શિવપુરાણમ્

પુરુષાણાં ચ નારીણામધિકારોત્ર નિશ્ચિતમ્ નદ્યાં તડાગે કૂપે વા જલાંતર્મૃદમાહરેત્

પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બંનેને અહીં અધિકાર છે; નદી, તળાવ કે કૂવામાંથી માટી લાવવી જોઈએ.

સંશોધ્ય ગંધચૂર્ણેન પેષયિત્વા સુમંડપે હસ્તેન પ્રતિમાં કુર્યાત્ક્ષીરેણ ચ સુસંસ્કૃતામ્

માટે સુગંધિત ચૂર્ણથી શુદ્ધ કરી, સ્વચ્છ મંડપમાં સારી રીતે પીસી, હાથથી પ્રતિમા બનાવવી અને દૂધથી સારી રીતે તૈયાર કરવી જોઈએ.

અંગપ્રત્યંગકોપેતામાયુધૈશ્ચ સમન્વિતામ્ પદ્માસનસ્થિતાં કૃત્વા પૂજયેદાદરેણ હિ

પ્રતિમાને સર્વે અંગ અને ઉપાંગ હોવા જોઈએ, શસ્ત્રોથી સજ્જ હોવી જોઈએ અને કમળાસન પર બેસાડવી જોઈએ; પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવી.

વિઘ્નેશાદિત્યવિષ્ણૂનામંબાયાશ્ચ શિવસ્ય ચ શિવસ્યશિવલિંગં ચ સર્વદા પૂજયેદ્દ્વિજ

ગણેશ, સૂર્ય, વિષ્ણુ, અંબા અને શિવ તથા શિવલિંગની હંમેશા પૂજા કરવી જોઈએ, હે દ્વિજ.

ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ કુર્યાત્તત્ફલસિદ્ધયે પુષ્પેણ પ્રોક્ષણં કુર્યાદભિષેકં સમંત્રકમ્

ઇચ્છિત ફળ માટે, શોડશોપચારથી પૂજા કરવી, ફૂલો વડે છાંટવું અને મંત્ર સાથે અભિષેક કરવો.

શાલ્યન્નેનૈવ નૈવેદ્યં સર્વં કુડવમાનતઃ ગૃહે તુ કુડવં જ્ઞેયં માનુષે પ્રસ્થમિષ્યતે

સાંભળો, ભાતથી બનેલા ભોજનનો પૂજનમાં ઉપયોગ કરવો જોઈએ અને તેનું માપ કૂડવ જેટલું રાખવું જોઈએ. ઘરગથ્થું પૂજન હોય ત્યારે કૂડવ માપ માનવું, અને સામાન્ય માણસ માટે પ્રસ્થ માપ યોગ્ય ગણાય છે.

દૈવે પ્રસ્થત્રયં યોગ્યં સ્વયંભોઃ પ્રસ્થપઞ્ચકમ્ એવં પૂર્ણફલં વિદ્યાદધિકં વૈ દ્વયં ત્રયમ્

દેવતાઓ માટે ત્રણ પ્રસ્થ જેટલું માપ યોગ્ય છે, અને સ્વયંભૂ માટે પાંચ પ્રસ્થ માનવું. આવું કરવાથી પૂર્ણ ફળ મળે છે, અને જો બે કે ત્રણ વધુ પ્રસ્થ અપાય તો વધારે ફળ મળે છે.

સહસ્રપૂજયા સત્યં સત્યલોકં લભેદ્દ્વિજઃ દ્વાદશાંગુલમાયામં દ્વિગુણં ચ તતો ઽધિકમ્

હજારો પૂજાઓ કરવાથી, ખરેખર, દ્વિજ માણસ સત્યલોકને પ્રાપ્ત કરે છે. માપ બાર આંગળ જેટલું રાખવું, અથવા એના કરતાં પણ બમણું કે વધારે રાખી શકાય.

પ્રમાણમંગુલસ્યૈકં તદૂર્ધ્વં પઞ્ચકત્રયમ્ અયોદારુકૃતં પાત્રં શિવમિત્યુચ્યતે બુધૈઃ

એક આંગળથી ઉપરનું માપ પંદર (પાંચના ત્રણ ગણા) ગણાય છે. લોખંડ કે લાકડાથી બનેલું પાત્ર જ્ઞાની લોકો 'શિવ' કહે છે.

તદષ્ટભાગઃ પ્રસ્થઃ સ્યાત્તચ્ચતુઃકુડવં મતમ્ દશપ્રસ્થં શતપ્રસ્થં સહસ્રપ્રસ્થમેવ ચ

પ્રસ્થનો આઠમો ભાગ એક પ્રસ્થ માનવો, અને એ ચાર કૂડવ જેટલું ગણાય છે. દસ પ્રસ્થ, સો પ્રસ્થ અને હજાર પ્રસ્થ પણ ગણાય છે.

જલતૈલાદિગંધાનાં યથાયોગ્યં ચ માનતઃ માનુષાર્ષસ્વયંભૂનાં મહાપૂજેતિ કથ્યતે

પાણી, તેલ અને અન્ય સુગંધિત વસ્તુઓનું માપ યોગ્ય રીતે રાખવું જોઈએ. માનવ, ઋષિ અને સ્વયંભૂ માટે આ મહાપૂજા તરીકે કહેવાય છે.

અભિષેકાદાત્મશુદ્ધિર્ગંધાત્પુણ્યમવાપ્યતે આયુસ્તૃપ્તિશ્ચ નૈવેદ્યાદ્ધૂપાદર્થમવાપ્યતે

અભિષેકથી આત્માની શુદ્ધિ થાય છે, સુગંધથી પુણ્ય મળે છે, નૈવેદ્યથી આયુષ્ય અને તૃપ્તિ મળે છે, અને ધૂપથી ઈચ્છિત ફળ મળે છે.

દીપાજ્જ્ઞાનમવાપ્નોતિ તાંબૂલાદ્ભોગમાપ્નુયાત્ તસ્માત્સ્નાનાદિકં ષટ્કં પ્રયત્નેન પ્રસાધયેત્

દીપથી જ્ઞાન મળે છે, તાંબૂલથી ભોગ મળે છે. તેથી, સ્નાનથી શરૂ થતી છ પ્રકારની વિધિ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવી જોઈએ.

નમસ્કારો જપશ્ચૈવ સર્વાભીષ્ટપ્રદાવુભૌ પૂજાન્તે ચ સદાકાર્યૌ ભોગમોક્ષાર્થિભિર્નરૈઃ

નમસ્કાર અને જપ બંને સર્વ ઈચ્છિત ફળ આપે છે. પૂજા પૂરી થયા પછી ભોગ કે મોક્ષ ઈચ્છનાર વ્યક્તિએ આ બંને હંમેશાં કરવું જોઈએ.

સંપૂજ્ય મનસા પૂર્વં કુર્યાત્તત્તત્સદા નરઃ દેવાનાં પૂજયા ચૈવ તત્તલ્લોકમવાપ્નુયાત્

પહેલા મનથી પૂજા કરીને, દરેક કાર્ય નિયમિત રીતે કરવું જોઈએ. દેવતાઓની પૂજા કરવાથી તે દેવના લોકને પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.

તદવાંતરલોકે ચ યથેષ્ટં ભોગ્યમાપ્યતે તદ્વિશેષાન્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુત શ્રદ્ધયા દ્વિજાઃ

એ મધ્યલોકમાં મનગમતું ભોગ ભોગવી શકાય છે. હવે હું એના વિશેષ પ્રકાર સમજાવું છું, તમે શ્રદ્ધાથી સાંભળો, દ્વિજજનોએ.

વિઘ્નેશપૂજયા સમ્યગ્ભૂર્લોકે ઽભીષ્ટમાપ્નુયાત્ શુક્રવારે ચતુર્થ્યાં ચ સિતે શ્રાવણભાદ્રકે

વિઘ્નેશની યોગ્ય રીતે પૂજા કરવાથી ભૂલોકમાં મનગમતું ફળ મળે છે, ખાસ કરીને શુક્રવારે કે શ્રાવણ-ભાદરવાના શુક્લપક્ષની ચતુર્થીએ.

ભિષગૃક્ષે ધનુર્માસે વિઘ્નેશં વિધિવદ્યજેત્ શતં પૂજાસહસ્રં વા તત્સંખ્યાકદિનૈર્વ્રજેત્

જ્યારે ભિષગૃક્ષ હોય અને ધનુ માસમાં હોય ત્યારે વિધિ પ્રમાણે વિઘ્નેશની પૂજા કરવી. શત કે સહસ્ર પૂજાઓ જેટલા દિવસમાં પૂર્ણ કરવી.

દેવાગ્નિશ્રદ્ધયા નિત્યં પુત્રદં ચેષ્ટદં નૃણામ્ સર્વપાપપ્રશમનં તત્તદ્દુરિતનાશનમ્

શ્રદ્ધાથી દેવ અને અગ્નિની પૂજા હંમેશાં પુત્ર અને મનગમતી વસ્તુ આપે છે, બધાં પાપ દૂર કરે છે અને દરેક દુઃખ નાશ પામે છે.

વારપૂજાંશિવાદીનામાત્મશુદ્ધિપ્રદાં વિદુઃ તીથિનક્ષત્રયોગાનામાધારં સાર્વકામિકમ્

શિવ અને અન્ય દેવોની વારવાર પૂજા આત્મશુદ્ધિ આપે છે. તિથી, નક્ષત્ર અને યોગ માટે એ સર્વ ઇચ્છિત ફળનું આધારરૂપ છે.

તથા બૃદ્ધિક્ષયાભાવાત્પૂર્ણબ્રહ્માત્મકં વિદુઃ ઉદયાદુદયં વારો બ્રહ્મપ્રભૃતિ કર્મણામ્

જેમ વૃદ્ધિ કે ક્ષય નથી, એમ એ પૂર્ણ અને બ્રહ્મસ્વરૂપ ગણાય છે. સૂર્યોદયથી સૂર્યોદય સુધીનો વાર બ્રહ્માદિ કર્મો માટે આધારરૂપ છે.

તિથ્યાદૌ દેવપૂજા હિ પૂર્ણભોગપ્રદા નૃણામ્ પૂર્વભાગઃ પિત્ઃણાં તુ નિશિ યુક્તઃ પ્રશસ્યતે

તિથી વગેરે દિવસે દેવોની પૂજા મનુષ્યોને સંપૂર્ણ ભોગ આપે છે. પહેલો ભાગ પિતૃઓ માટે, ખાસ કરીને રાત્રે, ઉત્તમ માનવામાં આવે છે.

પરભાગસ્તુ દેવાનાં દિવા યુક્તઃ પ્રશાસ્યતે ઉદયવ્યાપિની ગ્રાહ્યા મધ્યાહ્ને યદિ સા તિથિઃ

પછીનો ભાગ દેવતાઓ માટે, ખાસ કરીને દિવસે, શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. જો તિથી સૂર્યોદય સુધી રહે તો મધ્યાહ્ને લેવી.

દેવકાર્યે તથા ગ્રાહ્યાસ્થિતિ ઋક્ષાદિકાઃ શુભાઃ સમ્યગ્વિચાર્ય વારાદીન્કુર્યાત્પૂજાજપાદિકમ્

દેવતાઓના કાર્યોમાં શુભ તારો વગેરે યોગ્ય રીતે વિચારી, પછી યોગ્ય દિવસે પૂજા, જપ અને અન્ય વિધિઓ કરવી જોઈએ.

પૂજાર્યતે હ્યનેનેતિ વેદેષ્વર્થસ્ય યોજના પૂર્ણભોગફલસિદ્ધિશ્ચ જાયતે તેન કર્મણા

વેદોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ રીતે પૂજા કરવી; અર્થને યોગ્ય રીતે લાગુ પાડવાથી ભોગ અને ફળની પૂર્ણતા એ કાર્યથી મળે છે.

મનોભાવાંસ્તથા જ્ઞાનમિષ્ટભોગાર્થયોજનાત્ પૂજાશબ્દર્થ એવં હિ વિશ્રુતો લોકવેદયોઃ

'પૂજા' શબ્દનો અર્થ લોકજીવન અને વેદોમાં મનની ભાવના અને જ્ઞાનને ઇચ્છિત ભોગ માટે લાગુ પાડવામાં આવે છે.

નિત્યનૈમિત્તિકં કાલાત્સદ્યઃ કામ્યે સ્વનુષ્ઠિતે નિત્યં માસં ચ પક્ષં ચ વર્ષં ચૈવ યથાક્રમમ્

નિત્ય અને નિમિત્તિક કર્મો યોગ્ય સમયે કરવા, કામના માટેના કર્મ તરત જ કરવા, અને નિત્ય કર્મો રોજ, માસે, પખવાડિયે કે વર્ષે કરવાના હોય છે.

તત્તત્કર્મફલપ્રાપ્તિસ્તાદૃક્પાપક્ષયઃ ક્રમાત્ મહાગણપતેઃ પૂજા ચતુર્થ્યાં કૃષ્ણપક્ષકે

દરેક કર્મનું ફળ અનુક્રમણિકાથી મળે છે અને પાપો ધીમે ધીમે નાશ પામે છે; મહાગણપતિની પૂજા કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્થીએ કરવી.

પક્ષપાપક્ષયકરી પક્ષભોગફલપ્રદા ચૈત્રે ચતુર્થ્યાં પૂજા ચ કૃતા માસફલપ્રદા

આ પૂજા પખવાડિયાના પાપો દૂર કરે છે અને પખવાડિયાના ભોગનું ફળ આપે છે; ચૈત્ર મહિનાની ચતુર્થીએ કરવાથી માસનું ફળ મળે છે.