શિવપુરાણમ્

બંધુરાજભયાદ્બુદ્ધિશ્રદ્ધા સા ચ કનીયસી સર્વાભાવે દરિદ્રસ્તુ વાચા વા કર્મણા યજેત્

સગાં-સંબંધીઓ કે રાજાની ભયથી જે શ્રદ્ધા થાય તે નાની ગણાય છે; પણ જો કોઈ પાસે કંઈ જ ન હોય, તો ગરીબ માણસે પણ બોલી કે કર્મથી પૂજા કરવી જોઈએ.

વાચિકં યજનં વિદ્યાન્મંત્રસ્તોત્રજપાદિકમ્ તીર્થયાત્રાવ્રતાદ્યં હિ કાયિકં યજનં વિદુઃ

મંત્ર, સ્તોત્ર અને જપ વગેરે બોલીને કરાતી પૂજાને વાચિક પૂજા કહે છે; તીર્થયાત્રા, વ્રત વગેરે શરીરે કરીને કરાતી પૂજાને કાયિક પૂજા કહેવાય છે.

યેન કેનાપ્યુપાયેન હ્યલ્પં વા યદિ વા બહુ દેવતાર્પણબુદ્ધ્યા ચ કૃતં ભોગાય કલ્પતે

થોડું હોય કે વધારે, જે કંઈ પણ દેવતાને અર્પણ કરવાની ભાવનાથી આપવામાં આવે, તે સર્વે ભોગ માટે યોગ્ય બને છે.

તપશ્ચર્યા ચ દાનં ચ કર્તવ્યમુભયં સદા પ્રતિશ્રયં પ્રદાતવ્યં સ્વવર્ણગુણશોભિતમ્

તપ અને દાન હંમેશા કરવું જોઈએ; અને પોતાનાં વર્ણના ગુણોથી શોભાયમાન આવાસ આપવો જોઈએ.

દેવાનાં તૃપ્તયે ઽત્યર્થં સર્વભોગપ્રદં બુધૈઃ ઇહા ઽમુત્રોત્તમં જન્મસદાભોગં લભેદ્બુધઃ ઈશ્વરાર્પણબુદ્ધ્યા હિ કૃત્વા મોક્ષફલં લભેત્

દેવતાઓને પ્રસન્ન કરવા માટે, બુદ્ધિશાળી લોકો કહે છે કે સર્વે ભોગ આપવાથી અહીં અને પરલોકમાં શ્રેષ્ઠ ફળ મળે છે; અને ભગવાનને અર્પણ કરવાની ભાવનાથી કરવાથી મોક્ષનું ફળ મળે છે.

ય ઇમં પઠતે ઽધ્યાયં યઃ શૃણોતિ સદા નરઃ તસ્ય વૈધર્મબુદ્ધિશ્ચ જ્ઞાનસિદ્ધિઃ પ્રજાયતે

જે માણસ આ અધ્યાયનું પઠન કરે છે અથવા હંમેશા સાંભળે છે, તેને સાચી સમજ અને જ્ઞાનની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

પાર્થિવપ્રતિમાપૂજાવિધાનં બ્રૂહિ સત્તમ યેન પૂજાવિધાનેન સર્વાભિષ્ટમવાપ્યતે

હે શ્રેષ્ઠ, માટીની પ્રતિમાની પૂજા કેવી રીતે કરવી તે કહો, જેના દ્વારા યોગ્ય રીતે પૂજા કરતાં સર્વે ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.

સુસાધુપૃષ્ટં યુષ્માભિઃ સદા સર્વાર્થદાયકમ્ સદ્યો દુઃખસ્ય શમનં શૃણુત પ્રબ્રવીમિ વઃ

તમે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે, કારણ કે એ હંમેશા સર્વે ફળ આપે છે; હવે સાંભળો, હું તમને એ કહું છું જે તરત જ દુઃખ દૂર કરે છે.

અપમૃત્યુહરં કાલમૃત્યોશ્ચાપિ વિનાશનમ્ સદ્યઃ કલત્રપુત્રાદિધનધાન્યપ્રદં દ્વિજાઃ

એ અకాలમૃત્યુ દૂર કરે છે અને સમયમૃત્યુ પણ નાશ પામે છે; હે દ્વિજો, એ તરત જ પત્ની, પુત્ર, ધન અને અનાજ આપે છે.

અન્નાદિભોજ્યં વસ્ત્રાદિસર્વમુત્પદ્યતે યતઃ તતો મૃદાદિપ્રતિમાપૂજાભીષ્ટપ્રદા ભુવિ

કારણ કે અનાજ અને ભોજન, વસ્ત્ર અને બધું એમાંથી મળે છે, તેથી માટી વગેરેની પ્રતિમાની પૂજા ભૂમિ પર સર્વે ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.

પુરુષાણાં ચ નારીણામધિકારોત્ર નિશ્ચિતમ્ નદ્યાં તડાગે કૂપે વા જલાંતર્મૃદમાહરેત્

પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બંનેને અહીં અધિકાર છે; નદી, તળાવ કે કૂવામાંથી માટી લાવવી જોઈએ.

સંશોધ્ય ગંધચૂર્ણેન પેષયિત્વા સુમંડપે હસ્તેન પ્રતિમાં કુર્યાત્ક્ષીરેણ ચ સુસંસ્કૃતામ્

માટે સુગંધિત ચૂર્ણથી શુદ્ધ કરી, સ્વચ્છ મંડપમાં સારી રીતે પીસી, હાથથી પ્રતિમા બનાવવી અને દૂધથી સારી રીતે તૈયાર કરવી જોઈએ.

અંગપ્રત્યંગકોપેતામાયુધૈશ્ચ સમન્વિતામ્ પદ્માસનસ્થિતાં કૃત્વા પૂજયેદાદરેણ હિ

પ્રતિમાને સર્વે અંગ અને ઉપાંગ હોવા જોઈએ, શસ્ત્રોથી સજ્જ હોવી જોઈએ અને કમળાસન પર બેસાડવી જોઈએ; પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવી.

વિઘ્નેશાદિત્યવિષ્ણૂનામંબાયાશ્ચ શિવસ્ય ચ શિવસ્યશિવલિંગં ચ સર્વદા પૂજયેદ્દ્વિજ

ગણેશ, સૂર્ય, વિષ્ણુ, અંબા અને શિવ તથા શિવલિંગની હંમેશા પૂજા કરવી જોઈએ, હે દ્વિજ.

ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ કુર્યાત્તત્ફલસિદ્ધયે પુષ્પેણ પ્રોક્ષણં કુર્યાદભિષેકં સમંત્રકમ્

ઇચ્છિત ફળ માટે, શોડશોપચારથી પૂજા કરવી, ફૂલો વડે છાંટવું અને મંત્ર સાથે અભિષેક કરવો.

શાલ્યન્નેનૈવ નૈવેદ્યં સર્વં કુડવમાનતઃ ગૃહે તુ કુડવં જ્ઞેયં માનુષે પ્રસ્થમિષ્યતે

સાંભળો, ભાતથી બનેલા ભોજનનો પૂજનમાં ઉપયોગ કરવો જોઈએ અને તેનું માપ કૂડવ જેટલું રાખવું જોઈએ. ઘરગથ્થું પૂજન હોય ત્યારે કૂડવ માપ માનવું, અને સામાન્ય માણસ માટે પ્રસ્થ માપ યોગ્ય ગણાય છે.

દૈવે પ્રસ્થત્રયં યોગ્યં સ્વયંભોઃ પ્રસ્થપઞ્ચકમ્ એવં પૂર્ણફલં વિદ્યાદધિકં વૈ દ્વયં ત્રયમ્

દેવતાઓ માટે ત્રણ પ્રસ્થ જેટલું માપ યોગ્ય છે, અને સ્વયંભૂ માટે પાંચ પ્રસ્થ માનવું. આવું કરવાથી પૂર્ણ ફળ મળે છે, અને જો બે કે ત્રણ વધુ પ્રસ્થ અપાય તો વધારે ફળ મળે છે.

સહસ્રપૂજયા સત્યં સત્યલોકં લભેદ્દ્વિજઃ દ્વાદશાંગુલમાયામં દ્વિગુણં ચ તતો ઽધિકમ્

હજારો પૂજાઓ કરવાથી, ખરેખર, દ્વિજ માણસ સત્યલોકને પ્રાપ્ત કરે છે. માપ બાર આંગળ જેટલું રાખવું, અથવા એના કરતાં પણ બમણું કે વધારે રાખી શકાય.

પ્રમાણમંગુલસ્યૈકં તદૂર્ધ્વં પઞ્ચકત્રયમ્ અયોદારુકૃતં પાત્રં શિવમિત્યુચ્યતે બુધૈઃ

એક આંગળથી ઉપરનું માપ પંદર (પાંચના ત્રણ ગણા) ગણાય છે. લોખંડ કે લાકડાથી બનેલું પાત્ર જ્ઞાની લોકો 'શિવ' કહે છે.

તદષ્ટભાગઃ પ્રસ્થઃ સ્યાત્તચ્ચતુઃકુડવં મતમ્ દશપ્રસ્થં શતપ્રસ્થં સહસ્રપ્રસ્થમેવ ચ

પ્રસ્થનો આઠમો ભાગ એક પ્રસ્થ માનવો, અને એ ચાર કૂડવ જેટલું ગણાય છે. દસ પ્રસ્થ, સો પ્રસ્થ અને હજાર પ્રસ્થ પણ ગણાય છે.

જલતૈલાદિગંધાનાં યથાયોગ્યં ચ માનતઃ માનુષાર્ષસ્વયંભૂનાં મહાપૂજેતિ કથ્યતે

પાણી, તેલ અને અન્ય સુગંધિત વસ્તુઓનું માપ યોગ્ય રીતે રાખવું જોઈએ. માનવ, ઋષિ અને સ્વયંભૂ માટે આ મહાપૂજા તરીકે કહેવાય છે.

અભિષેકાદાત્મશુદ્ધિર્ગંધાત્પુણ્યમવાપ્યતે આયુસ્તૃપ્તિશ્ચ નૈવેદ્યાદ્ધૂપાદર્થમવાપ્યતે

અભિષેકથી આત્માની શુદ્ધિ થાય છે, સુગંધથી પુણ્ય મળે છે, નૈવેદ્યથી આયુષ્ય અને તૃપ્તિ મળે છે, અને ધૂપથી ઈચ્છિત ફળ મળે છે.

દીપાજ્જ્ઞાનમવાપ્નોતિ તાંબૂલાદ્ભોગમાપ્નુયાત્ તસ્માત્સ્નાનાદિકં ષટ્કં પ્રયત્નેન પ્રસાધયેત્

દીપથી જ્ઞાન મળે છે, તાંબૂલથી ભોગ મળે છે. તેથી, સ્નાનથી શરૂ થતી છ પ્રકારની વિધિ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવી જોઈએ.

નમસ્કારો જપશ્ચૈવ સર્વાભીષ્ટપ્રદાવુભૌ પૂજાન્તે ચ સદાકાર્યૌ ભોગમોક્ષાર્થિભિર્નરૈઃ

નમસ્કાર અને જપ બંને સર્વ ઈચ્છિત ફળ આપે છે. પૂજા પૂરી થયા પછી ભોગ કે મોક્ષ ઈચ્છનાર વ્યક્તિએ આ બંને હંમેશાં કરવું જોઈએ.

સંપૂજ્ય મનસા પૂર્વં કુર્યાત્તત્તત્સદા નરઃ દેવાનાં પૂજયા ચૈવ તત્તલ્લોકમવાપ્નુયાત્

પહેલા મનથી પૂજા કરીને, દરેક કાર્ય નિયમિત રીતે કરવું જોઈએ. દેવતાઓની પૂજા કરવાથી તે દેવના લોકને પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.

તદવાંતરલોકે ચ યથેષ્ટં ભોગ્યમાપ્યતે તદ્વિશેષાન્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુત શ્રદ્ધયા દ્વિજાઃ

એ મધ્યલોકમાં મનગમતું ભોગ ભોગવી શકાય છે. હવે હું એના વિશેષ પ્રકાર સમજાવું છું, તમે શ્રદ્ધાથી સાંભળો, દ્વિજજનોએ.

વિઘ્નેશપૂજયા સમ્યગ્ભૂર્લોકે ઽભીષ્ટમાપ્નુયાત્ શુક્રવારે ચતુર્થ્યાં ચ સિતે શ્રાવણભાદ્રકે

વિઘ્નેશની યોગ્ય રીતે પૂજા કરવાથી ભૂલોકમાં મનગમતું ફળ મળે છે, ખાસ કરીને શુક્રવારે કે શ્રાવણ-ભાદરવાના શુક્લપક્ષની ચતુર્થીએ.

ભિષગૃક્ષે ધનુર્માસે વિઘ્નેશં વિધિવદ્યજેત્ શતં પૂજાસહસ્રં વા તત્સંખ્યાકદિનૈર્વ્રજેત્

જ્યારે ભિષગૃક્ષ હોય અને ધનુ માસમાં હોય ત્યારે વિધિ પ્રમાણે વિઘ્નેશની પૂજા કરવી. શત કે સહસ્ર પૂજાઓ જેટલા દિવસમાં પૂર્ણ કરવી.

દેવાગ્નિશ્રદ્ધયા નિત્યં પુત્રદં ચેષ્ટદં નૃણામ્ સર્વપાપપ્રશમનં તત્તદ્દુરિતનાશનમ્

શ્રદ્ધાથી દેવ અને અગ્નિની પૂજા હંમેશાં પુત્ર અને મનગમતી વસ્તુ આપે છે, બધાં પાપ દૂર કરે છે અને દરેક દુઃખ નાશ પામે છે.