર્ષપદાનાચ્ચ અપસ્મારક્ષયો ભવેત્ કૃત્તિકાસોમવારેષુ શિવસ્ય યજનં નૃણામ્

દીવો અને રાયડાનું દાન કરવાથી અપસ્માર દૂર થાય છે; કૃત્તિકા સોમવારે શિવજીની પૂજા કરવી જોઈએ.

મહાદારિદ્ર્યશમનં સર્વસંપત્કરં ભવેત્ ગૃહક્ષેત્રાદિદાનાચ્ચ ગૃહોપકરણાદિના

આથી મોટું ગરીબી દૂર થાય છે અને સર્વે સમૃદ્ધિ મળે છે; ઘર, ખેતર અને ઘરનાં સાધનોનું દાન કરવાથી.

કૃત્તિકાભૌમવારેષુ સ્કંદસ્ય યજનાન્નૃણામ્ દીપઘંટાદિદાનાદ્વૈ વાક્સિદ્ધિરચિરાદ્ભવેત્

કૃત્તિકા મંગળવારે, સ્કંદની પૂજા અને દીવો, ઘંટડી વગેરેનું દાન કરવાથી વાણીમાં સિદ્ધિ ઝડપથી મળે છે.